Menu

   

Waswahili


PDF Print E-mail

 

Wayajuwayo (baadhi tu ya) wa "majuu" - Part tuu

 

v man

 

Yaliyomo

1. Kujipima urefu wako kirahisi, na kwenda kutafta 'futi' ya Mahendra

2. Mtumwa kwa Miaka 12, na kumtongoza binti yake malkiya Elizabeth

3. Nyumba za "majuu" zenye kuelekea K.M., na 'Fang Shwei' ya KiChina

4. Msimu wa Rabii ('springi'), na milangilangi kuchipua

5. Anga safi huku "majuu", na kutoka nde kifua wazi

6. Lupita Nyong'o mwanaharamu wa Obama, na mbuta auzayo Meksiko

7. Muundi wa Mwenyezi M'ngu Aliyetukuka, na watakao shindwa kusujudu Kiyama

8. Watoto wa Sanduku Beni, na nyimbo ya Vaskoda Gama

9. Saa za maji, na saa za mtanga

10. Kujenga misuli ya mapaja, na kujikhini kula

11. Mshtakiwa Oska Pistorias, na risasi 4 baada ya kelele za mshkaji

12. Mswahili kutafiti yasomuhusu, na idadi ya "thong" ziloanikwa ukambaani

13. "Sheria" za kutembea barabarani "majuu", na kuwapisha mabwanyenye

14. Umri wa kuhimili mengi ni ubaleghepo, na umri wa "Kumaama zao wote!"

15. Badugwe na Gugumizz, na Kukaracha na Garincha

16. Nahodha wa Brazili Daktari Sokratizi, na kuendesha gari huku anaupaga

17. Kuanguka (?) kwa ndege ya Malezia ya MH370, na ndege ya Ufaransa ya AF447

18. Rashya kuiteka Kraimiya, na 'ikwezhen' ya 'Supa Upawa = Supa Kula'

19. Teke la kuzungu nyumba la Muu Tai, na Famau wa Kamau

20. Kuoga janaba maji ya chumvi, na kuoga janaba ya Laifboi

21. Mti wa 'Kuandika Mwenyewe', na alfu leyla wa layla

22. Mtu wa watu, na kijakazi chako

23. Mwitu uso nyasi, na kikoi mgutko cha Hadhramuti

24. 'Ekzit Wundz' n'zipi, na 'dam dam' za Oska Pistorias n'zipi?

25. Mjinga aliwao, na tajriba za Mzungu

26. Mashetwani wa mbuyu, na urefu wa mnazi

27. Taharuki la jua, na mukeyyif za Arabuni kote

28. Wanawake warembo kumtumbuiza Balozi, na vijembe kwa nyati

29. Mtindo wa Guchi na Prabal Gurung, na mbiu ya "Tuu bizi to fcuk"

30. Hamla ya "usawa" baina ya watoto wa kiume na wa kike, na lipstiki za wavlana

31. Narendra Modi shemeji yake Mahendra, na kumuendea nguo ipararukapo

32. Roho nzuri ya Mzungu, na kiatu saizi 14 cha Glen Fodi kilomuokoa

33.Wazungu kushindwa kuwashughulikia wanawake wa Karikom, na zima taa za Afrika

34. Tuzo la Amani, na Tuzo la Ugaidi

35. Kiswahili kufanywa lugha ya khiyari Kenya, na wimbo wa Bob Maali

36. Saa ya muuguzi kifuani, na wewe mgonjwa ubudurike kukiangalia kifua chake

37. Nyimbo ya 'Meni Rivaz Tu Kros', na kikundi cha UB40

38. Siasa za nidhamu za Mzungu, na Bil Klinton kumnyonyesha Monika

39. Saluti ya mwanajeshi, na mato ya 'bom' ya makarai wetu

40. 'Singal madhaz' wa "majuu", na Kunta Kinte kuwa Tobi

41. Kukata kizazi n'kupi khasaa, na kumuhishimu mkubwa n'kupi?

 

 

Karatasi ya 3

 

Je mitihani migumu? Wataka mvujo ('likej'?) Toa kitu kidogo basi. Huna? Mkono mtupu haurambwi, nenda kazengee hoko. Tuspoteze wakti, hebu tuendelee na maswala yetu.

 

1. Ndia rahisi ya kujipima urefu wako ni upi??

(a) Nenda kwa Waziri Mshonaji pale Inglani au rudi kwa Mahendra pale Kibokoni.

(b) S'mama wima, nyosha vidole na mikono yako yawe yanlingana na mabega yako, mikono yako miwili na mabega ya mwili wako uwe shakli ya herufi ya "T". Pima urefu huu kutoka kidole cha kati cha mkono huu uje kwenye visukusuku uje begani lake uendelee bega la pili, kisukusuku cha pili mpaka kidole cha katikati cha mkono wa pili. Fanya hivyo na utakuta urefu huu ndio urefu wa kimo chako. Leonardo Da Vinci's Vitruvian Man

 

2. Leo picha ya "Mtumwa kwa Miaka 12" ('12 Yaz A Slev'), kisa cha kweli kilomfika Muemerika aliye huru mwenye asli ya KiAfrika, Solomon Nothap, miaka 150 iliyopita, picha hii inshinda tuzo ya Oska ya snema bora zaidi ulimwenguni mwaka huu wa 2014. Mkurugenzi ('dairekta') wa picha hii, Stiv Makwin, aliye na wazee watokao visiwa vya Karibian vya Trinidad na Grenada wenye asili za KiAfrika, walimzaa Stiv Makwin mtaa wa Iling mjini Landan, Uingereza. Jee, matukio gani mawili yalichangia kumfanya huyu Stiv kuwa na muamko mkubwa kuhusu hali mbaya ya ubaguzi wa rangi ulivyo huku "majuu"?

(a) Kwanza alimtongoza binti yake malkiya Elizabeth akamkataa, basi ikamtaffash, akawa na matungu kwel kweli. Na pili, alitaka kuwa mumathil ('ekta') Jemz Bondi katika picha ya 'Kuanguka Mbingu' ('Skaifol') jamaa wakamdindia.

(b) Babake alikua mjenzi wa matofali ('brikleya'), na s'ku moja akaamua kwenda Florida, Emerika, kutafta kazi ya kutunda machungwa. Usiku mmoja yeye na wenziwe wawili wenye asli za KiAfrika wakaingia baa moja kule Florida, Emerika, wakaagizia tupa za tembo. Jawabu walopewa? "Hatuhudumii ma khuduur (ma 'niga')." Zaazaa likashuka, wakatolewa mbio na wateja wa baa hiyo, na marafiki wa babake wote wawili wakatefuliwa risasi na kuuwawa. Babake Stiv aliwahi kujibanza kwenye mtaro wa kiza, akaokoka maisha yake. Kisa kimoja hiki kilimfanya Stiv kuwa na muamko mkubwa kuhusu ubaguzi wa rangi ulvyostadi huku "majuu".

Tukio la pili ni yeye Stiv alpokua skuli mjini Landan. Alpokua na umri wa miaka 13, alitiwa darasa la 3C2. Akiuliza darasa hili alotiwa lina wanafunzi sampuli gani? Mwalimu alimjibu, "La wale watakaoingia katika kazi za mikono, kama mafundi wa mifereji ('plamaz') na wajenzi." Ubaguzi huo uko maskuli, uko vyuo vikuu, uko kazini, uko mpirani, uko vituo vya polisi, uko mahakamani, uko na unaenea kila pahali, nyinyi si hamuamini? Skizeni enyi viziwi, nyinyi wa "matini" musojua kitu, mukija huku "majuu" ati mwataka endelea muje mupae na mustawi, nawaambia mutakuja pambana na Paa la Glasi ('glas seeling') musakame, na ndoto zenu tungu nzima mulonazo zijegeuka ziwe ndoto za jiinamizi. Nyii zidi kuona haya niwaambiayo si lolote si chochote illa ni hadithi za Abunuasi tu, mwaja imba nyimbo bila kupigiwa ngoma huku, ndooni tu. 12 Years A Slave - Solomon's Legacy

 

3. Wataka nunua nyumba mjini kwenye mitaa yenye misongamano mikubwa ya watu huku "majuu". Zile nyumba zenye madirisha yaelekeayo Kusini-Mashariki na Kusini-Magharibi utazikuta ni ghali zaidi (na Ostrelia ni nyumba zenye muelekeo kinyume ya hizi). Kwa nini?

(a) Itikadi za KiChina ziloingia mjini. WaChina waziita 'Fang shwei' ('Feng Shui'), itikadi za kuleta utulivu wa roho nyumbani.

(b) Jua babaz. Aliye "majuu" alitamani hilo jua, na madirisha yaelekeao jua likichomoza na kukutwa hufunguka roho kidogo wakiliona. Nyumba zenye madirisha yaelekeako kwengine zina kiza za mato na kiza cha roho. Ajuae ajua, na asiyejua usimtopoe. Ain't No Sunshine When She's Gone - Original Bill Withers

 

4. Msimu wa Rabii ('springi') mauwa yanapochipua ushaanza. Kama vile binaadamu huanza mchanga, akawa shababu, akapevuka, kisha akawa mzee, basi misimu ni minne huku "majuu", ukianza msimu wa mtoto mchanga wa Rabii ('springi') hali ya hewa ibadilikapo na kupungua baridi, ukaona majani mitini yaanzapo kumea, na mauwa yaanzapo chipua. Mti gani maarufu huku "majuu" uanzapo chipua mauwa yake huwa Rabii ishaanza "bai oda"?

(a) Maua ya mlangi langi.

(b) Maua ya magnolia. Rangi ya mauwa haya aghlabu huwa ni rangi ya kurunfuli ('pinki'), na mengine wayapata yana rangi ya nyeupe, ya mandano, mpaka rangi ya zambarau. Spring Magnolias in Japan

 

5. Ukiangalia anga imma ni usiku au ni asubuhi huku "majuu" na hamna wingu hata moja wala hujatoka nde, jee wafkiri uvae nguo nyepesi au nzito?

(a) Nyepesi, hali ya hewa si ni nzuri? Na kama kuna jua basi toka maungo wazi khasaa.

(b) Nzito. Daima ukiona mbingu safi hazina wingu kaa ukijua kuna baridi huko si kwema. Wingu huwa ni kama tandiko/shuka lazuia joto la ardhi libakia humu humu ndani. Cold Clear Day

 

6. Lupita Nyong'o n'nani? Babake n'nani? Kwa nini maarufu? Na zamani akitamani nini? Na azungumza lugha zipi?

(a) Ni Mmeksikani huyu. Yeye ni mwanaharamu wa Obama. Maarufu kwa vile auza mbutaa kule Meksiko. Zamani akitamani kuwa yaya wa raisi mstaafu Klinton. Lugha azungumzao ni KiMeksiko na KiKenya.

(b) Huyu ni mumathila ('ektres') wa KiJaluo; MJaluo kinda kindaki. M'Kenya huyu ana jinsia ('neshnaliti') mbili - ya KiKenya na ya KiMeksiko kwa vile alizaliwa mji mkuu wa Meksiko.

Babake ni mwakilishi wa kikao cha wazee ('seneta') wa pande ('kaunti') la Kisumu.

Amepata umaarufu kwa kushinda tuzo ya Oska hivi maajuzi ya mwigizaji msaidizi wa kike katika picha ya "Mtumwa kwa Miaka 12".

Lupita zamani akitamani kuwa na ngozi nyeupe, mpaka alipomuona mrembo Alek Wek wa Sudani Kusini akatanabahi "uzuri wa nyumba si rangi jamani."

Na hamna lugha ya KiMeksiko wala lugha ya KiKenya, ewe fala wa mtaa. Lugha azungumzao binti huyu kwa uhodari mkubwa ni KiJaluo (si nyinyi Waswahili wa Vibokoni muatao mbachao kwa msala upitao), KiSwahili, KiIngereza na KiSpanyola. Lupita Nyong'o Romance Rumours

 

7. Mwenyezi M'ngu S.W.T. siku ya Kiyama atadhihirisha muundi wake wa guu ('shin bon'), na kuna baadhi ya watu watamsujudia, na wengine watakao shindwa. Kwa nini?

(a) M'ngu subhanna ana muundi? Hebu uskufuru ammi!

(b) Ukifungua Qur'ani, sura ya Kalamu, aya ya 42 (68:42), wakuta aya yasema, "Siku muundi utakapo funuliwa, na wataalikwa wasujudu lakini makafiri watashindwa."

Alikuja mtu akamuuliza Aisha R.A. jee Mtume S.A.W. tabia yake ilkuaje, akamjibu tabia yake ilkua ni Qur'ani. Ukitaka ifahamu Qur'ani lazma umuangalie Mtume kwa makini. Na Mtume S.A.W. ashakufa, utamuonaje? Hadithi zake bwana. Hadithi ni mambo yalonukuliwa (andikwa) kutokamana na maswahaba waliomuona, wakila nae na wakinwa nae. Maandishi ya hadithi ni vitendo na/au usemi wake yeye S.A.W.

Imepokewa katika Bukhari na Muslim yakua kila mwanamume na mwanamke aliyekua akimsujudia M'ngu ulimwenguni atautambua muundi wa M'ngu akiuona, apige magoti na agusanishe kipaji chake ardhini amsujudie Mola aliyetukuka, lakini wale waliokua na swala za riyaa (kuonesha watu tuu), na wanafiki (wazijua zile alama 3 zao sio? Kama unazo jikukute babaz, saa mbaya), na makafiri, hawa huku kusujudu kutawashinda. Kila wakitaka kusujudu wakuta uti wa migongo yao inshikana kama kigongo kilichokauka, washindwe kusujudu.

Na M'ngu alimuumba Adam kwa mikono yake miwili. M'ngu S.W.T. ana mikono, ana muundi, aona, askia, n.k., lakini hakufanana na chochote katika ulimwengu huu wala hakufanana na chochote katika fikra zako wewe binaadamu, hata ujitaahid vipi, ulete na wataalamu wanasanaa ('atists') wa kuchora kwa kalamu na kuchora kwa makompyuta. M'ngu S.W.T. antukuka, yuko 'biyond imejineshen." Anderson Silva Breaks A Bone in the UFC (Ouch!)

 

8. Safari moja nlipita nde ya skuli ya awali ('nasari') ya Sanduku Beni (Santokben Nanji Kalidas Mehta 'Nasari Skul') iliyo karibu na skuli ya ubasha ya Serani. N'kawaskia watoto wantoka waandamana warudi Vibokoni waimba nyimbo gani wafkiria?

(a) "Landan brij is foling down, foling down, foling down, Landan brij is foling down, mai feya ledi."

(b) "Vaskoda Gama, went to the drama, withaut his pajama, to shoo hiz big big banana." Lahaula! Vasco Da Gama Song

 

9. Saa za maji ('wota kloks'), saa za jua ('san dayalz') na saa za mtanga ('sen kloks' au 'awa glas') ni zipi? Nani alimpa nani saa maarufu ya maji nyakati Wazungu wana tawa na kupe milini mwao, nyakati za ujahili wao wa 'Umri wa Kiza' ('dak ejez')?

(a) Saa za maji ni saa kumi na moja khabithi Abdala akitoka mzigo, utampata baa iliyoko kona ya Msufini pale Magongo akinwa tembo, ndio saa zake za maji. Saa za jua ni kutokea kupambazuke saa moja asubuhi mpaka kukikutwa dakika chache kabla kuadhiniwa magharibi. Na saa za mtanga ni wakti watoto kuteza mskatili na gololi, zote zatezwa mtangani.

Nani alimpa nani saa nyakati za kiza? Kwanza nlkua siko, utaniulizaje? Na hata kama n'l'kueko, na kiza n'kama hicho usemacho, utaonaje, ummato ya tochi wewe?

(b) Hivi vyote ni vifaa vya kizamani vya kupima wakti. Saa za maji zapima wakti maji yatoka kutoka chombo kimoja hadi chengine, kama utuboe tundu kwenye s'furia hii ulioijaza maji, maji yatone mpaka yeshe. Saa za mtanga ni hivi hivi illa zatumia mtanga badala ya maji. Na saa za jua ni ukitishe kijiti ardhini, kisha kivuli chake kuanzia asubuhi mpaka kukutwapo ukawa watia alama kwenye ardhi wakuta una saa ya jua isopoteza majira.

Saa ya maji maarufu ilitoka kwa Harun Rashid aliyekua mfalme wa tano wa KiAbbasi, na mji wake mkuu ulikua Baghdadi ilokua na usomi wa 'din na dunia' na ustaarabu mkubwa, mpaka maktaba ilofana ulimwengu mzima ikiitwa 'Baitul Hikma'. Zawadi kutoka kwa mfalme Mstaarabu Harun Rashid kumpa Mfalme Shaleman wa majahili wanukao, wenye kupe na tawa, wasojua maji wala sabuni, majahili wa KiFaransa, ilikua zawadi ya mwaka wa 807. A Simple Paper Sundial, A Simple Water Clock & Simple Sand Clock

 

10. Ukitaka kuyajenga misuli ya mapaja ufanyeje?

(a) Jikhini kula, kisha kimbia mbio ndefu za marathoni kila siku.

(b) Wee unfeli masomo yote, si R.E. si P.E. shekhe. Mbio za masafa marefu zakata mwili uwe ufito, waangalia wote wakimbiao mbio za marathoni. Na ukijikhini kula, misuli utaijengaje? Wanenepao ni Waswahili tuu mwezi wa Ramadhani, badala ya kujifundisha kuzuia mlo sisi ndio twalipiza kisasi twafakamia chakula kuadhiniwapo Magharibi tuu, wala hatupumui mpaka mwaadhini wa kwanza wa alfajiri!

Wataka jenga misuli ya mapaja 'ijae' (ivimbe) shkilia zoezi moja tuu - chuchumaa (piga 'skwoti'). Kama wenda katika chumba cha mazoezi ('jimu'), inua vyuma vizito. Kama huna pesa za kwenda huko, inua mifuko ya smiti, weka magegani uchuchumae mara 10-15. Huna mifuko ya smiti, inua gunia la sukari. Huna? Tafta madebe ya maji, uyafunge kwa kamba kwenye mkoko, uuweke mkoko mabegani uchuchumae. Hamna ndia nyengine.

Kujikhini kula kutakuletea tabu, wala si kukutia kisunzi tuu. Mwili wa mtu au wa mnyama yoyote wahitaji nguvu ('enaji'). Ukipunguza sana kula, ukawa badala ya sahani ya mtee ati wala tembe mbili tuu za haba soda ati ndio chakula chako cha mtana hicho, basi mwili wako utakula misuli yako, na hayo mapaja yako badala ya kukua yatafifia na kudhoofika. Ukiona vyaolea? Vimeundwa. Watu hawajifanyii jambo tuu hivi hivi bila ya elimu. Squats - Best Leg Exercise

 

11. Mkimbiaji maarufu wa kutumia miguu ya vyuma Oska Pistorias wa Afrika Kusini hivi ashtakiwa kwa tuhma ya kumuuwa mshkaji wake kwa kumtefulia risasi masaa manane ya usiku. Jee, atapatkana na khatia am laa?

(a) Kiwete aso na miguu, na nti injaa majambazi wa 'panga gengi', aona avamiwa, na tayari ashtishwa kuuwawa na watu wasojulikana? Atapatkana hana hatia awatiliwe huru bwana.

(b) Ushahidi ueneleavyo aonekana atafungwa kifungo kisopungua miaka 25, awe abusu wa gereza baya la Pretoria. Kwa nini natabiri haya? Shahidi wa kwanza ni mwanamke jirani yake katika nyumba hizi za kishefa kaa za Nyali. Aliskia ukelele wa mwanamke wa khofu kabisa, kisha akaskia mlio wa mtutu wa bunduki ukitema tembe zake 4. Ikiwa kadhi ('jaji') atayaswadiki ushahidi huu, kilema enda fanywa mke wa mtu gerezani nakwambia, maana haiwezekani huku kujitetea kwake yakua alilala na mshkaji wake kitanda kimoja, ati akaskia mtu aparamia dirisha la chooni, akatoa bastola yake tini ya mvungu, akenda nde ya mlango wa choo akatefua risasi akimdhania amuuwa jambazi. Kwani hakutambua mshkaji wake hayuko ubavuni mwake? Pili, ushahidi wa jirani wasema alimskia mwanamke (lazma ni mshkaji wake kiwete) apiga ukelele wa khofu, kwa hivyo alitambua yule aliyomo mle chooni ni mshkaji wake wala si jambazi, na akatefua risasi nne? Nakwambia kiwete atavikwa vibangili huyu! Animation of Oscar Pistorius' Affidavit

 

12. Unaalikwa nyumba ya mtu wala hamjuwani vizuri, pengine unkuja pale muna mkutano mfupi wa kibiashara. Unaonana na mwenye nyumba hapo wala hamna yoyote mwengine mle nyumbani. Jee, utajuaje wakaao ndani ya nyumba ile ni watu wangapi?

(a) Na'am, hii ni kazi yangu mimi Mswahili kutafiti na kuyajuwa yote yaso nihusu. Alama zilizoko n'nyingi. Picha kutani -"Baba mama rafiki, mwambie ni muzuri" (waikumbuka nyimbo hii?), utaona ukoo wote hapo ukutani. Waeza pia kuangalia viatu kizingitini - hisabu ziko 'peya' ngapi za champali, na 'peya' ngapi za makubadhi, na vingapi viatu vya juu juu vilivyoko hapo.

Na ukipata nafasi tungulia uwani uzihisabu chupwi za wanawake uzionazo n'gapi  ('thong' ni za mabinti wabiti wabiti, na zile zipwayazo kaa virinda ni vya mamadha walopitwa na wakt), na mavazi ya ndani ya wanaume ('bendera' au 'andawea') n'gapi. Na ukiona resiti za duka kubwa ('supa maket'), zi "bizi" uzitie mfukoni, utaona pamba za tini ('pedi') zinunuliwazo, shati lilonunuliwa la kipimo cha watoto, mifuko mingapi ya unga wa sima ilonunuliwa, n.k. Usisahau kuwauliza majirani pia, watakupa ya kujaa na ya kukupwa. Si wajua majirani tunkaliana vibaya sisi?

(b) Wahisabu viatu ukumbuni na leso ukambaani, wataka vipiga bei wewe, au wataka kuviuza kwa mal kwa mali? Ingia chooni kwa dharura ya kukojoa. Ndani mle, hisabu misuaki uyaonayo. Namba hiyo ndiyo namba ya wenye nyumba hiyo.

Kumbuka, ilmu hii n'nakupa ni ilmu ya nadharia tuu, ujuwe tuu, si uitumiye. Binaadamu wewe usiwe na haja ya kumjua undani wa mtu wala kudadisi ukubwa wa tii vii ukaipima kwa futi hapo, wala usitake kuyajua kama ana samaki wangapi ndani ya thallaja ('friji') lake, na jee, afuga paka au hafugi, na kama afuga, awalisha katlesi au awapa maderere ya mbuzi tuu? Hayo si yako bwana. Yakuyajua ni yale akwambiayo mwenyewe kwa khiyari yake tuu, na haya ndio mafunzo ya Kiislamu. M'ngu asema katika Qur'ani, hakika mato, maskio, mikono, miguu, ngozi, nyoyo - vyoote hivi vitaulizwa. Uko tayari Mswahili wewe sabasi wa mtaa, swallata kidhabdhabina unusao watu kaa jibwa? Man Steals 100 Pairs of Panties from Store

 

13. Watembea barabarani huku "majuu", na mtu yuwaja, au kikundi kidogo cha watu chaja, ufanyeje?

(a) Songea chapchapu upande mmoja kwa taadhima, umpe/uwape nafasi ya kupita na mapema hawa masharifu wa Kizungu kama mabwanyenye ('jentelmen') wafanyavyo.

(b) Fanya hivyo usemavyo na yeye/wao atakuona/watakuona wee n'jifala la mwisho (kwa kukusoma lugha ya mwili wako isemavyo). Utakuta mtu/watu ndio watazidi kukupita karibu zaidi, wengine watakukurumba kamwe, japo wewe unsongea kando karibu uingie barbara ya magari, ati wampisha/wawapisha kwa hishma. Maumbile ya binaadamu haya. Ni kama huko "matini", ukimsmamia mtu alokuja baoni hapo kahawani huzidi kukudharau, badala ya kukuhishimu wewe uloinuka kwa taadhima yeye azidi kukuona ya kua wewe ni duni uliemsmamia yeye bwana mkubwa.

La kufanya huku "majuu" ni wewe usimpishe kwa haraka, bali 'tek yuwa taim', mdogo mdoogo, na nafasi usimpe kubwa ati ukajikhini wewe. Fanya hivi na yeye ataisoma 'mesej' yako ya kuwa hutaki ushoga. Na ukiwa ni wa "matini", usimuinukie binaadamu yoyote, si chifu wa mtaa si shekhe wa mskitini kama mimi nifanyavyo miaka yote tokea utoto wangu mpaka sasa naingia uzeeni, maana tunkatazwa haya, na aliye tufundisha haya si mshairi Shekspiya wala si mtambuzi wa fikra za ndani za binaadamu Sigmand Froyd, bali ni Mtume Muhammad S.A.W. asiyetamka kwa matanio tuu, maana 'in huwa illa wahyun yuuhaa.' Aya hiyo. Kwa hivyo, tuateni huu ubwam'ba'di wetu. Farting in the Hood

 

14. Binaadamu kawaida huhimili mengi na kubembeleza watu, ataka amridhishe huyu, asimuudhi yule, amhimize nduguye, amkazania rafkiye asivundike moyo rafkiye, n.k., lakini 'paap', akifika umri gani binaadamu huwa ashachoka, hayajali tena haya, mtazamo wake hubadilika ghafla akawa, "Kumaamako wewe na aliyekuzaa wewe pia, sikujali unaudhika hukuudhika, zidi kuendelea kunidhania vibaya, hayya, kitowe! Liwalo na liwe, kumamao zenu nyote, manajis nyii!" Umri huu ni umri gani?

(a) Ukibaleghe tuu. Kwa watoto wa "matini" twasema wafikapo miaka 13-14 hivi, na watoto wa "majuu" wabaleghe mapema, tuseme umri wa miaka 11-12 hivi.

(b) Ukibaleghe huwa wajishtukia saa zote, watafuta markazi (sehemu yako kwenye jamii, 'wea yu bilong'), huwa huna ujualo. Gonga 40 bradha na huwa hubabaiki tena na watu. Akukosea huwa huna wakti wa kumbembeleza tena, waatana nae wala huangalii tena nyuma. Mtu hakubabaishi tena. Zamani wajikuta una subra sana, na una hamu ya kumbembeleza mtu, umnaswihi sijui kakaako aatane na 'bomu', sijui babako ashikamane na swala, sijui... Gonga 40 na uko kwenye "Usinletee!" 40 mimi n'liigonga miaka 18 ilopita, kwa hivyo nazungumza kwa khibra. Uliza waliovuka umri huu lazma watakubaliana nami mia bil mia, na wakikataa, jua wao ni waroo? Warongo (na kumaama zao wote!). 13 Year Old Girl Looks Like She's 40

 

15. Waswahili wana majina ya kubandika kibao - Badugwe, Doza, Zulumu, Mabibo, Bitwa, Maute, Chapasi, Langra, Bazele, Boflo, Kichipsi, Shegi, Kitembe, Gugumizz, Mapepe, Wayyaki, 'Stak on Yuu' ('deli' avaa nguo ile kwa ile huyu, afua usiku akiivaa mtana), Makabre (Mzungu aitamka hii 'makaab'), n.k. Brazili nako kuna mtanganyiko maalumu, na wakuta watezaji wake wa mpira pia wana majina ya kubandika. Yapi majina mawili matatu kama haya?

(a) Mapele = An'mapele tele usoni; Bwau Shuz = Akiutowa mpaka muvae maborokoa ya nyuso ('ges masks'); Hogo = mkali kwa kula mihogo; 

(b) Pele = kulitmka vibaya jina la mlinda mlango Bile wa timu ya Vaskoda Gama; Kukaracha = kombomwiko (an chenga kweli); Inyo (yaandikwa 'inho') = mdogo; Dunga= 'Sno Wait' (mweupe mno); Garincha =kidege (paap, ashafyatuka mbio).  Garincha- King of Dribbles

 

16. Sokratiz, mtezaji maarufu na nahodha wa timu ya Brazili mwaka wa 1982, akifuga ndevu, alikua ni twabibu aliyesomea tiba za kileo na alikua na mwamko wa kisiasa, alkua na uraibu gani ambao hauambatani na somo lake la udaktari?

(a) Akipeleka magari na huku anaupaga, yuko 'top' kabisa.

(b) Akipuliza moshi saa zote, akimaliza pakti mbili za fegi, deli savis. 50 Most Shocking Moments of World Cup 2010

 

17. Kwenye vyombo vyote vya khabari, ndege ya Malezia MH370 kutoka Kuala Lumpur kuelekea China intoweka kwenye 'reda', haijulikani ilipo yapata wiki nzima sasa. Ndege na meli za mataifa kibao zasakanya bahari zote, khassa bahari nyembamba ya Malakka ('Malacca Straits'). Jee, ni magaidi walohusika tuu?

(a) Hakuna sababu nyengine. Hii ndege mfumo wa 777 ni madhbuti mno, na katika ndege zaidi ya alfu moja ziloundwa kutokea mwaka wa 1995, moja tuu ndio iloanguka na kuuwa watu 3 kwenye kiwanda cha ndege cha San Fransisko mwaka jana. Au hukumskia mwana siasa wa kuhishimika wa Malezia akitaja palkua na watu 2 walosafiria na jawazi ('paspoti') za bandia, na mmoja wapo anfanana kama mtezaji mpira maarufu Baloteli wa A.C. Milani?

(b) Uhakika wa mambo kwa sasa hakuna aujuwae illa M'ngu tuu. Lakini, tukitumia akili zetu M'ngu S.W.T. alzotupa, twakuta kwanza huyu Baloteli hamna. Watu 2 wenye jawazi za bandia wote ni MuIrani, kijana wa miaka 18 na wa pili mwenye umri wa miaka 29, na walkua wapitia China waelekee Ujermani kama wakimbizi wa Kisiasa, maana mamake wa mmoja wao alkua amgojea kiwanda cha ndege. Kwa hivyo uwezekano wa ugaidi uko lakini hauna nguvu kabsaa, maana mabaki ya ndege hawajayapata bado wala sanduku jeusi lenye usajili wa mawasiliano na ushahidi wa mambo mengi hawana mikononi mwao, kwa hivyo wachunguzi wataataa tu kwa sasa, hawana wajualo illa ni kupiga domo.

Tukiangalia ndege ya Ufaransa AF447 iloanguka bahari ya Atlantiki mwaka wa 2009, wachunguzi walitabiri ugaidi pia, lakini walpopata mabaki ya ndege na sanduku jeusi, ilidhihiri ya kua ndege ilianguka kwa sababu walipambana na hali mbaya ya hewa, ikawa ndege haina kasi bali yasangaa hewani ('stol'), na rubani nahodha yuko chooni, na naibu wake kwa kukosa khibra ('ekspiriyans') akakivuta 'kigongo cha furaha' ('joistik') kwake ikiinyanyua pua ya ndege juu.

Kufanya hivyo ndio sababu khasaa ya ndege kuanguka, maana ndege ikiwa haina kasi kubwa yashuka tini, na kupambana nayo iongezeke kasi rubani alkua apaswa akilekeze 'kigongo cha furaha' tini ili pua ya ndege ielekee tini ndege iongezeke kasi. Hata nahodha alpotoka chooni na akijaribu kuirekbisha hali kwa kukipeleka mbele 'kigongo cha furaha' ili pua ya ndege inyanyuke juu, rubani msaidizi bado kigongo chake ankivuta nyuma, kwa hivyo vigongo hivi viwili vikikatana amri, ndege ikaanguka na kuuwa kila mtu alokuwemo.

Hili ni jambo lilotokea, pengine. Na pana khabari ya kuwa ndege hizi tiraz ya 777 zishaanza kuwa na matatizo kadhaa, lakini mambo yanzimwa. Hapana shaka katika siku za usoni tutajua mengi tusoyajua leo, inshallah. Walokufa katika Waislamu (wakiwemo Marubani), M'ngu awaweke pahala pema peponi, amina. Air France 447

 

18. Na Yukren nako kuna matatizo ya kimataifa, Rashya yateka Kraimiya. Jee, vipi khabari za huku? Na Rashiya wana haki au hawana?

(a) Yukren ni nini hiyo? Timu ya mpira? S'jaiskiapo. Umpata habari za Saida mtoto wa Bamumin anwatwa? Kumbe alkua na mimba changa ya mshkaji wake, an'nambia Mamimi harusini!

(b) Kraimiya ni kipande cha nchi ya Ukren ya leo kilovamiwa na majeshi ya Rashya. Lakini ukiangalia taarikh, wakuta Kraimiya ilkua ni mulki wa dola ya Kiislamu ya mjukuu wa Gengis Khan kwa zaidi ya karne 3 kutokea mwaka wa 1441. Watu wa huku Kraimiya ni MaTartar ambao ni MaTurki.

Kisha wakaja MaRusi, na hawa wakaiteka sehemu yote hii kwa nguvu, na wakiwaonea na kuwaadhibu na kuwauwa hawa MaTartar kwa ukatili mkubwa, mpaka mwaka wa 1944 Josefu Stalini, dikteta aliyekua mnyama zaidi hata kumshinda Hitla, "aliwasafisha" (hiyo 'ethnik klensing' uiskiayo) karibu maTartar wote kwa kuwahamisha kwa nguvu wote, na nusu yao walikufa kwa ndaa na maradhi na kazi ngumu za kulazimishwa (hizo kambi za 'gulag' muziskiazo).

Kisha akaja mwendaazimu mmoja akiitwa Nikita Khrushevu. Huyu alkua kiongozi wa Urusi, akaamua kuipa nti ya Yukreni mwaka wa 1954 hii ardhi yote ya Kraimiya kama zawadi. Sasa Putin mwenye kuendesha farasi kifua wazi ampata kisbabu cha kuiteka hii Kraimiya pindi dikteta wa Yukren alpopinduliwa na raiyaa hivi maajuzi, kama yalvyojiri Misri katika 'Rabii ya Muarabu'. Putin adai ya kua wale waloteka nti ati wanaiteka kinyume na sheria, na vile nusu ya watu wa Kraimiya wana asli za kiRusi lazma yeye Putin ahakikishe pana usalama kwa raiyaa wao.

Kesho kutwa Ijumaa Pili patakua na kura ya maoni ('referendam') kuwauliza wakaazi wa Kraimiya wataka kujiunga na Urusi au wataka kuendelea kuwa na muungano wa Yukreni, na kila mtu ashajuwa dhamira ya Urusi na kule kuchapishwa kura za bandia kibao, matokeo ya 'Jamhuri ya Ndizi' ('banana repablik') hii itakuwa kujitenga na Yukreni na Kraimiya kuungana na Urusi.

Putin ni dikteta, lakini ateza shatranji ('ches') hapa. Ana kambi ya wanamaji mji wa Sevastopol kwenye Bahari Nyeusi, na hii yatokea Bahari Nyeupe ya Kati ('Mediterenyan sii') ifike Mashariki ya Kati kwenye balaa zote, kwa hivyo Kraimiya ni muhimu mno kwa hawa Warusi. Mwate Muemerika apige nduru lakini hakuna liwalo, na ukiangalia, mbona Muemerika asababisha vita ulimwengu mzima na huku asingizia ati atafta usalama na amani sku zote na hakuna amzuiaye?

Na Umoja wa Wazungu hauna nguvu ya kufanya jambo lolote, na kama bwana harusi asiyezukwa, maana pesa nyingi za Urusi zin'wekezwa (ziko 'invested') kwenye benki zao hizi nti za Umoja wa Wazungu, na robo ya mafuta ya kuendesha magari yao na gesi ya kupikia na ya kuota moto ndani ya majumba yao Ulaya nzima yatoka Urusi, jee, watatimba kisima kisicho maji waingie (wapandishiwe bei ya petroli iwe kupanda matatu kutoka Majengo Kipande kwenda Majengo S'diria ni dola mia nzima) au watatafta maslaha yao yalipo?

Kwa hivyo 'Kauboi' Putin, japo ni muovu kama viongozi wengine wa nti za KiMagharibi pia walivyo, kauli yake hapa lazma itakua na nguvu, na hakuna lolote litakalo kuwa. Hii ndiyo kazi ya Supa Upawa ('supa pawa') yoyote, sku zote huwa ina jeuri kubwa. Ndio asli ya misemo ya Kiswahili hii - "Mwenye Nguvu Mpishe" na  "Mnyonge Msonge." Supa Upawa huwa ana kibri na majidai, ataka nyakua vya watu kwa nguvu pasi na haki, na ukimzuiya juwa ya kuwa atakuumiza bure. Supa Upawa huwa hawali kwa vijiko hawa wala kwa upawa, kula kwa fujo, kula kikafa. Ndio wakaitwa ma Supa Upawa hawa.

Ukimuangalia Muingereza zama zile alpokua Supa Upawa wamkuta antwaa visiwa vya Foklend (MaAjentina waviita 'Malvinaz') vilivyoko kilomita karibu alfu 13 nzimaa kutoka Landan! N'kama waje leo waseme kisiwa cha Mambasa ni chao, yaingia akilini hayo? Ati Ajentina hana haki, na Ajentina wako pua na mdomo na visiwa hivi. Supa Upawa huyu huyu alishika nusu ya ardhi ya Ulimwengu mzima, si Kenya si Ostrelya, si China si Emerika. Supa Upawa = Supa Kula.

Kwa hivyo, Putin ni muovu, lakini hakuna aliye salimika, wote hawa ni gora moja, wote wataka nyakua was'vyo na haki navyo. Au wataka nambia vita vya Khaliji vya mwisho kuivamia Iraki vilkua madhmuni ni kuondosha "silaha za maangamizi" kweli? Mbona hawakupata hata kombora moja tuu, na walouwawa bila ya khatia kwa jumla ya vita na athari zake zote, wakiwemo watoto kwa wazee, wake kwa waume, ni zaidi ya binaadamu milioni nzima? Mzungu akitaka kukutia ataka skuli kwanza muulize swala hili, mwambie, "Iz this 'ikwezhen' karekt? 'Supa Upawa = Supa Kula'? Crimea - Warning Shots Fired

 

19. Hili teke la 'kuzunguka nyumba' la Muu Tai likirushwa huwa ni kama la Karate na la Tai Kwon Doo, ndivyo au sivyo?

(a) Ndivyo ilivyo. Kumfuu zote si ni moja tuu, kama sisi huku sote si ni watu tuu, illa majina tuu ndio tafauti, yule wao aitwa Kamau na huyu wetu aitwa Famau, lakini sote n'watu.

(b) Mateke yote ya 'kuzunguka nyumba' kutoka bara la Eshya yanfanana, si Mafilipino wala si MaViyetnamu, yakirushwa mateke haya huwa walinyosha kisha walirudisha guu kwa kasi kubwa, Mzungu akuita huku ni ku 'flik the leg'. Teke la Muu Tai linkaa kama mateke haya mengine lakini kwa hakika lina tafauti kubwa, lakini kwa mtu asiyejua imma awe ni mtu wa barazani au ni mtu wa 'makaratee' hawezi kutanabahi akaitambua tafauti iliyoko, yee ataona haya ya Kamau Famau yote ni sawa sawa tuu.

Likirushwa teke hili la Matai huwa lavurumizwa lende lizunguke mtaa bila ya kuregeshwa ndia litokako, kama mfano wa dhamira mbaya ya mtu isoteteleka ya 'kufa gari kufa dereva.' Wakuta mwili WOTE wa mwenye kulipiga teke hili huwa wazunguka kama vile mlago (mwili) ufungukao wote ukitumia bawaba zake ('doo hinjez') ukatoka kwenye kitakia chake ('doo lech') ukafunguka wote mpaka ukagusa uambaza wa upande wa pili. Ndio ukalikuta teke hili la Muu Tai lina nguvu za ajabu ya kukuvundla mbali kabisa wewe upigwae.

Na hiyo ndio maana huwezi kuona mkorogo maalumu wa kupigana ('Miksd Mashal At' au 'M.M.A.') utumiao viungo maalumu vya Ndondi ('boksing'), Miereka ('resling') na Kupindisha Viungo ('jujitsu') usotumia kiungo cha nne muhimu cha Muu Tai. Donnie B. with Muay Thai Round Kick

 

20. Ukioga janaba...?

(a) Huwezi oga na maji ya chumvi, hilo ni la kwanza. Pili, mzinifu maadam kitendo kile ni kiovu, basi faradhi ya kuoga janaba hamna. Tatu, fungua mfereji wa juu ('shawa') uoge na Laifboi yako kama kawaida uogapo, kisha tawadha uswali rak'a teini.

(b) Maji ya chumvi hayafai kuoga janaba? Loo, si nlikwambia ulikimbia sana chuoni wee! Waeza oga janaba hata kwa maji ya peshen bwana. Kila kitu ni halali ispokua kilicho haramishwa. Kama hujaona kinharamishwa, chafaa tuu. Kwa hivyo huwezi kuoga janaba na kojo ulolikinga debeni, ukawa watwaa kopo waoga janaba, maana kojo ni najisi. Kwa hivyo mabaharia wasafiri na majahazi kama ni mwezi au miezi miwili wako baharini, waeza oga janaba kwa maji ya chumvi ya baharini na waeza tawadhia nayo pia.

Kumbuka, pakikosekana maji kabsaa, oga janaba kwa 'Bismillahi', uupige mtanga/mawe/smiti kwa mikono yako mara moja, kisha futa nayo uso, kisha upige tena mtanga mara ya pili kwa mikono yako kisha upapase mkono wa kulia hadi juu ya kisukusuku, kisha uufanyie kadhalika mkono wa kushoto. Huku ndio kutayammam, kama unjanaba, kama wataka tawadha bila ya maji.

Uzinifu ni uovu mkubwa, M'ngu S.W.T. autukia, basi twamuomba Yeye Jalla Jalaalu atuweke mbali na vitendo hivi, amina. Aliyezini, lazma aoge janaba mbalahaji. Lazma alete toba kwa haraka, na lazma ajikanye na ajijizuie nafsi yake isikiregelee kitendo hiki kichafu.

Kuoga janaba kwaanza na nia, pili piga 'Bismillahi', tatu jioshe tupu zako za mbele na za nyuma, nne tawadha, na tano anza kuosha kitwa, kisha ujioshe upande wa mwili wako wa kulia na umalizie kushoto (mara 1 kwa uchache, na bora ni mara 3). 

 

21. Mti wa 'Kuandika Mwenyewe' ('otograf tri') ni upi?

(a) Ni mti ukiupa kalamu na karatasi utakuandikia hadithi za kubuni kama alfu lela ulela.

(b) Ni mti wenye majani manene ambayo waeza andika maandishi kama jina lako kwa pini au kijiti maandishi yakabakia hapo. Miti hii yapatikana visiwa vya Bahamas, Kyuba na ardhi ya Florida iliyoko Marekani. Autograph Tree

 

22. 'Mtu wa watu' ni nani?

(a) Mtumwa au kijakazi huyu, matusi haya.

(b) Mtu mwenye kutangamana na watu vyema, Mzungu atamwita mtu namna hii 'soshyal pason.' How To Be More Social & Win Friends

 

23. Mwitu (msitu) unao nyasi?

(a) Wewe uniulizaye swala hili la kipu katia zii, wee ni mzawa wa huku kwetu Afrika ya Mashariki usojua mwitu n'nini, au ni mzaliwa wa majabalini Hadhramuti kusomea nyasi illa miti ya marungi?! Mwitu, ewe bahaluli mvaa kikoi mgutko na koti la kaunda lenye mifuko sabiini, mwitu hauwi mwitu bila ya nyasi. Nyasi zi tele kama manyere yalivyomjaa Mau Mau kitwani!

(b) Mwitu hauna nyasi, una miti mitupu. Ile miti yazuia miale ya jua yasipenye yakafika ardhini, kwa hivyo nyasi hazimei kamwe. Nyasi utazipata sehemu za nyika ('savana') tuu. Magical Forest

 

24. Ukifyatuliwa risasi, jeraha la kuingia risasi au jeraha la kutokea risasi, lipi ndilo baya zaidi? Na risasi 4 alizozifyatua mlemavu Oska Pistorias zilomuuwa mshkaji wake ni risasi za 'dam-dam'. Jee, ni risasi gani hizi? Na kwa nini Oska aliliya alpiona picha ya maiti ya demu wake ilpooneshwa pasi na kukusudiwa mahakamani?

(a) Risasi ikimwingia mtu ndio yaumiza zaidi, maana huwa ina 'pawa' mno pale, kwa hivyo jeraha lake huwa ni kubwa, na ikitoka kasi huwa kasi/nguvu zake zishapungua, kwa hivyo jeraha lake huwa dogo itokapo.

Hizi risasi za 'dam-dam' ni mlio wake makhsusi risasi hizi, kama ushuzi sauti yake ni 'Puup! au 'Fyaap!'

Na kilio cha Oska ni kuziona sura za mpenzi wake mrembo wa Majengo zinharibika kwa lipstiki yake ilo pakazika uso mzima supa mrembo huyu aliyekuwa 'pafekt' saa zote.

(b) 'Ekzit Wundz' ni jeraha la risasi iliyofyetuliwa mtu imtokapo mwilini, nayo ndiyo mbaya zaidi kuliko jeraha la risasi iingiapo ('entri wundz'), maana risasi itokayo yatekua vyote ikumbanayo navyo, kama ni nofu la misuli, kama ni figo au ini, hata mifupa pia. Ukiswadiki 'tamata sos' za 'snema' aliyetefuliwa risasi ati 'ankufa' kaa alolala tuu utakua unhododwa mwenyechu

'Dam dam' (dum dum) ni jina la mji mdogo ulioko karibu na mji mkubwa wa Kalkata, Mashariki ya India. Mbeberu Muingereza alpoitawala nchi hii ya Wahindi alijenga kiwanda cha kuunda silaha ('asnal') alizibuni risasi hizi zenye chuma cha maadini ya risasi, akaziunda risasi zilizo laini kwa mbele. Maadini laini ya risasi kawaida huzungukwa kote kwa chuma (ndiyo hiyo 'full metal jeket' uiskiayo jina la ile picha maarufu ya Vietnamu ya 1987) katika risasi yoyote ya kawaida, ndiyo ikitefuliwa humuingia na kumtoka mwili wa binaadamu moja kwa moja, lakini ikiwa chuma kigumu hamna kwa mbele, wakuta pana maadini laini ya risasi tuu, basi ikimingia mtu mwilini hufunguka kama uyoga ('mashrum') au hufunguka kama mwavuli hivi, ikachafuachafua kila vilivyomo mwilini vibaya sana, na mara nyingi risasi sampuli hii haimtoki kamwe mtu mwilini, husakama humo humo ndani.

Oska alpoiona picha ya mshkaji wake kwa bahati mbaya, alpozina tena sura zake zisotambulikana kabisa kama nyama ya bucha iloangikwa kwa ndoana, aliangua kilio cha kwikwi.

Risasi hizi za 'dam-dam' ziliharamishwa ulimwengu mzima mwaka wa 1899, lakini amini usiamini, maaskari polisi wengi kule Marikani bado risasi hizi wazitua kila siku, na hujitetea kwa kusema ya kua risasi hizi mara nyingi zikitefuliwa hazimtoki mkhalifu basi ni nzuri kwa vile zawapa usalama raiyaa wengine wasio na khatia walios'mama karibu na mkhalifu. Full Metal Jacket vs. Hollow Point Ammo Demo

 

25. Ukimuamini mtu na kitu chako/mkataba kisha akikurusha, muerevu n'nani na mjinga n'nani (hatuzungumzii dini yasemaje hapa)?

(a) Wajinga si ni waliwao sku zote? Mjinga ni wewe uliyerushwa, au kuna mjinga mwengine shekhe?!

(b) Wazungu katika pima pima za utafiti na tajriba ('eksperiment') zao wankuja kugundua ya kua yule arushae watu sku zote huwa ndio 'zuzu badala' mwenye akili ndogo zaidi ('lo intelijens koshent' au ' lo Ai Kyuu'). Kwa hivyo usiate kukopesha mtu pesa na uandikishane nae uzidi kufanya kheri, akikurusha utamkota na mkataba, na akikuona wewe n'fala, kumbuka ya kua mwenye upungufu wa akili ni yeye si wewe. Most Intelligent People in the World

 

26. Mbuyu waeza kuwa na umri gani? Na mabuyu mangapi yapatikana katika kikaka chake? Na yana vitamini gani? Na hatari ya mbuyu? Na mnazi jee, una urefu gani?

(a) Mbuyu waeza kuwa na umri wa karne nzima nafkiri.

Kikaka cha mabuyu kina mabuyu mengi, lakini wapata achari mbili tatu tuu ndani yake.

Hatari ya mbuyu si una mashetwani bwana, asiyejua n'nani?

Vitamin ilonayo mabuyu si ni Vitamin M nawe.

Na urefu wa mnazi? Zaidi ya nyumba yetu.

(b) Umri mbuyu waweza karne 60 (miaka alfu 6).

Kikaka cha mabuyu kina tembe za mabuyu kama 30 hivi.

Mashetwani utawapata chakachani na disko, waotea wakuwapoteza; mashetwani wakae mbuyuni wamtafuta nani humo, au uliskia shetwani ala mabuyu?

Hatari ya mbuyu ni ndani ya shina ('trank') lake wakuta pana nafasi kubwa kama chumba kizima hivi. Ukipata nafasi kwenye shina ukaingia waeza kutandika tandiko hapo ukapotelewa na usingizi ukalala. Shida iliyoko ni kuwa popo nyundo wapenda kuishi humo ndani, maana wapenda mauwa ya mbuyu. Popo nyundo hawa waeza kukuuma wakakupa maradhi ya kichaa cha mbwa, au ukivuta pumzi ukavuta hewa ya maradhi ya 'histoplazmosis' yakuathiri mapafu baada ya wiki. Maradhi yote haya yaweza kukuuwa.

Vitamin 'M' hamna, lakini mabuyu yana vitamin 'C'.

Na urefu wa mnazi ulo komaa ni futi 100 (mita 30). Urefu huu kaa ukijua ukipanda mpaka kilele uanguke wafla mbali, illa asitake M'ngu subhana. Inside a Baobab Tree

 

27. Sasa msimu wa baridi unkwisha, rabii hiyo, kijua chatokeza. Jee, jua ni zuri kwa afya ya binaadamu?

(a) Lina uzuri gani hebu nambie? Latutia joto na taharuki tuu, huoni lazma mukeyyif ('kondishen') Arabuni nzima, na Afrika ya Mashariki jua lazibua watu akili hata hawajui wafanya nini? Litwaeni nyinyi wa "majuu"!

(b) Jua lina miale ya 'Yuu Vii', na miale haya ya "Yuu Vii" yakipiga ngozi ya binaadamu ngozi yatoa gesi ya 'nitrojin oksaid', na gesi hii ikitanganyikana na damu basi hulegeza mishipa ikapanuka, ikakupunguzia shinikizo la damu ('presha'). Ndio utakuta maradhi ya mshtuko wa moyo ('hat ataki') na ya kiharusi ('strok') huzidi msimu wa baridi huku "majuu", na ndio ukamuona Mzungu na Mswahili wa "majuu" akija Afrika likizo la kwanza utamuona ajianika juani. Lazy Cat Sunbathing

 

28. Nti moja ikitaka kujadiliana na kuskizana na nti ya pili kusudi ipate maslahi yake kuhusu jambo lolote la umuhimu mkubwa, itawatumia wafanyi kazi wake katika Wizara ya Kigeni na Ubalozi ntini mwao kuhakikisha jambo hili litendeke/liwe kweli. Sasa basi, mojawapo ya mbinu waezayo kuitumia ni wamualike waziri/balozi wa nti ya pili, aje kwenye dansi ya usiku, apate kujumuika, ale na alewe, na huku wakti wote huu ahudumikiwa na wanawake warembo kabisa. Ukishashiba juu (mdomo) wewe binaadamu, pana mdomo wa tini (tupu) pia watmani kula, japo pengine una mke nyumbani, shetwani akutamanisha uso na haki nayo. Ukizikidhi haja hizi mbili waziri/balozi wewe, ni rahisi kuelewana jambo na waziri/balozi aliyekukirimu, ukajikuta waafikiana nae na kutia saini stakbadhi zozote upawazo, japo pengine unayotia saini hayana faida moja nanyi au pengine yawaumiza maslahi yenu kamwe. Jee, ipo mbinu ya pili?

(a) Mtilie huyo balozi wa nti yao nyimbo za mafumbo na vijembe kuruka pale kwenye chumba cha mapokezi ('risepshen') nusu saa nzima kwanza, kisha mpishe nyati huyo aingie kumkabili balozi/waziri wenu.

(b) Mualike waziri/balozi wao ahudhurie mkutano muhimu ofisini yako balozi/waziri wa nyumbani, kisha muweke akusubiri kwa masaa katika chumba cha mapokezi na huku mwampa pole na mwajifanya ati mwaskitika sana yakua ati balozi wenu anzongwa na mambo mle ofisini kwa mkutano wa dharura kabisa unao endelea, na ati balozi wenu ajitahidi sana kutatua matatizo hayo na kuumaliza mkutano huo kwa haraka kabisa ili akuone wewe balozi mwehishimiwa uliyeitwa. Ngoja ngoja hii ni nyinyi muntega kule kungojea kwa masaa 2, 3 na 4 kutamchokesha na kumtia ndaa huyu balozi/waziri wao, na mwenye machofu na ndaa huwa aghlabu hana uhodari wa kujadiliana kwa kirefu wala kwa ustadi, si kama yule aliye pumzika na kushiba vya kutosha. Hiyo ni katika hikma za ilmu za nafsi ('saikoloji'). Negotiation Tricks

 

29. Katika mavazi ya mtindo wa kisasa ('feshen') maarufu ni Vasachi, Dizel, Guchi, Naiki, Jivanchi, Prabal Gurung na Luka Luka. Karibu zote hizi ni za Mtaliani, jee Muingereza ana vazi gani, na laashiria nini, na mifano miwili mitatu ya kauli za kupiga mbiu ('slogan') wazitumiazo kwenye f'lana zao ni zipi?

(a) London Gentleman Fashions. Jina hili laonesha wao wako mbele katika orodha ya wastaarabu ulimwenguni. Mfano wa kauli ya mbiu watumiyao ni, "Mwenye pupa? Hadiriki kula tamu."

(b) fcuk. Muingereza pia ushenzi na matusi anao kwa makontena, na hapa kwenye 'fkuk' ateza na herufi, fcuk maana yake ni 'French Konekshen Yunaited Kingdom', lakini walioyabuni mavazi haya wataka wewe shababu/binti uiseme FUCK, ili uvutiwe na mtindo huu uone ni powwa ('kuul'). Mfano wa kupiga mbiu kwake ni flana zilo na maandishi haya, "I Don't Give a fcuk",  "Too busy to fcuk", na "FCUKING GET ON WITH IT!" Little Brother Bombs Big Sister to Smack That

 

30. Wazungu huku "majuu" wana hamla (kampeni) kubwa ya kuleta "usawa" baina ya waume na wake, japo M'ngu asiyekosea subhana asema, "Wa laisadhakara kal untha" = 'na mwanamume si kama mwanamke'. Wataka kuzibadilisha fikra za watu ili waeneze ushoga na usago, na ukitembea huku "majuu" waona makhanithi na misago wanshika kasi kudhihirisha chapa yao, hata watoto wa miaka 12 sasa waeza kuwapata wanshikana mikono mabarabarani na kubusiana dhahir shahir.

Katika hamla zao walianza magazetini kubadilisha maoni ya wasomaji, kisha wakaingia kwenye sheriya iswaadhibu wenye kufanya vitendo hivi viovu, kisha wakenda kwenye kuhalalisha ndoa zao, na sasa wako kwenye kazi mbili:- ya kwanza ni "kurekbisha" mtaala ('silebas') wa somo la jamii ('femeli edyukeshen'') kwa watoto wa miaka 7 lisemalo jamii ilokua ya baba, mama na watoto si jamii ya kipekee ulimwenguni, bali jamii pia yaweza kuwa ina watoto wenye baba makuchu wawili au jamii ya watoto na mama misago wawili. Pili, wauingilia ukumbi wa biashara wako kwenye maduka gani?

(a) Maduka ya kuuza leso na vikoi. Leso huku "majuu" sasa wazivaa wanaume, na vikoi wavivaa wanawake.

(b) Maduka ya kuuza vidude vya watoto vya kutezea ('toi shops'). Sku zote utakuta sehemu maalumu ya maduka intengwa kando ina rangi ya samawati - hapa utapata kwauzwa mapanga ya kutezea, magari na bastola, wazi watoto wakiv'lana wayapenda haya. Upande mwengine utakuta umpakwa rangi ya kurunfuli ('pinki'), wakuta kwauzwa wanasesere (watoto wa sanamu), nyumba za 'babi' na vitu vya upishi kama sfuria na vijiko, wazi ni ukumbi wa waschana.

Hamla iliyoko kwenye magazeti, 'UsoKitabu' na 'Ushuzi wa Twita' wakuta maduka yatanganya vidude vyote vya kutezea, ili mtoto wa kike ahimizike kuteza na mapanga na mtoto wa kiume ateze na mtoto wa sanamu na rangi za midomo. Wakisha kufaulu huku "majuu" na kufaulu watafaulu tuu, juwa yakua waja "matini", na mutanyimwa misaada nyinyi musokwisha kuomba mpaka mutasallim amri. Mulolala amkeni! Barbie Dolls & Super Heroes

 

31. Narendra Damodardas Modi n'nani? Na umuhimu wa kumtambua yeye ni nini?

(a) Huyu ni shemeji yake Mahendra yule muuza uzi na sindano pale Kibokoni. Umuhimu wake ni nguo ikikupararauka utatembea tupu, au utakwenda kwa Mahendra utafte vya kujishonea?

(b) Huyu ni Waziri Mkuu wa Kata ya Gujerati, India. Mwana siasa huyu sasa yumo katika harakati za kukigombea kiti cha Waziri Mkuu wa Indiya nzima katika utaguzi wa mwaka huu wa 2014. Tatizo liko wapi? Mwaka wa 2002, Modi huyu alituhumiwa ya kuwa kwa uchache hakuzuia, na kwa wingi alihusika khassa, katika kuhimiza ghasia zilozuka wakauwawa Waislamu wasopungua 2,000 na akina mama na wanawake zaidi ya 250 wakanajisiwa na kuchmwa na maalfu wakajeruhiwa na makafiri wa KiHindu wenye siasa kali katika kata hii ya Gujerati. Nchi ya Marikani ijuwao mengi kupitia ujasusi wa N.S.A. ilimgomea taashira ('viza') Modi huyu asiingie Emerika tokea s'ku ile mpaka hii leo tuizungumzayo, na Waingereza walimpiga vita na kumfungia mdomo kwa miaka 10 sasa.

Modi huyu chama chake ni cha R.S.S., na hawa ni MaHindu wenye siasa kali kabisa kilobuniwa kipinge Waislamu, na chama akiongozacho sasa ni cha B.J.P. pia chenye siasa za chuki kuchochea fitna dhidi ya Waislamu. Chama cha B.J.P. ndicho kilochochea kubomolewa mskiti wa Babri ulioko mji wa Ayodhia mwaka wa 1992. Akishinda utaguzi kama inavyo tarajiwa akismamia kiti cha Varnasi (mji mtakatifu zaidi katika miji 7 mitakatifu ya KiHindu) katika bunge lao la Lok Saba, Modi huyu aeza kuwaumiza Waislamu zaidi alvyowaumiza hapo awali. M'ngu amshindle mbali, amina, na kumbuka "Du'a ndiyo silaha ya Muumini" alisema Mtume Muhammad S.A.W.

Kwa hivyo Marikani lazma itarudi nyuma impe taashira akitawazwa kama Waziri Mkuu wa India na aingie Emerika atavyo na atakapo kwa mapana na marefu, na Muingereza na Wazungu wenzao lazma wanyamae kimnya na "wateze boli". Na huu ndio unafiki wa siasa na wa wanasiasa. Hata ukajua na kuwa na thibitisho lisilo na shaka na ushahidi kamili ya kuwa mtu ni muovu anfanya kadhaa wa kadhaa, katika ukumbi wa siasa ati wana msemo huu, "Huna rafiki wa milele, wala huna adui wa milele." Na hiyo ndiyo chapa ya unafiki. Modi atakwenda kwa Obama akalakiwe kwa shangwe na afunuliwe busati jekundu, apigwe na pambaja kwa juu, japo kuna tuhma za nguvu kutoka mashirika mengi ya haki za kibinaadamu zisemazo ya kuwa Modi huyu alihusika na ugaidi huu. Narendra Modi - The Compelling Evidence in the 2002 Gujerat Riots

 

32. Mfungwa mmoja aitwae Glenn Ford mwenye asli ya KiAfrika aliyekua angojea hukmu ya kuuwawa katika gereza la Angola lililoko Kata ya Luiziyana nchini Marekani anwatiliwa huru wiki iliyopita. Hii ni baada ya kumgojea Ziraili kwa miaka 26 mizimaa (ashindana na Mandela huyu). Tuhma iliyokuweko ni ati huyu Glen Fod alimuuwa sonara mmoja akiitwa Izador Rozman. Kwa nini Glen Fod aliwatiliwa huru?

(a) Mzungu bwana aliingiwa na roho ya huruma, ndio maana. Wakimuangalia Glen Fod huyu ashasota mno 'deth roo' mpaka ankua mtu mzima sasa, na anaokoka ankua Mkristo mcha M'ngu kabisa, basi wakaamua wamsamehe, wakamsamehe na kumuwatilia huru ende zake nyumbani akapumzike.

(b) Mambo kadhaa yalimsaidia binaadamu huyu aliye dhulumiwa kwa sababu ya rangi yake nyeusi, baas. Mambo yalomuatisha huru ni:-

- Mwandishi wa khabari wa Kiingereza alkua akiifuata kesi hii kwa muda mrefu. Alikuja mahkamani, akaleta kipimia urefu wa miguu ('Brannock divais'), na hapo hadharani kila mtu akashuhudia ya kuwa kiatu awezacho kukivaa Glen Fodi ni ukubwa ('saizi') wa 14, ilhali ushahidi ('kizibit') ulowatwa kwenye duka la mauwaji yalpotokea ni kiatu cha ukubwa wa 9.

- Pili, silaha iloyotumiwa katika mauwaji hayo haikupatikana kamwe, wala mabaki ya kibinafsi (DNA) pia hamna.

- Tatu, hakuna aliye yashuhudia mauwaji hayo ispokua ati mwanamke mmoja aliye apa kuwa am'uona Glen Fod akiuwa, kisha ikaja ikadhihirika ya kua huo ni urongo aliouzua.

- Nne, waliompata na khatia watu wote 12 (kesi ya kuamuliwa na raiyaa 12 au 'juri' hii) walkua ni Wazungu weupe watupu, na tukumbuke hii ni Kata ya Kusini ya Luiziyana, mojawapo katika Kata 15 zilizokuwa na watumwa wa KiAfrika na zikiunga mkono biashara ya Utumwa, Kata zilopigana vita vya wenyewe na Kata za Kaskazini mwaka wa 1861.

Miongoni mwa Kata za kupenda utumwa katika hizi Kata za Kusini ni Teksas kwa Joji Bushi na Florida kwa nduguye Jeb Bush kulomkosesha kura za Uraisi Al Goo mwaka wa 2000 baada ya orodha ndefu ya malalamishi ya utaguzi huo zikiwemo kukataliwa WaEmerika wenye asli ya KiAfrika kupiga kura kinyume cha sheria. Kata hizi za Kusini nuksi bado zina ubaguzi mkubwa wa dhahiri na ubaguzi wa siri dhidi ya watu wenye asli za KiAfrika mpaka kesho.

Nyinyi wa "matini" mukiambiwa si kwema huku "majuu", mutapambana na ubaguzi wa rangi na "paa la glasi" mpaka mukome ubishi nyii kaeni muzidi kuona haya ni ya mzaha tuu. Zidini kukesha mpaka masaa manane ya usiku mukiswali Tahajudi badala ya kuomba Pepo mwaomba mushinde Taashira (viza) za Kadi za Kijani, utamanya mwenye! Glenn Ford Exonerated

 

33. Nchi za Karikom zote 15 (visiwa vya Karibian kuanzia Antigaa na Barbados, Jameka, mpaka Trinidadi na Tobego), wote hawa wadai kitu gani kutoka kwa nchi za Kizungu za Uingereza, Ufaransa, Uspanyola, Ureno na Udachi? Na jee nti za KiAfrika zinlala?

(a) Wadai talaka, wataka wanawake wao wote waloolewa na wanaume wa nti hizi wawawate maana hawashughulukii wakawakidhia haja zao vya kutosha. Na nti za KiAfrika ndio zinlala, maana taa hazishi kuzimwa huku, sasa watu wafanyeje na hawawezi kutizama T.V., sasa waangalie nini, waangalie uambaza? Ndio wakalala.

(b) Wadai malipo ya utumwa wa kinyama waliofanyiwa na nti hizi kwa miaka 400 mizimaa. Maovu waliofanyiwa wananti wa Karikom ni kama ifuatavyo:-

- Waling'olewa makwao Afrika kwa nguvu wakasafirishwa nti hizi pasi na kutaka

- Walifanyishwa kazi ngumu za kitumwa zisokuwa na malipo yoyote kama kuvuna miwa n.k.

- Wanawake wao wakinajisiwa (wakibakwa)

- Hawakua na ruhusa ya kufunga ndoa

- Mtumwa akizaa na kijakazi hana ruhusa ya kumuita aliyezaliwa mwanawe (watumwa ni 'mali' ya mabwana wao) wala ya kumuita jina watakalo wao

- Hawa watoto waliozaliwa si watoto wa wazazi wao, bali ni 'mali' ya mabwana wao kama hawa wazazi watumwa walivyo, kwa hivyo mtoto wa mtumwa aeza uzwa wakti wowote hata awe ana miaka 3 atolewe Lamu apelekwe Kisumu kama ununua makubadhi tuu

- Lugha zao za KiAfrika zilizuiwa wasizungumze au waadhibiwa vikali, na majina wampawa mapya, si 'Kunta Kinte' bali ni 'Toby' n.k.

- Hawana siku ya mapumziko

- Hawana haki za matibabu wala ya kula chakula cha kutosha kwa afya zao

Kwa sababu ya kudhalilishwa namna hii, na wakipinga taadhiba hizi wakitiwa mikia ya taa, wakifungwa silisili, wakinyimwa chakula, wakiwekwa juani kwa muda mrefu, wakiuwawa, nchi hizi zina athari za uovu wa utumwa wa Mzungu mpaka leo. Kwa hivyo kuna hii hamla (kampeni) ya kudai kutoka kwa serikali za nti hizi zilostawi na kuendelea kwa sababu ya jasho la watumwa hawa zilowaletea majumba makubwa makubwa, viwanda na maendeleo. Karikom yadai malipo ya fedha iwe fidia ('repareshen') ya wao kubakia nyuma hadi leo, si kiswiha, si kielimu, n.k.

Nti za KiAfrika zinlala. Tukiangalia mifano michache tuu:-

- Aljeria ilitawaliwa na Ufaransa kinyama kabisa, wakanyonywa damu hata wakakauka. Walpodai uhuru walikandamizwa, wakaamua waupiganie uhuru wao, na kama tujuavyo, waliuwawa zaidi ya raiyaa milioni moja nzima.

- Kenya nayo ilitawaliwa na Muingereza akiiba mali yetu na kututoza kodi zikenda kwao Uingereza. Hata harakati za uhuru zilpoanza Muingereza akawauwa WaKikuyu wasopungua laki moja nzima na walobakia wakawekwa kwenye kambi za lazima ('konsentreshen kemps'). 

- Madachi walishuka Afrika ya Kusini na kuwakandamiza MaZulu katika nti yao kule. Uhuru wao waliupata juzi na jana tuu alpowatwa huru Mandela 1991, lakini kabla hapo beberu akikaa Nyali na walobakia wakikaa Magongo, skuli za Beberu ni Nyali Akedemi na za MuAfrika ni Bomu Premari, hospitali za Mzungu ni Aga Khani na za walobakia ni Jenerali, basi la Wazungu kando na la WaAfrika kando, na mpaka daraja ('briji'), Wazungu upande ule na Waafrika upande huu. Wala si Ulaya hapa tukuzungumzako, ni Afrika ya WaZulu bwana!

- Wareno nao walitawala Luwanda na Benguela (Angloa) na nti ya Musa Bin Baik (Msumbiji/Mozambiki). Faida kubwa ya Luanda na Benguela ikitokamana na watumwa; kutokea mwaka wa 1619, meli zaidi ya 30 zikiondoka bandari ya Luanda zinjaza watumwa 10,000 zaeleka kwenye kazi ngumu katika mashamba ya Brazili, mpaka thuluthi mbili (katika 3) ya watumwa wote wa Brazili asli yao ni Anglola. Kumbuka watumwa wote kutoka Afrika kuwasili salama bado wahai nti ya Brazili nzima walkua milioni 3 unusu, na pande kubwa zaidi watoka Angola. Na Mreno alileta ukatili mkubwa na ubaguzi Mozambiki, pakapiganiwa uhuru mpaka ulpopatikana paliuwawa watu wasopungua laki nzima.

Na Ubelgiji (hawa ni nusu MaDachi walio Kaskazini wajiita maFlandaz, na nusu ni WaFaransa walio Kusini wajiita Wolunz) ndio walkua mambwa kabsaa. Ki-nti hiki kidogo cha Ubelgiji kilitawala dola nzima ya Kongo iliyo kubwa yake mara 76! Mfalme wao Leopold wa Pili akiwanogoza Mabelgiji makatili hawa, waliowafanya WaKongo watumwa katika nti yao wenyewe, akiwatesa kwa kuwakata mikono na kuuwa milioni 10 nzima!! Hii ni 20% ya WaKongo wote aliowatoa dunia!

Kwa hivyo, waAfrika yapasa waungame na nti hizi za Karikom, zote zidai malipo ya kuibiwa mali yao (Kongo mpaka leo Mzungu agawanya watu akinyakua maadini yao kama almasi na dhahabu), kunyimwa haki wananti wao, kunyimwa elimu, n.k. Ukitizama hii mizozo isokwisha ya bara la Afrika chanzo chake ni Wazungu walokaa mezani katika Mkutano wa Balini ('Balin Konfrens') wa 1884 wa kuigawanya Afrika baina ya Wazungu WaIngereza, WaFaransa, WaReno, MaDachi na MaSpanyola. Nti hizi zilpopata uhuru kila taifa lililomo ndani ya mipaka ya nti moja (kwa mfano nti ya Kenya ukaona mataifa ya WaJaluo na WaKikuyu n.k.) likaanza kuzozana na mwenziwe. Tizama taarikh vizuri na utaona matatizo mengi ya Afrika yatokamana na ukabila uloletwa na Mzungu.

Kwa hivyo MuAfrika aungame na Karikom alipwe, na mipaka ya Afrika yachorwe upya, kila taifa lipewe uhuru wake, upate mfumo wa serikali wa shirikisho ('federal gavament'). Imperialism: Crash Course in World History

 

34. Katika watu 5 walioteuliwa katika mashindano ya Tuzo la Nobeli la Amani la mwaka wa 2014 atakaotangazwa tarehe 10 Oktoba mjini Ozlo nti ya Swiden ni nani? Nani wafkiri atakayeshinda?

(a) Bashiri, Awadhi, Kasimu, Ahmadi na Shekuwe. Atakaye shinda n'Shekuwe maana alimgoa Swabiri mpaka Swabiri akalia kwa matozi.

(b) Raisi Vladimir Putin wa Urusi (huyu ameuwa raiyaa laki ngapi kule Chechniya waso na khatia yoyote? Hawa ni watu watakao kujitenga na Urusi lakini wakumbatiwa kimabavu lazma wawe ndani ya muungano wa lazima na Urusi? Kisha Putin huyu huyu jambazi ndiye aliyepanga kuiteka Kraimiya kipande cha nti ya watu ya Yukraini, asema watu wa Kraimiya wapewe kura ya maoni kama wataka kujitenga na Yukrain wajiunge na Urusi, mbona basi kura hiyo ya maoni hawawapi wananti wa Chechniya, hawa Waislamu wa Chechniya wawapiga vita vya kuwafutlambali kutokea 1817, karne 2 nzima? Kisha Putin huyu ateuliwa kupewa tuzo ya amani huyu?), Malala Yusufzai (aliyetefuliwa risasi na MaTwalibani pasi na haki ati kwa "kosa" la kupigania haki za wanawake kusoma na kuelimika), Papa Fransisko wa Kanisa la Kikatholiki lililoko mjia wa Roma (kwa kuhimiza amani katika vita vya aliyelaaniwa Asadi kuuwa raiyaa wa KiSunni), Riaisi wa Urugwai Hose Muhika mwenye umri wa miaka 78 (amehalalisha raiyaa wake wanunue na kuuza bangi bila ya kushikwa) na M'Marikani Edwad Snoden aliyesakama Urusi adai ukimbizi (huyu ndiye aliyetufunuwa mato kwa kutuarifu ya kuwa jamani eeh, mwajiskiwa!)

- Putin mpe Tuzo la Ugaidi (MaRusi wameuwa Ma

- Hose Muhika mpe Tuzo la Mjani

- Malala hakulala, afaa Tuzo huyu

- Papa Fransisko aliyenena kweli, hata WaIslamu wakimuangalia miondoko yake ya kutopenda makubwa wamuona ni mtu japo wajua kupotea ampotea kama walvyopotea wote waso waIslamu lakini ni mtu mwenye utu, si kama yule khabithi wa KiJerumani Ratzinga (Papa Benedikt wa 16) aliye mtukana Mtume Muhammad S.A.W. kwa kumuita "muovu" badala ya mbwa huyu Ratzinga aliyekua mwanachama wa 'Vijana wa Hitla'

(1) kuzuiya kuharibiwa watoto wa kivlana makanisani

(2) kuzuia ufisadi wa kufujwa pesa za kanisa

(3) kujizuiya asiwatukane MaYahudi kwa kusema ati, "Lazma watolewe kwenye kiza walichomo"

- Edwad Snoden ndiye afaaye zaidi kuliko yoyote ulimwenguni kupawa Tuzo hii ya Amani kwa kututoa sote walimwengu taka za maskio, lakini watapewa wote, hata Putin pia, lakini Muemerika ataleta dhughuti kubwa asipewe huyu hata ushuzi, maana akipewa ulimwengu utazidi kuangazia sababu aliyopewa. Kwa hivyo sasa hivi pana shinikizo kubwa kabisa Emerika inayowalemea wataguzi wa Swiden WASIMPE tuzo hili huyu.

Utabiri wangu atakayepewa? Papa Fransisko. Si afadhali yeye apawe dola milioni 1 nukta 24 kuliko apewe Jenerali As Siisi anunuwe shisha avute huku akiamrisha majeshi yake yazidi kuuwa raiyaa waso na hatia Misri? Talk To Al Jazeera: Jose Mujica "I Earn More Than I Need"

 

35. Kenya yataka kuondosha somo la lugha ya Kiswahili, liwe ni somo la khiyari ('opshonal'), si somo la lazima. Jee, ni jambo zuri hili, na kwa nini?

(a) Jambo zuri sana. Watoto wetu watazidi kujua Kiingereza hata majumbani watazungumza Kizungu kwenda tu na watapata makazi mazuri na wafunguliwe milango ya usafiri wote wende wakakae Landan.

(b) Wewe mwenye jawabu la (a) la kibahaluli, kwanza n'nani alokwambia kuijua lugha ya Kiswahili ni pingamizi ya wewe usijuwe Kiingereza? Pili, aliyekwambia kujua Kizungu = kupata kazi n'nani, babayo? Tatu, huo mlango wa Ulaya kufunguliwa ni mlango wa nyumba yako utaufungua tuu wakti wowote utakapo wewe? Ulaya na "majuu" kote nyinyi kwanza hamtakiwi kamwe, hamwishi kutukanwa na kusundugwa huku.

Kenya kuna ukabila mno. Ikiwa Kiswahili kitafanywa lugha ya khiyari wala si ya lazima ina maana serikali yaashiriya Kiswahili si muhimu kabsaa, si skuli si kwa kupata kazi. Kwa hivyo Mjaluo maadam ashajua KiJaluo nyumbani yatosha, akifika kazini kitu cha kumuunganishao yeye na M'Kikuyu ni Kiingereza tuu akimwambia "Giv mi that dokyument", kisha azungumza na Mjaluo mwenzake pale kazini KiJaluo. UKenya uko wapi hapo? Nti ya Kenya wanasiasa hadharani wakisema watakaondosha ukabila walete umoja wa "taifa" la Kenya kweli ukabila utapungua au ndio utazidi? Wazi utazidi.

Kwa hivyo Mzungu asema hii ni "Shotsaitedness", kutoona mbali, na ni "shuting wanself in the fut" yaani kujitongea mwenyewe na kujitia taabuni. Angalia nti zote za ulimwenguni zajitahidi ziwe na lugha ya Taifa lugha Rasmi - KiSwahili Tanzania, KiSomali Somalia, KiAmarinya Habasha (Ethiopya), KiNyaruwanda Rwanda, KiChina Chaina, KiJapani Japani, KiArabu Umangani (Oman), KiSinhala Sirilanka, KiHindi India, KiRusi Rashya, KiIngereza Uingereza, KiDachi Uholanzi, n.k.

Nti zilopotea ndia ni zile zilotawaliwa muda mrefu sana na Mzungu, kwa mfano Angola walotawaliwa na Mreno miaka 400 watumia KiReno, nti zilopigana vita vya kikabila vya wenyewe kwa wenyewe kama Naijeria izungumzao KiIngereza, na nti karibu zote za Afrika zilotawaliwa na M'Faransa zazungumza KiFaransa kama Mali na Madagaska.

Muwata mila ni mtumwa, na aliyetawaliwa na M'Faransa ni mtumwa namba wani sku zote. Kenya haikutawaliwa na M'Faransa, na kila mtu aelewa KiSwahili, si wavuvi wa Ziwa la Viktoriya, si MaTurkana wa Lokichogio, si WaSomali wa Garisa, si WaMasai wa Narok, kwa hivyo kwa nini Kiswahili chatuplwa mbali?

Jawabu utalipata pahala pawili. Moja, siasa za kikabila. F'kiria, na utatambua mwenyewe. Pili, ni Mwafrika kutoona mbali, bongo lake haljatumika. Huskii Muingereza hasomeshi Kiingereza skuli akawafundisha Waingereza Kiswahili, au ushawahi kuskia? Mfaransa hafundishi KiDigo skuli, wala M'Dachi hafundishi KiMasai kwao. Na hata Mzungu kwa Mzungu hawawati lugha zao za kitaifa wakafundishana lugha za watu, ukaskia M'Spanyola anlitoa somo la KiSpanyola skuli akawa afundisha KiRashya.

Bob Marley akwambia, "Emancipate yourself from Mental Slavery, None but ourselves can free our minds." Na MuAfrika ataka kuzikumbatia hadithi za "Weupe wa Snoo Wait", azidi kutawaliwa kifikra. Nauliza enyi WaAfrika mulio majuha kalulu, mutatumia mabongo yenu lini?! Debate of the National Language of Ukraine

 

36. Wauguzi ('ma nesi') hospitali, mbona wavaa saa kifuani hawazivai mikononi?

(a) Ili wee mgonjwa akikudunga sindano iliyo utungu kabisa uspate kuisikia kamwe kwa kuangalia saa ilvyotulia kwenye titi lake.

(b) Wauguzi haweshi gusa gusa nyingi na wagonjwa wenye maradhi kadhaa. Saa ikiwa mkononi basi itarokota virusi visohisabika kutoka kwa mgonjwa huyu umpelekee mgonjwa yule. Suluhisho ni hiyo saa kuvaliwa kifuani. Clocks go Back 1 Hour for Summertime

 

37. Aya hii ya biblia, "Many rivers to cross..." maanake ni nini? Na iliimbwa na nani nyimbo hii?

(a) Aya takatifu hii, utaipata katika 'Kitabu cha Kuhama' ('Eksidas'), na chamzungumzia kisa cha Musa A.S. alpohama Misri kwenda Falastin akivuka mto baada ya mto. Aya hii iliazimwa na waimbaji maarufu wa UB40 wakaimba wimbo huu.

(b) Wewe mwwaandishi wa mtihani huu, mbona watupa mitihani? Si aya ya biblia hii, hamna kamwe. Hii ni nyimbo ya Jimi Klif wa kutoka kisiwa cha Jameka. Alisafiri bara la Ulaya zima akiimba lakini hakupata mafanikio ya haja mwanasanaa huyu. Kisha akakumbuka kuvuka bahari ya Uingereza kuja mji wa bandari wa Dova, akakumbuka kuwa na huzuni na kuwaza, jee, pana mito mingapi yapasa ayavuke huku endako, yaani pana masaiba mangapi yanayo mgojea huku endako, ndio akatunga nyimbo hii maarufu kabisa, na ikamfungulia mlango wa snema akawa muigizaji mkuu kwenye picha maarufu ya "The Harder They Come".

UB40 waliimba tuu wimbo huu aliotunga Jimi Klifu. UB40 una nyimbo nyingi mno ambazo wanziigiza tuu, si zao, kwa mfano 'Red Red Wain' na "I Got Yu Bebi". Many Rivers to Cross (Ali Campbell of UB40 & Black Mambazo)

 

38. Siasa za Mzungu zina nidhamu na usawa na kuhishmiyana kabisa.

(a) Kabisa. Huku kuna "Lediz en Gentelmen" na "Saa na Madam" kuruka.

(b) Wajua yakua...

- Bil Klinton alimnyonyesha mboo Monika Luwinski au hujui, kukatokea mkorogo bungeni karibu aatishwe kazi? Na Jon Ef Kenedi nae, wajua akizini na kila mwanamke, hata muigizaji/muimbaji/mrembo wa Majengo Marilin Monro?

- Na serekali ya Wahafidhina ('konzavativz') ya Kiingereza ilijiuzulu mwaka wa 1963 katika mchafuko wa Profyuma ambapo waziri wa mambo ya ndani alipopatikana anzini na malaya aliyesemekana ni jasusi wa Urusi?

- Na hivi maajuzi katika mashambulizi ya kashfa Meya mzima wa Landan Boris Jonson amemfananisha Naibu wa Waziri Mkuu wa Uingereza kwenye serikali ya mseto ('koalishen gavment') kuwa yeye ni mpira wa kutiana  tu ('kondom') wa kuzuiya uchafu wote usimfikie Waziri Mkuu David Kameron?

- Na hapa kwetu mji wa Toronto tuna Meya mzima Rob Fod ankalia kiti na huku atumia ma koken na aendesha magari huku yuko "top" kabisa kwa mvinyo?

Hao ma 'jentelmen hebu nioneshe wakowapi? Mayor Boris Johnson Funny Interview

 

39. Wanajeshi kwa nini hawendi bila ya saluti?

(a) Saluti ndio "Salamalekum" yao, hawa ni watu na hishma zao bwana, si jamaa za maskani kuamkuana kwa "Fit" na kuitana ma "Boob tu saa zote.

(b) Jeshi lina muundo makhsusi, umpate Raisi kwanza, uje kwa Amiri Jeshi, ma Kamanda, ma Afisaa, kisha uje kwa ma Kurutu. Sasa basi, upate tuseme Raisi wa Yukrain aone lazma apeleke majeshi yake yawakabili MaRusi mpakani kule, nakuuliza, mwenye akili yake tamamu atakubali kupelekwa kule akapambane na majeshi wasoyaweza, majeshi yana makombora nyukliya, majeshi ya Supa Upawa? Ndio wakawa washafundishwa kutwii amri pasi na kuuliza, Mzungu wa kusema urongo atasema ni nidhamu hii ('disiplin'), lakini wa kunena kweli atakwambia hii yote ni kutekwa akili ('bren woshing'). Ndio Kurutu akiambiwa alikizingire kifaru cha kisasa huku anshika kiji bunduki tuu, apiga saluti na kutwii amri, huwa ni "sami'na wa atwa'na" badala ya kuuliza, "Kwa nini? Wataka niuwa?"

Na ndio maana ukakuta wengi katika jeshi wavuta bangi, maana mwaambiwa mufanye mambo yasoingia akilini, na kama una akili timamu huyafanyi. Ndio ukiwaona FFU na makarai wetu (GSU) wambwaga mabarbarani mato mekundu kaa damu, waeza kumkanyaga mtoto na kumvyoga mama mwenye mimba pasi na kujali huwa ni wanyama hawa, wanzitia hata hawajijui pale walipo.

Kupigiana saluti ni uchali huu, huwa ile akili waitoa kwa saluti yako kitwaniwaipeleka kiunoni karibu na matako = waikalia akili yako badala ya kuitumia. Wanajeshi si watu wenye nidhamu kikweli. Mwanajeshi ni mpumbavu askizae amri za wakubwa pasi na kutumia akili yake. Atekwa akili kwa hizi saluti nyingi na kupawa tepe za 'sajent' begani na nyota za 'kamanda' kifuani akatwii amri pasi na kutumia akili M'ngu alompa.

Kumbuka, hii "nidhamu" ya jeshi - hizi saluti nyingi, hizi tepe na nyota, zile nguo kupiga pasi zikanyooka kaa mtu atolewao roho, na hivi viatu kun'garishwa kaa kiyoo, kazi yake ni moja tuu - wewe kidudu mtu utwii amri tuu saa zote wala usiliulize swala lolote. Hii ismu ya "Kwa nini?" ati wali "kweshen" hapan taka wao kabsaa. Ndio kuingia jeshi ni kujitongea ewe mwenye akili maana utalazmika kufanya jambo pengine ni la makosa makubwa mbele ya M'ngu, na ukilifanya basi jua una hisabu nzito Kiyama itakayo kushinda huko. Marines' Silent Drill with Oops!

 

40. Kwa nini watu wenye asli za KiAfrika huku "majuu" wakuta pana mama na watoto tuu, hamna baba ("singal madhaz")?

(a) Si wajua MuAfrika yee ni tindi tuu, hajali watoto?

(b) Matatizo yalianza kwenye utumwa. Kina Kunta Kinte wakiambiwa wao ni Tobi, si Kunta Kinte tena, wakalazmika kubadilisha majina yao.

Pili, wanawake vijakazi walioko kwa watumwa hawa ni wanawake tuu, hawaruhusiwi kuwaowa marfuku kabisa, kwa hivyo wakiwatia mimba wazidi kuongeza idadi ya wafanyi kazi shambani, lakini kumbuka watoto ni mali ya mabwana zao, si watoto wao. 'Mental slevri' aliyo izungumza Bob Mali, kisha nyii mwasema "Yule mabangi tuu."

Tatu, tuntoka kwenye ulimwengu wa utumwa, tuko "Twentieth Senchuri" na wakuta hawa wenye asli za KiAfrika wankumbana na ubaguzi wa rangi mkali, ndio miaka ya sitini ukawaskia kina "Ai Hev E Drim" ya Matin Lutha na "Bai Eni Minz Nesesari" ya Malkom Eks. Mtu akuta hapewi nafasi ya kusoma vizuri akafika chuo kikuu wala hapewi nafasi ya kufanya kazi kama Mzungu yoyote. Chakula cha kuwalisha watoto shida na matatizo makubwa. Ndio waona atia mimba hapa akikacha.

Na hata MuAfrika alpofika dakika hii ya leo tuizungumzayo ya "Twenti Fast Senchuri", usione ati mambo yambadilika, ukaona mbona Obama basi anfika alipo? Mambo ni vivi hivi. Obama aliendelea maanake babake ni M'jaluo Mgeni aliyesoma sana, na sababu hii yeye Obama aliye jili ('jenereshen') ya kwanza Emerika akawa na motisha na bidii akafika alpofika kimanusra kutaka M'ngu.

Lakini wewe hapo ulipo huko "matini", tukutkuwe tukulete huku "majuu" kaa ukijua huwendi kokote rafki yangu, paa la glasi litakupigisha breki ya dharura ('emajensi breks'). Mtoto wako ikiwa unjitahidi atasoma na pengine atafika mbali. Mjukuu wako hendi kokote, maana ataingia kwenye mkondo wa huku ('sistem'), atakwama na kuselehea kama walvyo kwama na kuseleheya wengi kabla yako. 

Kwa hivyo jawabu lako ni hilo. MuAfrika atupa watoto wake huku "majuu" maana mkondo ulioko wachangia kumvunda moyo asifike kokote. Basi vile hana matumaini ya maisha bora ya kesho MuAfrika huku "majuu" huvundika moyo akaona heri afanye kibarua sugu ashiriki starehe kama ni kutafta mvinyo na msekeso angalau asahau maisha yake magumu kidogo, na akizaa kwa bahati mbaya hana uwezo wa kutosha wa kuwaangalia watoto, afadhali awahame waangaliwe na Serikali, na maisha ya kutegemea serikali ni mabaya si mema, watoto na mama yao wakakaa mitaa mibovu yenye uhuni mtupu na wakenda skuli mbovu.

MuAfrika ankotwa na mkondo wa "majuu", haumpi nafasi ya kuibuka akayaboresha maisha yake. Na huu ndio 'mzunguko wa kikatili' ('vishaz saikal') uuskiao pengine ukitumika katika lugha ya Kiingereza. Hapo ulipo upo mwanangu? Dear Mama (2Pac)

 

41. Huku kukata kizazi ni kupi? Ipo hadithi? Na kumuhishimu mkubwako na kumvundia hishma n'kupi?

(a) Kupigana miwani ya mbao baina ya ndugu, huku ndiko kukatana kizazi. Hadithi ya miwani ya mbao siijui, nanena kweli mwandani. Kumuhishimu mkubwako ni kunyamaza akikusomea, na kumvundia hishima ni kumjibu, wewe hukwenda madrasa wewe?

(b) Mifano ya kukata kizazi ni mengi, si mfano mmoja tuu. Na madhambi haya makubwa mno yatuhusu sisi sote, hata wewe uonae hayakuhusu pia umo. Hapa kabla kutoa mifano miwili mitatu , lazma tujuwe kitu kimoja muhimu ambao wengi wetu sisi Waswahili hatuyajui. Haki haijui cha umri. Ndugu mkubwa akikosa lazma arudi nyuma atake msamaha, tusiwe na ukuchu wetu ati twaja kali tukaweka mikono kiunoni, ati ukawaka, "Yeye ataka aniheshimu, hajui mii ni mkubwake?!"

Haki haina cha ukubwa wala cha udogo. Ndio ukawaona vijana chipukizi wakiwaongoza watu wazima na wazee katika maswahaba wakti wa Mtume S.A.W., si vitani si kuwa imamu kwenye swala. Haki ina nguvu kuliko umri, na ilmu ina nguvu kuliko umri, na khibra ('ekspirians') pia ina nguvu kuliko umri. Wangapi waloliona jua mbele lakini kitwani hapana kitu? Ni wengi. Ndio ukaskia msemo, "Kutangulia sio kufika." Zingatia maneno haya yakuingie akilini babaz.

Na nukta nyengine muhimu sisi tusojua saa zote twakosea. Mjombangu lazma ni muhishimu. Hishma si kumsujudia, ni kumuwekea hishma yake. Lakini kumuwekea yeye hishima ni kwa sharti la yeye kuniwekea mimi hishima pia. Ni kama mahaba. Hakuna cha "wan wee" tuu, Mzungu akwambia "lav is a tuu wee striit." Biashara iliyoko hapa ni ya nipe nkupe. Haiwezekani mjomba anigoe mbele za watu kisha mimi nimuwekee hishima. Twawekeana hishima, nipe nkupe.

N'limskia mzee mmoja awaambia wenzake kahawani, na mtoto wake atia tangawizi kahawa yake hapo baoni, "N'limtitiga mamake kwanza zama zile wakti wa kampeni ya Sharifu Nasiri, watu wa kampeni waimba "Ndovu!" na mimi namtoa mamake. Na mwaka jana ndio n'kamuoa binti yake, lakini spidi kaa mamae, basi baada ya mwezi nkampa talaka zake tatu." Haya nambieni, mtoto wewe kweli utamuekea baba atitigae mama kisha akaja akamuowa binti yake mama huyo? Haiwezekani!

Haya basi, sasa tuyaangalie mifano miwili mitatu ya kukata kizazi na Waswahili wote wamo!

- Miwani ya mbao na ya chuma ni moja tuu katika kukatana kizazi, ukamuona nduguyo Asiya yuwaja wee ukamgeuzia uso ukajifanya waangalia kuta upande huu.

- Nduguyo yuko "majuu" akupigie simu wewe ndugu wa "matini", na usiyapendelee yale mazungumzo yendavyo sababu wewe ni mkosa na mwenye haki ni yeye nduguyo wa "majuu", basi wamkatia simu. Akipiga tena simu uizime. Ajaribu tena kukupigia kesho na kesho kutwa, namba yake kuiyona waiyona lakini huishiki simu yake, basi aone kheri akate waya ikiwa mwenendo wako ni huo, na bughdha baina yenu iyendelee mpaka mmoja wenu au nyote nyinyi mufe, mwende zenu akhera kwenye hisabu mukalipane huko. Wewe ulokata simu, japo uwe ni mkubwa wa umri au wa kimo au wa cheo au wa ilimu au..., wewe ndio uloata kizazi shekhe.

- Pana urathi ndugu wewe unyakalia mali, hukumpa nduguyo haki yake. An'lia akanung'unika akalalama akashtaki kwa kadhi na kwa mahakama ya Kikafiri na haki yake ukamrusha. Bughdha itakayo kuweko na kufumbiana midomo wewe uliyemrusha nduguyo ndiyo mas'uul uliyekata kizazi kwa vitendo.

Kwa hivyo tusisakame kwenye kufumbiana midomo tuu. Kila mtu ana simu, mpaka muuza makaa aliyoko Digo. Nduyo wamjua akaako lakini kumpita humpiti mwaka wa 17 tena huu. Na namba yake ya simu unayo, akiwa mgonjwa au akifiliwa, ikiwa ni Idi au Ramadhani, hamna cha jambo wala cha mambo, humpiti humjulii, si kwa kutia nyumbani kwake guu wala si kwa simu, jua ya kua unkata kizazi wewe.

Huku kukata kizazi ni maradhi yalomea mizizi mirefu mno kwetu sisi Waswahili, kwa hivyo, hebu tuangalie hadithi 3 tuu, maana wengi wetu twaona hatukati sisi kizazi bali s'ku zote twakatwa sisi kizazi na ndugu zetu wabaya ambao ni wao tuu, kumbe sisi wenyewe ndio mabingwa tulohimili madhambi kwa makontena ilhali hao ndugu zetu tuwalaumuo wambeba madhambi ya vikapu tuu.

Tumskize msema kweli Mtume wetu Muhammad S.A.W.:-

1. "M'ngu alipomaliza kuumba Ulimwengu (na Walimwengu), uzao (mji au 'wum') uliinuka ukamshika M'ngu Subhana. M'ngu Aliye Tukuka akauuliza, 'Una nini?'  Uzao ukasema, 'Najilinda kwako kutokamana na Mwenye Kukata (kizazi).' M'ngu Subhana akuwambia, 'Je, utaridhika ikiwa nitampa Baraka Zangu anaye kuunganisha, na nimkatie yule anaye kukata?' Uzao ukajibu, 'Ndio Bwana Wangu.' M'ngu Subhana akasema, 'Ushayapata hayo.' Mtume S.A.W. kisha akasema, ukitaka, soma Sura ya Muhammad, aya ya 21 na ya 23." (Hadithi hii imepokewa na Bukhari na Muslim pia). Hebu skizeni! Hamna Rahma ya M'ngu enyi mukatao kizazi! Hadithi hii ut

2. Hadithi ya Qudsi (maneno ya M'ngu moja kwa moja haya) ilopokewa na maimamu Ahmad, Abu Dawud na At Tirmidhii yasema, "M'ngu Aliye Tukuka asema, 'Mimi ni Mwingi wa Rahma, nikaumba 'Ar Rahm' (=kizazi) na nikaipa kipande cha jina Langu mimi, na kila aunganishae kizazi na Mimi n'takua mwema kwake, na kila akatae kizazi, Mimi n'tamkata yeye nimmalize kabisa.' " Waskia maneno hayo?

3. Imam Ahmad, Abu Dawud, At Tirmidhi na Ibn Majah wote wamepokea hadithi hii, "Hamna dhambi yoyote ambayo M'ngu humpatiliza mja kwa mateso ya dunia mbali na mateso ya akhera kuliko kukiuka mipaka na kukata kizazi." Mwavuka mipaka bila ya kibali cha usafiri, na kibali cha kuvuka mipaka ya M'ngu hamna sku zote na viza pia hamna.

Uskate kizazi ewe usojua dini, wajidhuru mwenyewe katika dunia hii ujiharibie rizki yako, na kesho utakwenda ona moto utakao shindwa kuustahamili. Muinulie simu nduyo umpe salamu tuu.

 

To be continued inshallwa...

 
PDF Print E-mail

Wayajuwayo (baadhi tu ya) wa "majuu" - Part tuu

 

us 

 

Sehemu ya 1 ya "Wayajuwayo wa 'majuu' " utaipata ukirudi "(3) Wawahili Abroad", sehemu ya (C), nambari ya 6.

 

Hapa pana Sehemu ya 2 ilo gawanyika matawi matatu, nayo ni Karatasi ya Kwanza, Karatasi ya Pili na Karatasi ya Tatu. Karatasi hizi za "mitihani" zitakupa mawili matatu usiyoyajua hapo ulipo. Basi karibu ukumbini uingie na uupitishe wakati wako vizuri. Kila kartasi ina maswala 101, na utaona majawabu mawili, (a) na (b). Tagua moja tu lililo sahihi. Mwisho wa 'mtihani' wako utapata majawabu yake. 

Yabidi uchemshe bongo lako mwenyewe maana hapa rafki yangu, hamna mvujo ('likej').

 

(1) Karatasi ya Kwanza

 

(2) Karatasi ya Pili

 

(3) Karatasi ya Tatu (naanza kuiunda sasa hii)

 

 
PDF Print E-mail

 

Wayajuwayo (baadhi tu ya) wa "majuu" - Part tuu

 

 

kiss

 

Yaliyomo katika Kartasi ya 2

1. Baadhi ya vitendo vya kigaidi vya mwaka wa 2013, na kutojua nia za walosemekana wanvitenda 

2. Ku 'meinlaini' ni kupi, na treni za kwenda Mshomoroni

3. 'Tabbati' ya Tanga, na Qur'ani ya Bombolulu

4. Kipruto Kimetto ni mbwaa nyani, na vitwa vyake viwili

5. 'Ruut 66', na 'pozishen' za msekeso

6. Mvua ya Masika na ya Vuli, na maana ya mvua ya kipimo cha sentimita 1 ni nini?

7. Shakli 4 za wanawake ulimwenguni, na Godoro/Kitumbo Mavi/Kushiba Buse/Kifito

8. Maskadi choo cha Kizungu, na kumimina maji ya ndoo

9. Mifereji ya Uingereza, na kutoa kwake maji ya peshen

10. Kuongeza chumvi mtuzini, na kurekbisha kwa vijiko vya s'kari

11. 'Dipozit' ya soda ya Tangawizi, na kuregesha vigae

12. Kupeleka farasi, na miko yake ni kuoga janaba

13. 'Mogej' ni nini, na sampuli za 'sheyaz' zilioko

14. 'Metalled' rodz ni zipi, na mahandaki tulonayo barbarani kwetu Afrika

15. Chai kavu, na kukukausha kwake bongo

16. Khutba ya shekhe wa "majuu", na dola alzozishika mkononi

17. Ofisi ya mji wa Nyuu Yoki, na mwitu wa vivuli

18. Kuendesha baskili "majuu", na kuzikatia 'leseni' zake

19. Nyumba za mikopo ya Kikafiri, na ununuzi wa mikopo ya Kiislamu

20. Watoto wa "majuu", na kompyuta za mapajani ('lep top')

21. Kustaafu ukifika 50 huku "majuu", na kula peshen na parachichi

22. Panadoli za watoto, na kumuondesha subili

23. Kenda n'nini, na ulaanisi ni upi?

24. Maradhi ya s'kari, na dawa ya moto ni?

25. Kiharusi binti Shinikizo, na maradhi ya kiNinja

26. Maajabu 7 ya ulimwengu wa kale, na kuwa jirani ya Fir'auni

27. Kumchuni mtu, na kumtokoza "Bashaa!"

28. Kumbusu mtoto, na konde la maungo

29. Simba msenge Bashari Asadi, na jenerali As Siisi mvutaji shisha

30. Kuchacha baridi nyumbani, na kuwasha moto wa makaa sebuleni

31. Tanuri ya chumbani, na kupepeana kwa kipepeo

32. Msuaki wa mdaa na kushuka mnazi, na kuowa kwa wahed sittini

33. Kupanda basi huku "majuu", na tangazo la Suzana Pomedi

34. Ubinaadamu wa Mzungu kuharamisha utumwa, na sisi kuzunguliwa akili

35. Jamaa "akiubeba" utajuaje, na kiatu chake cha 'saizi' 12

36. Maiti na panya buku, na papa wa Mkanyageni

37. Uzito wa gati kilo moja na chuma kilo moja, na pamba na halmaria kilo kilo

38. Matangi ya petroli ya ndege yako kwenye 'buti', na upawa wa uji

39. 'Bulet pruf' ya Sharif Lobo, na tambuu za Gulshan

40. Weupe wa Barafu na Vimbirikimo Sabaa, na Shani ya Hakalberi

41. Simu ya Jito, na 'hani muni' ya kipusa Faiza

42. Rinolti na Volkswegan, na Tuktuki wata ushoga

43. Sura Kumna Moja ya Kodak, na kijito cha ummati Muhammad S.A.W.

44. Masaa 24 na vituo 360 vya ulimwengu, na alif bee za chuoni

45. 'Taf Lav' ya Mzungu, na kule kumbhika mkeo

46. Mzungu kuregelea vibinda vya kizamani, na lisilo budi hutendwa

47. Muadhini wa Magharibi, na muda wa kukutwa kwa jua

48. Kimo M'ngu S.W.T. alichomuumbia Adam A.S., na ngoloko kisonoko

49. Taska Ekspot na kiu ya kufa, na kilio kukipeleka matangani

50. Ndege kui 'rivazi', na hilo tingatinga ulihitajilo

51. Vitamini ya maadini ya risasi ya chuma, na kuramba mikono

52. Kamera ya tundu ya sindano, na kamera ya tundu ya kifungo

53. Hongo za "majuu", na gurdumu kipara la "matini"

54. Uhuru wa kusema utakalo huku "majuu", na kufundira kwa chifu wa mtaa

55. Kutoka na nyute ukilala, na ulaji wa achari za maembe

56. Ubavu meli utiapo nanga, na 'plet namba' zake zilipo

57. 'Abautani' ya ndege, na upishi wa mraba

58. Tumbaku ya puani, na kuoga kwa muarbaini

59. Kuchomeka daraja ya tatu, na kafa kuupapia uji wa Ramadhani

60. Baba unkua muamuzi wa vita, na muhafidhina dhidi ('vs') ya tabia huru

61. Kisaga unga, na chapati za KiDachi

62. Kugongana magari kitwa kitwa, na kutindwa kafara

63. Saa ya Babu nchi ya Uswizi, na mafundi akina nyanya

64. Kuhisabu nukta, na uzushi wa makonde ya Hasan na Huseni

65. Waalimu wa maruhani Mambasa, na ubani wa moto wa Alaamisi

66. Sehemu ya kitwa ya kutoka kwenye kitefute kwenda juu, na ngumi ya mto

67. Mji wa Dablini, na KiAirish kizungumzwacho huku

68. Vijembe vya Jilet vya kujinyolea "tini" vya wanawake, na uzushi wa maulidi kuanza

69. Idadi ya mifupa yaliyoko katika kiunzi cha binaadamu, na matezo ya Sochi ya Amu

70. Nyumba za "majuu" za witri, na mashtaka ya kuanguka na viruka ndia

71. Jivu la maiti ya KiBaniani Ganga, na kilo za kuni zitakikanazo

72.  Kukatisha mauno vitani, na vyetezo vya kupandisha watu mori

73. Uugwana wa "wamiji", na Jiki isomtakasa Bedui

74. Ulingo, na sema kweli japo ni urongo

75. Kunya sebuleni, na wachawi kuvuka bahari

76. Vita vya magari yakuburutwa na farasi, na mnyama kidungu maria

77. Rajabu nduguze Shaabani, na Vitwa vya Mikuki

78. Kupepesa taa za baskili, na ubakhili wa Mzungu

79. Somo bingwa la sayansi, na Pijo litokalo Mikindani laelekea Miki-nde

80. Aindae na aindwae, na kudengua dushi ukala nyama choma

81. Dola mia za "majuu", na kumenyeka kwa wa "matini na mkokoteni kwa shilingi miteni

82. Umri tokea kuumbwa kwa ulimwengu, na umri wa tokea kushushwa Adam A.S.

83. Visotangamana, na wake wenza katika harusi moja

84. "20/20 Vision", na kipofu wa kisheria huku "majuu"

85. Kifo cha tabasamu, na kifo cha kukatika kijasho kipajini

86. Paka na mbwa kula nyasi, na nyege kuwasumbua

87. Ishara ya 'Kumaamako!' ya Muemerika, na ishara hiyo hiyo ya Muingereza

88. Kufuga tumbiri, na mabiringanya yamleteayo baasili

89. 'Seli' ya vichupwi na s'diria, na bongo lako kufunga kazi

90. 'Kwa heri ya kuonana', na talaka tatu kutolewa

91. Mapinduzi ya serekali, na sababu ya kukatwa taa na maji

92. Faida ya kumzuru mgonjwa, na wewe 'kutaka tena zabibu'

93. 'Anti' na 'toi boi' wake, na asiyeskiza la mkuu

94. 'Mai heya iz big', na 'Mai woch iz in frant'

95. Keki za hafla ya jikoni ('kichen pati'), na keki ladha ya chapati

96. Utajjir, na yale mali uloyarundika

97. Lugha ya kompyuta, na namba muhimu ya mpenzi wako Farashuu

98. Maana khasa ya 'aya', na maakulati ya kukhitimu juzuu

99. Miujiza ya namba kwenye Qur'ani, na kuowa mathnaa wa thulatha wa rubaa

100. Mlango wa duka, na Mzungu kutaka 'turban'

101. Takwimu ya siku 365 za Mzungu, na hisabu za mwaka wa Kiislamu

 

 

Karatasi ya 2

Yafuatayo ni maswala kadhaa. Pana jawabu la (a) na la (b), tagua moja tu ndilo jawabu la sahihi. Kumbuka WaTanzania wakuita kwao 'Bongo', na sababu kuna msoto mkubwa mno kule, na hufanikiwi na lolote mpaka M'bongo yoyote atumia bongo lake vizuri ili kupata lake jambo. Kwa hivyo, chechee. Karibu uwandani.

 

1. Mwaka mpya, mambo mapya. Katika mambo yalojiri mwaka jana (2013), matatu yalikua ni haya:- Kwanza, mirepuko wa makambora yalotiwa kwenye majiko ya shinikizo ('presha kuka') katika mbio ndefu za Marathoni mji wa Bostoni, Marekani, yalouwa raiyaa 3; Pili ilikua mauwaji kwa kugongwa kwa gari kisha kutindwa ya mpigaji ngoma wa kijeshi Li Rigbi na watu wawili wenye asli za KiAfrika waliosilimu; Tatu, Septemba pakatokea kuliteka soko kuu la Westget lililoko mtaa wa Westlendz uliokio kilomita 3 Kaskazini-Magharibi kutoka katikati ya mji mkuu wa Nairobi na kutefuliwa risasi na makombora ya mkono na kuuwawa raiyaa 61 na 200 wengine kujeruhiwa. Jee, mambo haya ni ya haki au si ya haki?

(a) Siwezi kuyasifu wala kuyakashifu, maana sizijui nia za wale waliotenda vitendo hivi vinavyo semekana ni vya kigaidi.

(b) Mtume Muhammad S.A.W. alituhimiza tupigane Jihadi, lakini lazma tufahamu hii Jihadi yenyewe ni nini kwanza. Watembea barbarani mtu ankuja kushikia kisu ataka kukunyang'anya chako, lazma ujitetee. Hii ni jihadi (kujitetea maisha yako = 'self difens'), ukifa wewe ni wa peponi, na ukimuuwa jambazi yeye ni wa motoni. Hadithi hiyo.

Watu wakilivamia taifa lako, waja kuwauwa wananti pasi na nyinyi kuwa na hatia yoyote, au waja kuiba mali yenu au kuziponda nyumba zenu - waharibu mali na nafsi pasi na haki, hapo lazma mujitetee kwa kuwapiga vita. Hii ni mantik ('komon sens'). Wataka ushahidi basi tizama sera ya Mtume S.A.W. akiwahimiza Waislamu wa Madina wajitetee katika vita vya Badr na vya Uhud.

Na hawa maadui wa dhahiri walokuja kuwavamia kwenu mukipigana nao kuwauwa hamna ruhusa ya kuwakata vipande vipande mukisha wauwa, ukakata shkio ukaliweka ukutani, ukakata kitwa ukakiweka kwenye mlingoti na ukakata guu ukampa mbwa alile. Hayo Mtume S.A.W. antukataza hata kama twapigana na maadui waovu zaidi.

Na vita vya kujitetea nafsi au mali, au kuvitetea vitu vyote hivi viwili vikija kusmama, vina masharti yake. Huruhusiwi kuwauwa wasokuwa wanajeshi waloshika silaha wakapigana nawe. Raiyaa lazma uwawate, wawe ni wazee wawe ni vijana, wawe ni wanawake wawe ni wanaume, huna ruhusa ya kuwadhuru licha ya kuwauwa.

Isitoshe, huna ruhusa ya kuleta uharibifu katika ardhi, ukauwa kuku na ng'ombe, ukavunda nyumba na kubomoa madaraja, ukarepua magari na nyumba za ibada kama miskiti ya Waislamu na nyumba za ibada zisokuwa za Waislamu kama ni makanisa au mahekalu ya Kibaniani. Na ruhusa ya kuuwa mateka huna kabsaa. Tizama Mtume S.A.W. akiwausia maswahaba wakiingia vita vya kujitetea vya Jihadi utayaona yote haya n'liyo yanena. Na ukitizama aloambiwa amiri jeshi Usama akielekea Surya na rafiki na kipenzi chake Mtume S.A.W., Khalifa Abu Bakr R.A., utayaona yayya haya.

Na jihadi kubwa ni ipi? Si ya kisu wala si ya panga. Jihadi kubwa ni ya kupigana/kushindana na nafsi yako usitende ulokatazwa.

Ukitizama lugha ya Kiarabu, utakuta hili neno 'jihadi' latokamana na neno 'kujipinda' au 'kujitahidi'. Ukiwa wasoma skuli ukajitahidi kufuzu mtihani wako kwa kudurusu mpaka masaa nane ya usiku huwa wewe umo katika jihadi. Na ukimfanyia kazi nzuri tajiri yako akulipae mshahara mpaka akaridhika na kazi yako huwa unjitahidi, huwa wewe ulkua kwenye jihadi.

Mtume S.A.W. aliwaambia maswahaba wake walotoka vitani ya kua wao wakti ule watoka jihadi ndogo kule watokako na warudi Madina kwenye jihadi kubwa. Maswahaba wakashangaa, wakauliza iko zaidi ya vita waliojitolea kwa hali na mali, wote wao wako tayari kujiuza nafsi zao waangamie vitani na warudi maiti? Mtume S.A.W. akasema jihadi kubwa ni mtu kupigana na nafsi yake. Ummuona mke wa jirani mzuri Ajabu ya Rahmani upige audhubillahi ukammalizie haja zako mkeo uliyemtolea mahari - jihadi kubwa hiyo. Pigana na nafsi yako ufanye ya faradhi na ya sunna na uepukane na makatazo ya M'ngu S.W.T. na Mtume wake S.A.W. basi huo ndio Uislamu na ndio jihadi kubwa hiyo.

Kwa hivyo jihadi kubwa ni ipi jamanini? Si ya kisu wala si ya upanga. Jihadi kubwa ni yakupigana/kushindana na nafsi yako usitende ulokatazwa na M'ngu S.W.T. na Mtume wake Muhammad S.A.W.

Amma haya ya kuuwa raiyaa waso na hatia kwenye mbio za Marathoni, au kumtinda mwanajeshi ntini kwao (Waislamu wakaa nti hizi za Makafiri kwa amani wala hawanyanyaswi, wana uhuru kamili wa kuabudu na haki za kufanya kazi na kuishi), na kuwauwa raiyaa waso na hatia masokoni, imma wawe ni Makafiri au wawe ni Waislamu, yote haya ni H-A-R-A-M-U, kila anae husika na vitendo hivi vya kigaidi atabeba msalaba wake kesho akhera, na hatakua na wakumtetea wala wakumuonea huruma, hatapata illa moto tuu.

Kwa hivyo tutoeni taka za mashkio. Ugaidi SI Uislamu. Tizama aya za Qur'ani zakwambia jambo hili waziwazi, na aya moja tuu yakutosha, Al Maidah (Meza), Sura ya 5 Aya ya 8 M'ngu S.W.T. asema, "Enyi mulioamini! Smameni wima mbele ya Mwenyezi M'ngu, muwe mashahidi katika usawa, na musizijaaliye chuki zenu dhidi ya watu wengine kuwafanya muate haki na kufanya dhulma. Fanyeni haki, huko ni karibu na kumcha M'ngu. Na mcheni M'ngu, na Yeye ajuawa yote munayoyafanya."

Usimuuwe mdogo wa kwenda skuli wala mkubwa endae kazini, Kafiri aabudue sanamu kanisani na anwae tembo katika baa wala Muislamu afuatae shughuli zake za halali na amsujudiae M'ngu S.W.T. mskitini. Hayo ni maamrisho ya M'ngu S.W.T. na Mtume wake Muhammad S.A.W. Tuliamrishwa kujitetea nafsi zetu na kuyatetea mali yetu ikiwa zatkuliwa na majabari, lakini hatkuamrishwa tumfanyie dhulma yoyote tukauwa binaadamu aliye Kafiri wala aliye Muislamu aso na hatia yoyote. Na licha ya binaadamu, hata kuuwa paka mtaani na mbwa uwandani tunkatazwa, na hata vinyama vibaya vyenye kudhuru au kuleta maradhi kama panya pia tunaambiwa tusiwauwe kwa kuwateketeza kwa moto.

Uislamu ni dini ya amani, dini ya kuwaonea rehma Waislamu na Makafiri pia, wanyama wa kufuga na wanyama mwitu, hata mazingira Uislamu watuamrisha tusiuharibu!

Nadhani jambo hili liwazi jamani. UGAIDI SI UISLAMU, BALI NI UKAFIRI KAMWE! Get more information here

 

2.Ukiskia jamaa huku "majuu" a "mainline" manake ni?

(a) Labda ashika ndia kubwa? Au katika treni za kwenda Nairobi badala ya treni za pale pale kama za kwenda Mshomoroni na Mikindani.

(b) Atumia mihadharati kwa kujidunga sindano (Msa wakuita 'kujibwenga.') Nerd Snorting Sweets

 

3. Ukenda Tanga, usmame nde ya chuo uskize watoto wakitwalii, tuseme "Tabbati Yadaa." Utaskia waisoma vipi?

(a) Tabbati si ni tabbati tuu? Kwani kuna Qur'ani ya Tanga na ya Bombolulu?

(b) Hebu sema yafuatayo kwa lafdhi ya KiAmu - "Mbwaanyani uwe? Waisi Tabbati? Kwanda tia tabaki kwenye chapati, kisha unene sura ya Tabbati." Sasa iseme jumla ifuatayo kwa lafdhi ya KiTizedi, "Katokea Tabora na kaja na tumbaku kumletea kakake, kijana chipukizi matata kweli. Haya basi mwenzangu kutoka Madrassa Tikitaka, hebu tusomee hiyo 'Tabbati'." Tabbati ya WaBongo inkazana, ikitamkwa ile herufi ya kwanza ya 'T' utadhani ni mrepuko wa kombora kali. Listen @ the 3:08 mark this Tahfidhul Quran, Pemba

 

4. Dennis Kipruto Kimetto n'nani? Na ajabu yake n'nini?

(a) Namjuaje? Kumjua simjui. Lakini ukiangalia jina n'la KiKalenjini, na ajabu yake labda an vitwa viwili?

(b) Mkulima na mfuga ng'ombe, kocha wa mbio akamuona sokoni Eldoret akamwambia "Wee unaonekana unaweza kimbianga mbio kabissa." Akamshawishi aje mazoezi ajaribu kukimbia. Haya yalitokea miaka 2 iliyopita. Na mwaka jana (2013) Kimetto huyu alishinda Marathon ya Shikago, na nusra avunde rekodi ya ulimwengu. Paula Radcliffe - Peeing & Winning

 

5. 'Ruut siksti siks' (Route 66) ni ipi?

(a) Hii ni namna makhsusi ya kuundama ('pozishen' ya msekeso)?

(b) Hili ni jibarabara lianzalo Shikago likapasua Magharibi likanyoosha mpaka El Eee (L.A.) Kalifonya, masafa ya karibu kilomita alfu 4. Nishalivyoga mie na wenzangu miaka kadhaa iliyopita msimu wa joto huku tukiendesha ndinga za Korvet (Corvette) na Masteng (Mustang). Mwendo twendao ni wa starehe, muda ulitutukua mwezi mzima! 2015 Mustang

 

6. Mambasa pana mvua ya Masika miezi ya Aprili na Mei na mvua fupi ya Vuli mwezi wa Novemba. Sasa basi, ukiskia panyesha mvua ya milimita 100 msimu wa Vuli, au uskie Kuala Lumpuri panyesha milimita 400 ya mvua, maanake n'nini?

(a) Wazungu si wataka zungua watu tuu? Kwani mvua waeza kuipima kwa mistwara ('rula') bwana? Wastuoneshe kufa na kufa'n faradhi bwana. Mvua ya Masika ni mvua kali, ukshajua hilo yatosha bwana!

(b) Pana kifaa maalumu kama buli hivi, kina kitungio chenye upana wa inchi 8 kamili. Mvua ikinyesha, hukingika kwa kitungio na mvua ikaingia kwenye chombo chenye upana wa inchi 2. Hata mvua ikipusa, waangalia ubavuni mwa chombo hichi wakuta pana kipimo cha mistwara ('rula'). Angalia kipimo cha mvua iliyoshuka urefu wake umfika sehemu gani ya mistwara na ukute pengine ni milimita 10 (sentimita 1 hiyo). Na hii ina maana ya kua lau mvua hii inyesha barabarani isokua na mitaro wala mtanga uwezao kunyonya yale maji, basi barabara nzima itakua inaenea maji urefu wa sentimita moja. How a Rain Gauge Works

 

7. Pana shakli sampuli 4 za miili ya wanawake. Hizi ni?

(a) Unene wa godoro (au Tepetepe), Kitumbo Mavi, Kushiba Buse (au Kujaa Freshi) na King'onda (au Kifito).

(b) Saa ya Glasi ('Awa Glas'), Kijiko, Mistwara ('rula') na Makhruti ('kon' ya 'askirimu').

Mrembo wa Majengo wako aeza kuwa ana:-

- Shakli Saa ya Glasi = anjaa kifua na anjaa nyonga ukubwa ulolingana, na kiuno chake chembamba kama mamumathila Sofia Loreni na Kristina Hendriks.

- Shakli ya Mistwara ('rula' ya skuli) au ya Ndizi au Mstatili ('rektengal') = wamkuta kifua, kiuono na nyonga zote zina ukubwa mmoja kama Viktorya Bekam na Gweneth Paltro.

- Shakli ya Kijiko au ya Pea au ya Pembetatu ('traiengal') = kifua kidogo kiuono chembamba na nyonga kubwa (ukiliangalia buse linjaa), na mfano ni waimbaji Biyonse na Jenifa Lopezi.

- Shakli ya Makhruti ('koni') au Tufaha au Pembetatu Ilopinduliwa (kitwa juu maguu tini) au Mwanamatezo = kifua na kiuno vimekaribiana upana, lakini wakuta nyonga zake ni nyembamba. Akija wamuona "juu kuzito" ('top hevi'). Mfano ni muimbaji Jenifa Hudson.

 

Jee wanawake wengi wa Kiswaha utawaweka wapi?

 

- Saa za Glasi hamna, zinvundwa zote. Wataka saa ni saa za kileo za Seyko na za simu za mrango za aifoni tu.

- Mistwara wawapi na wanawake wetu wapenda kumiza vitumbua kwa fujo?

- Kijiko kiko, na 40% ya wanawake wetu ni Vijiko, ukamuona binti apita na ndia zake na huku atingisha, labda n'kusudi, labda hakusudii, Allahu a'lamu, na jamaa maskani wanfanya makengeza.

- Makhruti hawa shakli ya mabofu ya namba 10 yalopuliziwa ndio wengi zaidi, wapata 50% hivi. Waeza pita kitotoroni na pembeni (kona) ukakuta kifua chaja, ukawasha fegi ukapiga pafu zako kumi na sabaa kabla kuziona sura za mwanamke ajae. The Women Bodybuilder Body Type

 

8. Un' choo cha Kizungu, na bomba halifanyi kazi. Ushabwaga maskadi yako, una ndoo ya maji, sasa utapeleka vipi riasala zote zende?

(a) Jaza maji ile ndoo mpaka juu, kisha si mimina tuu?

(b) Ukifanya hivyo (a) hamna dhamana mavi yote yatakwenda, bali waeza pata violeo hapo (Wazungu waziita 'flotaz'). Wahitaji maji robo ndoo tu. Lakini mbinu ('teknik') utakayoitumia ndiyo muhimu. Mwaya maji yako yote kwa mkupuo mmoja mwanzo wa shimo lilipo. Fanya hivyo na chudhi lote ndio maasarura, hulioni tena. 76 Big Turds ('Turd' = shonde)

 

9. Ukienda Uingereza, jambo gani la ajabu utalikuta katika mifereji yao?

(a) Yatoa maji ya peshen.

(b) Hawana mifereji ya maji ya moto na maji ya baridi inayoungana yakatanganyika (Mzungu aiita hii "miksa teps"). Wakuta mfereji wa maji baridi kando, na wa maji ya moto kando, si jikoni, si chooni, na nchi yenyewe yazizima kwa baridi! Nnamuuliza Mzungu mmoja, akajasiri jawabu hili, "Perhaps its designed to build character" = wajenga tabia ya ustahamilivu ikiwa utaosha mikono na maji ya baridi kaa friza msimu wa shitai! Cat Drinking from Mixer Taps

 

10. Chumvi inzidi mtuzini, ufanyeje?

(a) Tia kijiko kimoja au viwili vya s'kari mtuzini kisha ukoroge.

(b) Kwani wafanya barafu ya ukwaju wewe? Kata kiazi au viwili vibiti uvitumbukize ndani. Ukiwa tayari kupakua viazi viweke kando, mtuzi walika, si maji ya bahari tena. Hottest Curry in the UK

 

11. Zamani Afrika ukinwa soda ya Tangawizi palepale dukani na ukimaliza wamregeshea mwenye duka tupa yake. Ukitaka t'kua soda nyumbani waata dhamana ('dipozit') ya bango, wageni wanwe soda, halafu ukiiregesha tupa tupu wat'kua mwenyewe dhamana yako. Sku hizi?

(a) Wat'kua tupa nyumbani wamregeshea vigae.

(b) Soda kwanza nyingi n'za mikebe, na mkebe hauna cha kuwata dhamana. Kama saa kopo au saa yako ya mkebe isoshika majira. Ukitawadha mskitini alfajiri ukaisahau hakuna atakaye igusa kamwe, ukirudi ishai waikuta palepale ulpoiwata. Miranda Soda Commercial

 

12. Kupeleka farasi kuna miko yake. Baadhi yake ni?

(a) Oga janaba kwanza. Kisha vaa kanzu ilopigwa pasi na kizibao na tini uvae makubadhi, na begani weka mswari ulotiwa marashi ya maulidini. Usisahau bakora ndio kiboko ya kumgeuzia kulia na kushoto na kumpeleka mbio.

(b) Kelele humbabaisha farasi. Kwa hivyo zahma la Mwembe Tayari farasi haliwezi, na hata mikufu na vipuli vya vito na shanga shanga hizi, vitu vyenye kelele vyaeza mshtua akatoka mkuku na kukubwaga. Kwa hivyo wewe chek bobu na jikufu lako la silisili kalpeleke maskani, usimpandie nalo farasi. Ata ukitaka shuta na wewe ushuzi wako n'kama mzinga wa skukuu basi kashute mbele.  

Pili, vitu vya kupeperuka hivi, kama mtandio, au kanzu ya der'aa, farasi utamgutusha bure. Skwambii umpande farasi tuputupu, ha'a, lakini vitu hivi usivae, na hata shati lataka nidhamu ulifunge mpaka vifungo vya juu.

Tatu, pana ada yake. Ukimpanda farasi wampanda upande mmoja tuu, mara nyingi upande wa kushoto. Kwa hivyo pana nidhamu tungu nzima hapa, ndio sababu moja katika nyingi wakuta kwetu farasi hamna. Sisi tusokua na nidhamu ni mapunda tulozowe kupanda punda, au sivyo? Spooked Horse

 

13. Shekhe, hii 'motgej' ('mortgage') ni ipi? Pili, hizi hisa ('sheyaz') katika mashirika ya kibiashara ni sawa kuzinunua? Na tatu, hisa zenyewe kwani ziko sampuli ngapi?

(a) Hii motgeji si wanunua nyumba kwa mkopo? Nenda kanunue huko ukae nyumbani kwako, sasa ubaya uko wapi hapo? Na biashara ni biashara, wee nunua hisa upate faida. Na zikiwa pesa zinkuzidi, basi n'nunulia nami hizo hisa angalau badala ya kupiga lundi na jua lote mpaka hapa mskitini angalau nije kwa tuktuki. Na hisa ziko sampuli nyingi, na ukitaka kuzijua mpaka kwanza uswali swala ya istikhara bwana, huwezi kuzijua hivi hivi.

(b) Kwanza shekhe n'nani? Mii si shekhe bwana, natafuta ilmu kama wewe tuu.

- Swala lako la kwanza, hii 'motgej' haitamkwi kwa ile 'T' - kwa hivyo ni 'moogej' tu. Moogej ni mkopo, haina kibabaisho. Mikopo hii ya kununua nyumba ni mkopo unao ukopesha benki kwa mkataba wa kuwa utaulipa mkopo wote kamili kwa muda makhsusi, na kuna kiwango maalumu kandoo pia wakilipa, na ziada hii ilotengwa ndiyo riba. Riba ni haramu KUBWA. Kwa hivyo nyumba ya mkopo wa riba haufai kabsaa.

- Hisa ni vigawanyiko maalumu vya pesa ambayo jumla yake yote ni thamani ya ile biashara yote. Kwa mfano tuko watu 2 washirika katika kuuza barafu za ukwaju. Thallaja (friji) letu lilotumika ni shilingi 5/=, tuna sanduku jipya la kuuzia zile barafu ni shilingi 5/=, gunia la ukwaju ni shilingi 4/=, sukari kilo kumi ni shilingi 3/=, pakiti za barafu ni 2/= na maji madebe ishirini ni shilingi 1/=. Jumla ya thamani ya biashara yetu ya barafu ni shilingi 20/=. Sasa kama mii nnatoa shilingi 5/= na wewe untoa zilobakia 15/= basi hisa yangu ni 1 na hisa zako ni 3. Faida ikipatikana wewe wala mara tatu yangu. Na khasara ikipatikana wewe wakhasirika mara 3 zaidi yangu. Kuingia shirika katika biashara kisha tukakubaliana kugawanya faida na kahsara ni halali tupu.

Haramu yajaje sasa? Ikiwa biashara si kuuza barafu bali twauza Taska Ekspot, au badala ya nyama choma ya mbuzi twauza mafta ya nguruwe. Kwa hivyo ukiingia kwenye kununua hisa katika soko lolote la ulimwengu, hakikisha kwanza kabla ya kufanya jambo lolote kua biashara yenyewe ni ya halali, na pili, haina riba ya sampuli yoyote (ukinunua hisa za Mwananchi Benk wajua ushapotea vhapo), na tatu, biashara yenyewe ni waeza kupata faida au waeza kupata khasara. Ukiona unaingia biashara na kuna dhamana (gerentii) ya kupata faida tupu bila ya khasara basi kaa ukijua ya kuwa hiyo si lolote illa ni biashara ya riba, usiingie hapo.

- Hisa ziko sampuli kadhaa, nne maarufu ni hizi zifuatazo:-

Hisa za muda mrefu ('long sheya') = hisa za kawaida. Wanunua hisa, bei itapanda upate faida, au bei itashuka upate khasara.

Hisa za muda mfupi ('shorting') = waazima hisa za mtu kwa wakala wa hisa ('ajent') pasi na mwenye hisa mwenyewe kujua wala kuambiwa wala kukupa ruhusa, kisha waziuza uingize pesa kwenye akaunti yako, kisha thamani ya hisa zile zile uloziuza zikianguka wazinunua tena na kumregeshea yule wakala hisa zake. Ile faida uloipata ni yako na wamfungia wakala chake. Mwenye hisa mwenyewe aliyemwakilisha wakala hajui wala hapati hata peni. Hii Kiislamu ni wivi wa udanganyifu, ghishi, na ni haramu.

Hisa za kugawanya kamari ('spread betting') = hizi si hisa kamwe. Wewe mtaalamu wa urongo na ukweli waliangalia soko la hisa, kisha watabiri kwa bahati na sibu bei ya Sigara za Rosta zitapanda karibuni maana mtambo wa kutengeza karatasi za Rizla unaingia moto, kwa hivyo Rizla zitaadimika. Chapchapu wateza kamari na wakala, wamwambia, kwa kila dola moja ya hisa za Rosta zikipanda mwezi ujao yeye wakala abidi akulipe wewe dola 10 kwa kila dola itakayopanda, na ikifika mwezi ujao hisa za Rosta zikipanda kweli kwa dola 3 akulipa wewe dola 30, na kwa bahati mbaya zikianguka kwa dola tatu wewe sasa umlipe yeye wakala dola 30. Hii ni kamari tupu.

Hisa za siku za usoni ('futures shares') = ununue mtele ulioko shamba Bangladeshi leo Jenuari, lakini mavuno ni mwezi wa Juni. Wewe wapawa khati na muuzaji kwamba mavuno ni yatakua yako hapo Juni kwa dola 5 uzilipazo leo. Ikifika Juni ukame huo, hamna mvua, kwa hivyo mtele zii haukuvunwa, basi wewe unkwenda kapa, unruka patupu. Na ikiwa mavuno uliyoyapata Juni yankua mazuri mno na bei ya mtele wakti huo ni dola 100 basi faida yote n'yako. Hisa hizi pia wazi ni za haramu, tumo kwenye kamari hapa. 5 Funny Mortgage Commercials

 

14. Hizi barabara za lami Kiingereza pia zaitwa "metalled roads". Kwa nini?

(a) Mlami lazma atengeza barabara zakekwa vyuma ndio zikadumu, sio zetu baada ya mvua mbili si mashimo na mahandaki yake hayo barabarani.

(b) Majabali na mawe yakutengezea barabara yatimbwa kwenye migodi. Neno 'migodi' kwa KiLatini (mamake lugha ya Kiingereza) ni 'metallum', ndio hii "metald rod." Most Dangerous Roads in the World

 

15. Faida mbili za chai kavu?

(a) Chai kavu haina faida hata moja, bali yakausha bongo kamwe! Lazma ipate maziwa mazito ya mkebe ('kondensd milk') na upate vijiko vyako vinne vya s'kari.

(b) Yapunguza maradhi ya moyo, na yapunguza tukio la kudhoofika mifupa na kuvundika nyonga kwa waliopindukia umri wa miaka 50. Black Tea (Official Video)

 

16. Shekhe wa "majuu" akikhutubu kwenye mimbar waeza mkuta anshika nini mkononi?

(a) Anshika dola.

(b) Anshika iPad asoma khutba yake hapo. iPad with Wings

 

17. Iwe ni msimu wa joto au wa baridi, ukiwa wafanya kazi ofisini mji maarufu wa Nyuu Yoki hutaona kitu gani?

(a) Panya.

(b) Panya na panya buku watele huku. Hutaliona jua. Pana vikora mbingu ('skai skrepa') kuruka huku, kwa hivyo vivuli vyake n'kama uko msituni penye miti mengi mirefu iliyosongana. Jua utalitamani sana rafki yangu. Plane Landing in Doha, Qatar

 

18. "Majuu" baskili?

(a) Lazma uzitoleshee ruhusa ('leseni') zake kila mwaka kisha uzibandike kwenye chuma chake ('fremu').

(b) Zapelekwa sana ili watu wajipatie siha nzuri. Waeza kumpata TSS anliwata ji 'Hama' lake kwake Kizingo, akapanda kapunda yake enda zake kuswali mapembeni, kusudi ala mazoezi. Car Ploughs into a Bicycle Race

 

19. Shekhe, ewe, pole, Omari, tafauti baina ya mkopo wa kununua nyumba katika benki ya Kiislamu na zisokua za Kiislamu ni nini?

(a) Pesa zangu zakaa tini ya godoro bwana. Haya mambo ya benki siyajui, niulize ya kukivunda kibenki cha mbao na misumari cha mjukuu wangu hayo nayajua.

(b) Haya ni mas'ala ya mashekhe ambao ni wataalamu wa mambo haya, hebu tuiangalie madda hii kidogo, tupate mawili matatu katika kisomo chao na tuchote yenye faida.

Wataka nunua nyumba ya shilingi 100/= na wewe una shilingi 20/=. Benki zisofuata misingi ya mikopo ya Kiislamu hukukopesha shilingi 80/= ukainunua nyumba. Wewe walipa kila mwezi shilingi 5/=, na riba ya shilingi 1/= kando, mpaka uumalize ule mkopo. Ukiumaliza nyumba n'yako. Utajishtukia deni ya shilingi 80/= uliilipa yote, na riba ya shilingi 30/= kandoo pia uliilipa kwa hiyo miaka arbaini.

Unkuja shindwa ndiani, tuseme baada ya miaka ishirini wewe ukaweza kulipa nusu ya mkopo tu (shilingi 40/=), ukaiuza ile nyumba kwa shilingi 150/= maana hali ya kiuchumi mzuri, au ukaja iuza kwa shlingi 50/= maana hali ya uchumi kwa sasa imeanguka, basi benki:-

Unaiuza Nyumba 

150/= na Benki itwae 40/= zao wanazo kudai, wakuregeshee wewe 110/= zako. Wewe umpata faida ya 60/= (110/= kasri 20/= ulotia mwanzo na kasri 30/= riba uliyoilipia miaka ishirini) kwa sababu ya kupanda thamani ya nyumba. Ile riba ya 30/= wenda hojiwa kesho akhera na kutayarishiwa moto usiouweza wewe.

Na ikiwa bei ya ile nyumba inaanguka thamani (kama uchumi ulivyo sasa) ukaiuza kwa 50/=, basi Benki yatwaa 40/= inayokudai, ikuregeshee wewe 10/= zako. Wewe wapata 10/= zako, lakini ukitia hisabu zile 30/= riba ulzolipa miaka arbaini wakuta umpata khasara ya 20/=. Na riba yake wenda adhibiwa nayo kesho akhera vile vile.

 

Jee benki za mikopo za Kiislamu zikikukopesha shilingi hiyo hiyo 80/= huwaje? Wewe na benki mutakua muko shirika katika ile nyumba pamoja, kinyume na benki nyenginezo ambazo zikikukopesha hamna cha shirika, nyumba n'ya benki mpaka ile siku utakapo yakamilisha malipo yote. Tutwae mfano ule ule wa mwanzo, wewe untia 20/= hisa yako na hisa ya benki ni 80/=. Juu ya haya, wailipa benki kodi ya kuishi ndani ya hii nyumba uloinunua na benki pia yalipa hisa yake ya ile kodi (wee walipa 20 katika 100, na benki yalipa 80 katika 100). Wakuta kila hisa yako ikizidi katika ile nyumba basi kodi yako hupungua.

Baada ya miaka ishirini unkuja futwa kazi na huwezi kuendelea kulipa, basi nyumba waiuza. Ukiiuza kwa 150/= au kwa bei ya kutupa ya shilingi 50/=. Ikiwa ni 150/=, Benki yatkua 40/= zake na yakuwatia 110/=. Na wewe unlipa kodi hapo tuseme ya 30/= kwa miaka ishirini basi faida yako ni 60/= (110/= kasri 20/= hisa yako na kasri 30/= kodi ya miaka ishirini.

Na ikiwa unaiuza nyumba kwa 50/= basi benki yatwaa 40/= zake, yakuatia 10/= zako. Huwa wewe unkula khasara ya 40/= (hisa yakuanzia 20/= ulotia na 30/= kodi ya miaka ishirini).

 

Tafauti iwapi, wauliza? Kimichuzi, hamna tafauti hapa. Lakini kidini, mkopo wa kwanza una riba, haramu tupu, na wa pili, unlipa kodi hisa ya benki usiyoimiliki wewe, kwa hivyo ni halali. Tukitoka kwenye nadharia tuingia ukumbi wa mambo yalivyo kihakika, wakuta mwenye kulipa riba kawaida huwa aumia sana, maana malipo yake yategemea riba ya benki, leo inshuka ndururu, na kesho impanda shilingi. Ukimuangalia mwenye kutwaa mkopo wa benki ya Kiislamu kila akizidi kulipa hisa yake malipo yake ya kodi yazidi kupungua. Ndio ukakuta M'ngu anharamisha riba kwa sababu ni uonezi unaoumiza watu. Hata Wazungu hivi nkwambiavyo wanaanza kuingilia biashara hii ya mikopo kwa misingi ya Kiislamu, na Waislamu watwaa mikopo hii, na Wazungu pia waona hii ni kheri kubwa, wao pia wamo kwenye fikra za kutwaa mikopo hii ya Kiislamu.

 

Mimi si mtaalamu wa mambo haya, nahadithia tuu niliyo yafahamu. Taarifa kamili ya mambo yote wanayo wenyewe wataalamu wa mambo haya, nao ni wanavyuoni wa dini wenye kuleta uamuzi wa kidini (fatwa) kulingana na usomi wao pamoja na kufahamu kwao ulimwengu wa kibiashara wa KiMagharibi. Pata ilmu zaidi kwa kuangalia maswala ya mas'ala haya kama ifuatavyo:-

Dr. Zakir Naik - Islamic Bank for Housing Loans

Fiqhi Debate - Interest Based Mortgages, Part 1 (Sheik Hacene Chebbani, Imam in Calgary, Canada)

 

20. Watoto wa "majuu"?

(a) Killa mmoja ana kompyuta nyumbani, simu ya kisasa, kompyuta ya mapajani ('lep top'), baskili mbili au tatu na nusu yao wana pikipiki zangoja kutiwa moto (pigwa 'stati') mlangoni.

(b) Weleyo. Uliskia huku n'peponi? Pana mitaa mingi ya misoto, wakuta watoto 3 au 4 ndani ya nyumba, na hawana hata kitabu kimoja cha tungo za hadithi za kubuni. Vitabu vya 'Weupe wa Barafu' ('Snoo Wait') munavyo nyinyi, wao wenda skuli hata rizki ya kutia mdomoni hawana, watoto wasinzia darasani kwa ndaa. Why do Old Books Smell?

 

21. "Majuu" ukifikisha miaka 50 ndio wastaafu ('waritaya') tena, wala peshen sasa.

(a) Kabisa. Hivi yaba natafta toto la Kizungu bichi, nkilipata nkale nalo hiyo peshen na parachichi ('avokado').

(b) Kustaafu huku hakuji illa baada ya kufanya kazi kwa miaka isopungua 40. Hiyo itakufikisha wewe umri wa miaka 65 ikiwa ni mapema, na kwa wengi mno hayo malipo ya kustaafu ni haba yasowatosheleza mahitaji yao, yabidi watafte kibarua na ukimtizama mtu n'kinyanya kilo na umri wa miaka 75. Ndio wakuta kihababa kiko nyumbani, msimu ni wa baridi kali ya shitai ya kutafna meno, wamkuta ankwenda kununua vitabu vilotumika kwa bei nafuu ya dola 2 vitabu khamsini, anrudi kwake kukaa sebuleni na huku avichoma wala kuvisoma havisomi hivyo vitabu kusudi aote moto sije akajifilia mbali. 101 Years Old, & Still Working at Wal-Mart

 

22. Watoto wachanga walo na umri wa tini ya miezi mitatu hawafai kupawa dawa kama hizi panadoli, hedeks na kofta. Sasa mtoto wa miezi miwili hajiskii vizuri, pengine akohoa kwa kifua kizito na kamasi kumjaa puani, ufanyeje?

(a) Utajiju. Muliambiwa mtoto mchanga akishazaliwa tuu, baada ya kuadhiniwa, aondeshwe subili kidole kimoja ili apate kujua tabu ya dunia, kisha kidole cha pili aondeshwe asali apate jua utamu wa dunia.

(b) Wateni uzembe nyinyi. Hizi itikadi za kufagia usiku wafagia pesa na kuleta kisrani nyumbani tuataneni nazo. Mulkua hamtaki kufagia usiku, n'wavivu nyii, mwamgojea yaya ajae asubuhi ndio mumshikishe ufagio. Subili onda wewe, usimuondeshe mtoto matungu hayo. Sunna ni umuadhinie shkio la kulia, umsomee ikama ya swala shkio la kushoto, kisha umuondeshe kitu kitamu kama asali au tende ilosagwa (huku kwaitwa 'tahnik' KiArabu) na umpe na jina zuri.

Amma mtoto mchanga akohozana wala fegi humvutii, basi kwanza mpeleke spitali akaangaliwe. Hana tatizo linalohitaji daktari amtizame zaidi basi wee mama kafanye maziwa ya mandano ('tumarik') unwe wewe kopo moja au mawili kwa siku, na yule mtoto akinyonya basi inshallah atapata faida ya mandano yale. Tumeric

 

23. Kenda karibu na?

(a) Haya n'mangapi haya, nambia wee mtovu wa adabu mwenye kuleta maneno ya kilaanisi hapa?

(b) Kumi. Huu ni msemo, kama mwana wa nyoka ni? Nyoka. Kenda ni tisia. Kazungu wa Hawerisa

 

24. Wataalamu wa ilmu wankuja gundua nini hivi juzi kushinda jana kuhusu maradhi ya sukari?

(a) Dawa ya moto n'moto. Ukiwa na maradhi ya sukari, zidi kuongeza vijiko vya sukari kwenye chai, basi utapoa tu.

(b) Ukishika miko ya kupunguza kula, ule kalori 800 kwa siku (wanaume waso makafa hula kalori 2,500 kwa siku, na wanawake sampuli hiyo hiyo hula kalori 2,000 kwa siku) kwa muda wa miezi miwili mfululizo basi maradhi haya ya sukari hukuondoka kabisaa, na dawa ukazitupla mbali kamwe. Hii ni kwa aina ya maradhi ya sukari ya Aina ya Pili ('Taip tuu dayabitis') inayo kukumba kwa kutia ndani sana (kufakamia kila chakula ukionacho). Possible Cure for Type 2 Diabetes

 

25. Katika tovuti hii ya 'mahamri' bin vitumbua, pana sehemu ya maradhi 5 yaki bin ammi yanayo tumaliza sisi sana, nayo ni lehemu ya juu ('hai kolestrol'), shinikizo la juu la damu ('hai blad presha'), maradhi ya moyo ('hat diziz'), kiharusi au kuugua baridi ('strok') na maradhi ya sukari ('dayabitis'). Maradhi matatu katika haya - Lehemu, Shinikizo na Sukari - yaitwa 'Wauwaji wa kimya kimya' ('sailent kilaz'), kwa nini?

(a) Maradhi ya kininja haya, yakupiga 'paa' wala huyaoni mpaka yakubwage.

(b) Waeza kuishi nayo kwa muda mrefu pasi na kutambua unayo, yakaja kukubwaga ghafula ukajifilia mbali. Jambo la kufanya, kwa hivyo, ni upimwe na twabibu wa hospitali sukari, shinikizo na lehemu mara mbili kwa mwaka khasa ukigonga umri wa miaka 30 ili maradhi haya yakikuandama ujuwe na mapema na kutkua hatua ifaayo. Diabetes and effect on High Blood Pressure

 

26. Palkua na Maajabu Sabaa ya Ulimwengu wa Kale. Ajabu ya kwanza ni Haram ('Piramidi') la mfalme Khufu lililoko mji wa Giza, kilomita 20 Kusini-Magharibi mwa mji wa Kairo. Ukiziangalia hizi haram, huoni mji wowote karibu, kwa nini? Pili, yalijengwaje?

(a) Atakae kukaa jirani na Firauni n'nani? Hamna. Na zinjengwaje? Si na makuhani wa Firauni? Makuhani wake wamfanya maganga yao hapo kama walvyomfanyia Musa A.S. vituko vya kamba kugeuka vijinyoka, majini wa miraba minne wakayanyanyua majabali 'Paap!' na kuyajenga kabla hujapepesa mato.

(b) Picha za haram za Giza na za Abul Haul (sanamu kubwa la Simba Mtu) daima zikipigwa mwenye kupiga picha huzielekea zile haram na Simba Mtu kwa upande wa Magharibi, na nyuma yao wakuta jangwa kubwa. Lakini huku mpiga picha alkosmama  kwa mita 100 tuu pana kiunga cha Giza watu wakaacho, pana nyumba tele.

Kujengwa hizi haram? Wataalamu hawajui kwa hakika, wana fikra za kinadharia tuu. Mojawapo ya nadharia hizi ni kua mafundi mahodari wa MaFirauni walijenga mipandekizi ya mitaro ilosmama wima na kufinikwa pande zote, ikajazwa maji ndani mle, kisha majabali yalotongwa shakli ya mraba yakatatiziwa na kamba zilofungiwa mabofu ya ngozi yalojazwa upepo. Basi majabali yale yakaolea mpaka juu, kazi ya kujenga haram ikazidi kuendelea mpaka zikatimia shakli zilivyo hivi leo. Flotation Theory of Building the Pyramids

 

27. Kumchuni mtu n'kupi?

(a) Ni kumgoa mtu akapandisha mpaka akajiskia kukuuwa khasa. Kama ukimuona yule "basha" maspakiro mitaani Msa yuwaja wewe ujibanze kitotoroni umuite, "BASHAAAA!" umuone akizidi kuzibuka na kutukana na kutaka kurusha mawe, lakini wee unjifita kwa hivyo azidi kupandisha hasira. Huoni kama sisi tunlaaniwa sisi!

(b) Jawabu la (a) ni sawa, jawabu swahihi, lakini ni nusu tuu ya ile picha kamili ilivyo.

Chun ni 'tune'. Ma sella boi wa bafoo wakipita Msa wanshuka kutoka manuari zao wengine waja na vyombo vya mziki, ma gita yao, wakayapiga na huku wakiimba mabarbarani, nadi za kupiga mtindi, n.k. Na ni jambo maarufu kuwa lile gita lazma ukitaka litoe mziki kabambe kwanza lazma ulirekbishe ile mishipi yake. Huku Kiingereza kwaitwa ku 'chun' kama unavyo urekbisha ukau 'chuni' mtambo wa gari likipelekwa gereji.

Namna hiyo hiyo neno hili likaingia katika msamiati wa maneno yetu mitaani, ikawa ukitaka kumtwafish mtu kama hilo jawabu la (a), au ukitaka mpa 'chambo' apate bobokwa atapike siri alzozifita basi wa 'mchuni' kama gitaa ulikazavyo au ulilegezavyo mishipi yake, 'ukamchuni' kwa kuutafuta mshipa wake utezavyo na mshipi wa gitaa. Ule mshipa si una damu? Ukiteza teza na akili yake basi wateza teza na roho yake na moyo wake, ikapeleka damu yake ipitayo kwenye mishipa yake kwa kasi. Ndiko kuuchuni au kuutafuta mshipa wake. Na Wazungu haya pia wanayo, tena wanayo sana. Wakuita huku ni ku "waind up sambadi." Wind up on the Phone, Scotland

 

28. Kumbusu mtoto wako?

(a) Utambusu vipi mtoto wako mwenyewe? Awe ni wa kike au ni wa kiume, hayo ni mafunzo mabaya. Ukitaka labda umkumbatie tuu akijikata na bamba kitotoroni na wataka mtia ditoli na wajua atatoa unyende basi hapo mkumbatie kidogo, bas. Na kama bado azidi mayowe basi mtie konde la maungo au ngoto ya utosi, maana hana adabu yee.

(b) Ukifungua 'aadaabul mufrad' kwenye Bukhari utapata hadithi nambari 90 yasema, 'Aisha R.A. alisema, "Bedui mmoja alimjia Mtume S.A.W., na yeye S.A.W. akamuuliza, "Jee, nyinyi mwawashumu watoto wenu?" Bedui akamjibu, "Hatuwashumu." Mtume S.A.W. akasema, "Jee, naweza kuwatia rahma katika nyoyo zenu baada ya M'ngu kuziondoa?"

Ikiwa watatizika kuifahamu hadithi hii, iangalie ifuatayo ya 91, iliyopokewa na Abu Huraira. Mtume S.A.W. alikua ankaa na mtu aitwae Al Aqra ibn Habis atTamimi, na Mtume S.A.W. akambusu mjukuye Hassan ibn Ali, na Al Aqra alpoona hivi akamwambia, "Mii n'na watoto kumi, na sija mshumu hata mmoja." Mtume S.A.W. akamwambia, "Asiyeonesha rahma hatooneshwa rahma."

Skiza mbalahaji, kama unwatoto au wajukuu, wakumbatie usiku na mtana, kisha washumu pia, uwabebe mabegani, uwarushe rushe na uteze nao, na uwaambie wawapenda kwa dhati ya nafsi yako. Haya ndiyo mafundisho alokuja nayo Mtume Muhammad S.A.W. Animals Kissing

 

29. Bashar Al Assad ana haki ya kuwakandamiza watu wake maana ni magaidi wanao leta uharibifu katika miji, na amiri jeshi As Siisi wa Misri nae, hal kadhalika.

(a) Maneno ya busara kabisa, hivyo ndivyo sawa. Waleta rapsha na fujo mijini ya kazi gani waso tulia watu hawa, maandamano na migomo yasokwisha?

(b) M'ngu awalaa'ni wote hawa wawili, Msuri Bashaar Al Asaad na As Siisi Mmisri mlaji vitunguu akijishutia, awalaa'ni hapa duniani na kesho akhera awaskumize kwenye adhabu itakayo washinda, amina. Makosa walonayo makhabithi hawa ni yapi?

Uislamu wasema usiuwe binaadamu yoyote kwa dhulma. Hata Bani Israili waliharamishiwa mauwaji ya rejareja na ya jumla pia. Tizama hadithi ya ndugu mkubwa aliyekua mkulima akiitwa Qaabil alvyomuonea wivu nduguye mdogo alokua ni mtunga mifugo Haabil. M'ngu alimtakabalia sadaka ya huyu mdogo akateremsha moto ukaila sadaka yake, na M'ngu huyu huyu akaikataa sadaka ya Qaabil kulingana na nia yake chafu. Basi Qaabil akaamua kumuuwa nduguye kwa wivu huu.

Qaabil kisha akahama akenda zake kuishi Mashariki ya Aden, na kizazi chake ndicho kilikuja shiriki ibada ya kuabudu moto badala ya M'ngu Aliye tukuka, basi kikazamishwa na kuangamia kizazi chote wakti wa mafuriko yaloukumba umma wa Nabii Nuh A.S. Na M'ngu aliwapa Adam na Hawaa walojawa na huzuni na majonzi ya kuuwawa Haabil mtoto mwengine akiitwa Sheth, na kizazi chake ndicho kilichookoka kwenye mafuriko ya Nabii Nuh A.S. na tukaja sisi binaadamu wote wa leo. 

Na kwa sababu ya mauwaji ya dhulma ya huyu Qaabil, M'ngu atwambia kwenye Qur'ani ya kua ndio akawaandikia Bani Israili ya kuwa yoyote anaemuuwa mtu mmoja kidhulma, basi ni kama aliyeuwa umma mzima wa binaadamu, na anyemuhuisha mtu mmoja (ukamlisha maskini mwenye ndaa, au daktari ukamuokoa mtu maisha yake kwa kumpa matibabu) ni kama aliye okoa maisha ya ummati mzima.

Sasa tuwaangalie hawa madhwalim wawili walokaa kwenye viti vinavo ketiwa kwa umwagikaji mkubwa wa damu za watu wasio na hatia yoyote. Mshia Bashar ana shahada ya udaktari wa meno, ansomea mpaka Uingereza na kumuowa mke Msunni ajiona ni Ledi Dayana, mzawa wa Uingereza. Babake Bashari ni Hafiz Al Assad, alokua joka kuu. Mwaka wa 1982 aliuwa watu wapatao alfu 40, wakiwemo mtanganyiko wa raiyaa tungu nzima pamoja na wapinzani walobeba silaha, na Hafizi aliurepua mji karibu wote wa kale wa Hama. M'ngu amlaani huko kuzimwi aliko, na mwana wa nyoka sku zote ni nyoka, daktari Bashaar naye katika vita vyake hivi vya leo asha sababisha mauti ya watu waso pungua laki 1 na alfu 30, na hujataja majeruhi, na mali na nyumba zilopondwa, wala wakimbizi milioni 2 unusu walokimbilia nchi jirani. Na sababu? Masunni wanchoka kuonewa na kudhalilishwa na Mashiya wenye khatamu za uongozi na makazi yote na marupurupu yote, kwa hivyo 'Dokta Deth' huyu awaonesha unyama kwa kuwauwa wote awezao, si mtoto si mzee, kutagua hatagui, awamiminia makombora ya mapipa kwa helikopta. Na Umoja wa Kimataifa umpakata mikono.

Nae As Sisi amiri jeshi wa Misri? Firauni huyu anampendua raisi aliyetaguliwa katika kura ya utaguzi ya haki. Morsi hata mwaka mmoja hakuumaliza kitini. Muemerika nae ni mnafiki, hakuyaita haya ni mapinduzi kama ipasavyo ayaite, maana bunge la Kongresi lingezuia dola bilioni 2 za msaada wa Emerika uingiao mikononi mwa serikali ya Misri kila mwaka. Msaada huu haununui kitunguu wala mkate, bali wenda kulipa mishahara ya wanajeshi wa Misri na kununua silaha tupu. Kwa hivyo Obama aliyepawa tuzo la Nobeli la amani, katika kutunga maslahi ya Emerika kule Mashariki ya Kati, aliyaita mapinduzi haya kuwa ni 'mabadiliko' tuu. Ndio ukaambiwa mtu akipenda tongo huita kengeza. As Sisi ashauwa maalfu ya raiyaa toka anyakuwe hatamu za uwongozi kimabavu. Raiyaa waso na hatia wauwawa kama kuku, wengine wafungwa, na waadhibiwa, na wateswa, na wanajisiwa, n.k., na ulimwengu mzima unyamaza.

Kwa hivyo As Sisi sijui kama ni An Nyinyi, na Bashaar (jina lao la 'Asad' = Simba, ni  jina la kubandika tu. Jina lao khasa la asli ni 'Al Wahshiyy' = Mnyama mkali. Ndio ukaambiwa asili haiati usuli) aliyetokea mchunguzi 'Siza' ('Caesar') na picha alfu 55 za kuthibitisha kuteswa na kuuwawa kwa raiyaa wafungwa walotiwa pingu alfu 11 hivi maajuzi, wafungwa waliouwawa kinyama kwa kupigwa, kuchomwa, kutiwa vitanzi, wengine wakapofolewa mato, n.k., na ulimwengu watu hata hawana habari wala nti za KiMagharibi haziinuwi kidole wala ukucha. M'ngu awashinde Mbwa Bashaar na Bokoboko As Siisi, magaidi wawili wakubwa kabisa ulimwenguni, mafirauni wanao tamba na kujigamba kuwa neno lao liko juu na neno la M'ngu liko tini, wao mafirauni na wafuasi wao madhwalimu, asiwabakishe wala asiwasaze, hapa hapa duniani na kesho pia Kiyama kikismama wadidimie wote katika moto wenye kuwaka muwako, amina rabi amina. Proof of Systematic Torture in Syria

 

30. Umo kwako nyumbani na msimu wa baridi unchacha. Madirisha ya nyumba nzima ni ya viyoo viwili ('dabal glezing') nayo unyafunga, unvaa nguo mbili mbili pamoja na koti la nyumbani ('hauz kot'), na unaukumbatia mpira wa maji ya moto, lakini kibaridi bado chapenya na wewe ungali kutetema. Ufanyeje?

(a) Washa moto wa makaa sebuleni na vyumbani angalau muote moto.

(b) Ukifanya hivyo (a) basi utakua unjunukwa. Milango na madirisha si unyafunga kuzuia kipepo kisipenye? Mutajifia kwa kukosa pumzi kwa hewa yenye kuuwa ya kabon monoksaid. Funga pazia. Kama ni khafifu, ongeza kwa kuangika battaniya ('blanngeti') madirishani. Angiko lolote lazuia umoto wa nyumba usipenye ukatoweka nde. Korea's Underfloor Heating

 

31. Jee kama msimu ni wa joto, jua nde lawakaa (kama la nyuzi 45 sentigredi lilotokea Ostrelia kwenye mashindano ya tenisi), na unjitia nyumbani na nyumbani kwenyewe n'kama tanuri, ufanyeje?

(a) Fungua madirisha na milango yote yawate wazi angalau upepo wa bahari uingia. Tafta na kipepeo ujipepee.

(b) Madirisha na hayo milango yote yafunge. Kukiwa na joto la kiwazimu namna hii upepo wowote utakaoingia nyumbani nkama sigri liloshika kasi, utazidisha taharuki. Jifungie nyumbani, vua shati ubakie na suruali ya kipande tuu, unwe ukinwa maji ya baridi, na kama sakafu yako haina zulia, mwaya na maji tini uake hapo ubudurike. Ukiwa banka unalo liwashe, kipepeo kitakuzidisha taharuki maana mkono ukipepea hivi na vile ni kazi, na huku kutaharrak kutakuzidishia joto. Refrigerated Water, India

 

32. Wazeeka tena, mambo gani 3 ukiyafanya yatakuzidishia afya njema?

(a) Piga mswaki wa mdaa asubuhi, kisha panda mnazi ukishuka mara moja kila siku, na teza wahed sittini uowe mtu kila jioni.

(b) Dokta Oz (huyu ni twabibu mashuhuri wa KiTurki aishiye Emerika miaka mingi, ajiita Oz kufupisha Osman, Wazungu wavivu, hii 's' waitamka 'z') asema:-

1 - kwanza zima taa usiku. Kuzima taa si kufanya shughul, laa. Ukitaka kupunguza shinikizo la juu la damu ('presha'), yahitaji ulale usingizi mzuri. Hulali vizuri ukiwasha mataa nyumba nzima kama ma 'spot laiti'. Zima zima zote, na runinga ('tv') izime saa moja zima kabla ya kulala.

2 - Atana na kunwa soda kama unwavyo maji. Fosfeti kwenye soda zakuletea kila sampuli ya maradhi ya moyo na figo, na sukari mbaya kwa kula jambo, haina faida moja.

3 - Inuwa guu moja urefu wa goti, funga mato, isabu nukta 5, kisha badilisha guu. Fanya hivi kila siku. Sbabu? Ukizeeka huwa rahisi kuanguka ukavundika nyonga au ukaumia kitwa. Mazoezi haya yajenga tawazuni  ('belens') ya nafsi yako. Dr. Oz's Top Foods

 

33. Waeza panda basi huku "majuu" ukaona tangazo gani limbandikwa mle ndani?

(a) Suzana Pomed kwa urembo wa kudumu.

(b) Kuhimizana ushoga na usago, kwa mfano, ukaona tangazo lina picha za wanawake wawili, pengine mmoja Mchina na wa pili Mzungu, wote wamvaa mavazi ya makasisi wa makanisani, na maadishi haya, "One of us is a Lesbian. If that bothers you, our work continues." Staying Alive

 

34. Biashara ya kuuza na kununua watumwa iliharamishwa na Muingereza mwaka wa 1807, na huu utumwa wenyewe uliharamishwa mwaka wa 1833 karibu miliki yote ya Uingereza. Kwa nini? Na Ukristo si ndio dini iliozuia utumwa ulimwenguni bwana?

(a) Mzungu ni mtu bwana. Alivyo tanabahi kuwa biashara hii ni ya kikatili na watumwa wateseka akaona hebu aipige marfuku akaizuia kabisa.

(b) Watumwa walipakiwa majahazini kwa wingi wa jumla, wakatolewa makwao Magharibi ya Afrika wakapelekwa utumwani Emerika na Brazili. Ukiangalia Emerika wakikuuza pamba, na Brazili wakikuuza miwa. Ukuuzi wote namna mbili hizi  wahitaji vibarua wengi, na watumwa wasolipwa hata peni wakitumishwa kwa ukatili mkubwa kote huku.

Muingereza kuharamisha biashara ya utumwa? Kweli, lakini aliiharamisha biashara hii baada ya kupita karne nne nzima  yakatokea mapinduzi ya viwanda ('indastrial revoushen'), ikawa mitambo ('mashini') sasa ndizo zenye kutunda na kusaga pamba chapchapu na kwa wingi zaidi kuliko mikono ya watumwa, mabepari ('kapitalists') wa Kizungu ikawabainikia yakua haina haja tena ya kuwa na watumwa wa kibinaadamu waletao hasara ya kutaka kula, kuvaa, kuwekwa majumbani, na mwida ni wagonjwa hawawezi kufanya kazi, n.k. Hapo ndipo hizo harakati za kuwawatilia huru zilpopamba moto, ukamuona Muingereza aliye jenga mijijumba ya kitajiri kabisa na viwanda kila kipembe katika miji yenye bandari zilohusika na biashara hii ya utumwa zikiwemo Bristol, Livapuli na Landan ati sasa ghafula wanshika dini na kutaka kuizuia biashara hii mbovu walioianzisha wao wenyewe!

Vyama vya Kikristo kama 'Wenye Kutetemeka' ('Kwekaz') kweli walikua mbele katika harakati za kuzuia utumwa. Lakini vitabu vyote viwili vya bibilia havikuzumzia wala kuzuia huu utumwa, bali utakuta aya nyingi hapo zazungumzia utumwa kama kwamba ni jambo la kawaida linalo kubalikana.

Ukiiangalia Qur'ani, M'ngu subhana atuusia tushike ile ndia fupi ya kuingia peponi lakini iliyo nzito kwa binaadamu kuitekeleza. Ni ipi ndia hii? Ukifungua sura ya Mji ('Al Balad' ), aya ya 13 (90:13), wakuta, "Ni kumwatilia huru mtumwa." Pana na kulisha mwenye ndaa mno pia, aliye yatima na aliye bil kurbaa wako.

Aya waziwazi, kwa hivyo wana taarikhi (wana 'historiya') tuwaangalie vizuri wakiwafundisha watoto wetu wasipotoshe taarikhi, kama mwalimu mmoja aliyemfundisha kijana changu zamani huku Kanada, akamwambia ati mpiganiaji uhuru wa India maarufu, Mahatma Gandi, ati aliuwawa na Muisilamu mwenye siasa kali. Ilibidi nimwendee mwalimu mpotofu guu mosi guu pili mpaka skuli nkamkosoa ('Korekt') na 'kummtoa kala' mbele ya waalimu wenziwe, ikabidi amuite kijana changu akaja na kumuomba samahani na kumwambia aliyemuuwa Gandi kwa hakika alikua Baniani mwenye siasa kali, si Muislamu kamwe. 12 Years A Slave

 

35. Jamaa akiubeba utajuaje? Na kila ukizeeka?

(a) Tizama kiasi cha kiatu alchokivaa. Akiwa na namba 12 na wewe wavaa namba 7 jifite baba. Na chuma chapungua urefu na upana kila ukizeeka.

(b) Maneno haya nliyaskia kahawani n'lpokaa baoni na wazee, nao waanza swali Maghrib. Ukiwaona wazee wankaa wabarizi maskani zao, usione ati wazungumza mambo ya "Qala Lwahu na Qala Rasuli" (S.A.W.) tuu, laa hapana. Katika mazungumzo yao utakuta pia pana upuu katia zii. Basi kahawani, wazee wako baoni, nshaagizia kikombe changu cha kahawa ya utungu, n'kamskia mzee Awadhi ahadithia kuhusu kijana mmoja wa mtaa wa Sargoi aitwa Shuwa sasa ankua frut keki. Asema ati ampita mtaani kule, akapishana na Shuwa huyu, Shuwa amwangalia na mato ya kejeli kama kwamba kumwambia, "Utaniweza mzee wewe?!" La haula. Kahawa n'nailipia wala kuinwa sikuinwa, n'najiondokea.

Kiatu uvaacho na urefu wa mskadi, vitu hivi viwili havina alaka yoyote baina yao. Na dhakar ya binaadamu urefu wake wa wastani ('evrej') ni kama sentimita 13 hivi, kuzidi au kupungua sentimita moja au mbili tuu. Mdodoki wakua zaidi kutokea kuzaliwa mpaka umri wa miaka 5, kisha ukibaleghe mkonkod wakua tena mpaka ufishe umri wa miaka 17. Ukigonga 17 ndio 'ushafika'. Na zeeka uzeekavyo urefu na upana wake ni vile vile, hauzidi haupungui, hata ule mkebe baada mkebe wa hamira asubuhi na jioni. Kitu kiwezekanacho ni labda upungue nguvu ya kutaka kustarehe na mkeo kwa sababu nyingi, kwa mfano uvutaji fegi au uvutaji mjani, kuwa na dhiki ('dipreshen') na shinikizo la juu la damu. Size Matters

 

36. Maiti au mzoga wa panya buku, yupi anuka zaidi?

(a) Panya buku babaz. Anshinda papa wa kukausha wa Mkanyageni mara khamsini.

(b) Maiti. Na M'ngu katika hikma zake Subhana, akamjaalia mtu mwenye kutembea kwa maringo, akajitwaza na kujinaki, hakumbuki shuzi lake lanuka likahanikiza nyumba nzima, na mavi yake yaleta kupindukia ('ova'), mtu huyu mwenye kujiona ni bora kuliko vinyang'arika wengine (yaani akusudia watu wengine), mtu huyu akifa akianza kuoza mtaa mzima utahama. Waoza ukatiwa shimoni, kule imma upate raha na kidirisha cha kuangalia makazi yako peponi, au upate adhabu sampuli sampuli usoziweza na kidirisha uone nari utakayo kwenda kuiingia M'ngu atuepushe na mateso yote, amina. Na kama tulkua tukifa hatuozi? Mtu angemueka kipenzi chake mamake na al habib babuye ndani ya ghala ('stoo'), kila usubuhi akiamka akaja pale ghala kumshumu miguu yake na kumwambia, "Ah mama, swabal kheri. Hivi nataka kunwa chai nende zangu kazini, n'takuja kukuangalia tena n'kirudi. Nakupenda kwa dhati ya nafsi yangu kipenzi changu mamangu, haya baaden basi." Na mama huyo ankufa yapata miaka 20 ilopita. The Diva Mummy

 

37. Ukatkua chuma kilo moja au gati kilo moja, ipi nzito zaidi?

(a) Si zote n'sawa, mbona twatiana skuli bwana? N'kama pamba kilo moja au halmaria kilo moja, si zote uzito wake n'kilo mmoja, labda utezee mizani unipunje ratili?

(b) Kilo ya chuma, mavi, kojo au ushuzi ukautia ndani ya bofu kubwa, yote uzito wao ni sawa. LAKINI, ukenda kwa Mrume kununua gati, ukitoa soo zako 3 hakupi Kangeta ukaibeba watoka Guraya na hujafika Banli ikabidi Kangeta ile ati uibebe kwa mkono wa pili manake nzito ishakuchokesha mkono. Kilo moja gati ni kipimo cha dharba 5, na uzito wake maguu ya ndiwa haya hauzidi gramu mia. The Other Side of Miraa Farming

 

38. Mapipa (ma 'tangi') ya mafuta ('petroli') ya ndege huwa wapi? Na kipimia mafuta ('geji') azionazo rubani ziko ngapi?

(a) 'Tangi' la 'petroli' la gari liko wapi, si liko nyuma karibu na 'buti'? Basi 'tangi' la ndege pia utalipata mkiani kule. Na 'geji' ilioko gari la Mahfudhu kwani ngapi, si ni moja tu? Gari moja, 'geji' moja, ndege moja, 'geji' moja. Haa, lete hilo juji tulinwe sasa, uwapi upawa?

(b) Mbawa kubwa za ndege ni mbili, na kazi ya mbawa ni kurukia na ndani ya mbawa hizi hizi ndio chombo cha kutia mafta ya ndege. Ndege nyingi hubebea mafta yake humu, lakini pana ndege nyengine kubwa zilo na nyongeza, ukute katikati pale mbawa hizi ziunganapo pia pana pipa hapo la mafuta. Na maadamu mbawa kubwa zibebazo mafuta ni mbili (na nyengine kubwa pana pipa moja katikati) basi yabidi vipimia mafuta vya rubani viwe 2 kwa uchache. A380 Refuelling &  Flight Instruments

 

39. Mtu wa kwanza aliyelibuni vazi la kuzuia risasi za musaddasi (bastola) yapata mwaka wa 1901 alkua aitwaje na alkua na kazi gani? Na aliyaunda mavazi haya kwa kutumia nini? Na hivi leo risasi za milimita 9 zilofyatuliwa zazuiwa kwa flana ilotengezwa kwa kitu gani nchini Malezia?

(a) Aliyelibuni ni Sharif Lobo, na kazi yake akiuza tambuu pale Gulshan, na mavazi yenyewe aliyaunda kwa kutumia chuma, si vikaka vya pepeta. Flana maalumu za kuzuia risasi Malezia leo waziunda kwa kutumia mtanganyiko maalumu wa vikoi na leso.

(b) Aliyezibuni ni Kazimir Zeglen mjini Shikago, mzawa wa Poland. Alkua kasisi wa KiKatholiki. Vazi lake lilitengezwa kwa hariri. Na leo Malezia watengeneza flana za kuzuia risasi kwa makumbi ya nazi. Bulletproof Vest in the Hood

 

40. Ukisoma nini huwa ni jambo kubwa?

(a) Hadithi ya 'Weupe wa Barafu na Vimbirikimo Sabaa' ('Sno wait en the Seven Dworves') kama wewe ni mtoto, Milz & Bun kama wewe ni mschana/jimama, na Shani ya Hakalberi Fini ('Advenchaz of Hakalberi Fin') kama wewe ni shababu chipukizi.

(b) Imenukuliwa kutoka kwa Abu Umama yakua Mtume S.A.W. alisema, "Yoyote asomae Ayatul Kursiyy baada ya kila swala ya faradhi basi hakuna kinachomzuia asiingie peponi ispokua mauti." Kwa Kiswahili kingine, mtu huyu ni wa peponi, na angekua ashaingia zamani ispokua yu hai bado hajafa."(An Nisaaii, Ibn Habban - Sahih). Mark Twain's Adventures of Huckleberry Finn

 

41. Una Simu Ya Jito ('Ai Foni') yako, ile "i" maanake ni nini? Na hiyo Simu ya Jito yako ikija jepwa, jee, pana uwezekano wa kuipata tena? Na jee kama una picha ya mtumba wako humo ndani, kumuowa hujamuowa bado, unfanya kupeleka posa tuu kwao wala kukubaliwa hujakubaliwa, lakini un'wivu na huyo Faiza utadhani ni mkeo chuma kibiti mwaanza toka kula fungate ('hani muni'), jee, ufanyeje na simu na picha za Faiza zimo humo kumma mamake aloiiba mwana kufanya kigosho cha mkono mwivi huyo?

(a) Ile "i" ni madoido tuu, si lolote si chochote. Suzan kama unsoma nae Moyo Mtakatifu ('Sekred Hat') , na ukawa wamuendesha katika ujahili wako, utamuitaje? "N'doo hapa Suzana wangu." Hiyo nyongeza si n'mapenzi yako bwana?

Simu Ya Jito ikiibiwa? Ita mapai waje msako mtaa mzima "wapeksheniwe".

Na kama kuna picha za Faiza wangu?!! Kumma la mamake aliyoiiba simu! N'tamsomea halbadiri, na M'ngu mbwa wa haki atanlipia.

(b) i = intaneti (mtandao). Simu si ya kuzungumia tuu sasa, bali waeza ringa ulimwengu mzima waingia ukitoka mitandao tofauti tofauti watafta thamani ya dola ukilinganisha na yuro, bei za magari makuukuu, na bei ya unga wa sima.

Simu ikimangwa? Huna haja ya kumimina makarai wafanye msako mtaani wamtafte mbwa namba aliye imanga simu yako. Natumai tu ulkua muerevu ukaitega ('set') kwa 'Wingu la Mtandao' ('iKlaud'). Ukiitafuta kwa intaneti ramani itakuelekeza ilipo, hata mtu aifite kichakani au pangoni.

Na kama pana picha za Faiza? Utazifuta picha zote kutumia maagizo utakayopeana kupitia kwenye mtandao. Na namba za simu zote (mpaka namba za siri za 'spea' wako Halima na Swafiya pia) na maalumati yote ulonayo kwenye simu pia wayafutala mbali. Hii ni ndia ya kwanza. Ndia ya pili ni utegeshe 'neno la kupita' (password) au namba makhsusi ('pin namba') yake kabla kuifungua simu. Atakaye itia kimakosa mara 3 mfululizo basi maalumati yote yaliyomo katika simu yafutika moja kwa moja. No Way to Disable the iPhone Tracker

 

42. Magari haya, viatu hivi, saa hizi, flana hizi, na mikoba hii, majina ya vitu hivi vyote yatamkwaje?

(a) Renault = Rinolt; Volkswagen = Volkswegan; Peugeot = Pijot; Porsche = Posh; Nike = Naik; Bvlgari = Bvl-gari; Moschino = Mos-chino (kama kinyocho); Givenchy = Givenchi; Louboutin = Lo-u-bo-u-tin; Gucci = Gus-si; Yves Saint Laurent = Wai-ves Seint Lau-rent; Dolce & Gabbana = Dolsi and Gabana; Tuk Tuk = Tuktuki; Mkokoteni = Wata ushoga!

(b) Renault = Renoo; Volkswagen = Folkswagen; Peugeot = Puzshoo; Porsche = Poshaa; Nike = Naikii; Bvlgari = Bulgari; Moschino = Moskino; Givenchy = Jivanchi; Louboutin = Lubuta; Gucci = Guchi; Yves Saint Laurent = Iv San Loro; Dolce & Gabbana = Dolche n Gabana; Tuk Tuk = Tuk-Tuk; Mkokoteni = Mkoko-Teni. How to Pronounce Gucci

 

43. Hakuna asiyejua kamera za kodak, ispokua hawa watoto wa 'dot komu'. Kwa nini shirika hili la kamera lilobuniwa Marikani 1888 (kama shirika la Musisi Mambasa) ilibidi lifungwe na kudai Sura ya Kumna Moja ('Chepta 11' = kufilisika) mwaka wa 2012?

(a) Kijito cha watu. Waambiwa mato arbaini n'dawa na mato arbaini n'sumu. Watu wengi n'nuksi tupu.

(b) Hawakuwa wakiona mbali. Picha zamani = Kodak. Wao ndio walikua mabingwa kwenye ukumbi huu. Simu za mrango zilpoanza, simu zilkua za mazungumzo tuu, kisha chap chap zikaingia ukumbi wa kamera, ikawa kila simu ina kamera kabisa. Kodak wakadharau soko hili muhimu, wakajinaki wao ni mabingwa wa kamera. Haya, washafilisika, hata kutajika hawatajiki tena. Ndio mambo yenda yakibadilika ulimwenguni. Kama zamani palkua na mtungi wa maji ukiyachota na kata ilotengezwa na kifuvu kisha ukanwa, basi kufingyanga udongo kutengeza mitungi kunkwisha, na nazi ukisha ikuna hutupwa au ikafanyiwa kuni, hakuna atengezae wala auzae kata tena, watu wako kwenye mathallaja tuu ('friji'). An Unhappy Kodak Moment

 

44. Siku moja ingawanywa masaa 24, na ukiringa duniani kuna vituo au tashili ('longitud') 360. Nani alikuja na hisabu hizi?

(a) Mzungu, yuko mwengine? Madrasa ni alif bee kwenda, na haya mambo ya Kizungu utayapata skuli.

(b) Hizi SI hisabu za Wazungu walozuka kutoka kwenye Umri wa Giza ('dak ejez') juzi na jana. Masaa 24 na vigawanyiko vya ulimwengu vya vituo 360 vilibuniwa na wenye ilmu za hisabati wa Babiloni (Iraki ya leo) yapata miaka alfu 4 iliyopita. Civilization 2.6 - Babylon Mathematics

 

45. Ukiskia Mzungu asema yabidi umpe mtu 'Taf Lav', akusudia nini?

(a) Ukimbhika mkeo, mbhike abhikike ili asitamani nde. Mpe shughul ya kishua mpaka ashibe.

(b) Kumuekea mtu mipaka asiyakiuke. Khasa hutumika kwa mtoto asoskia, au mkhalifu alo na tabia ya mkono, au 'teja' mwenye uraibu wa mihadharati. Ukiwa wampenda kweli mtoto/mtu na wataka kuirekbisha tabia yake irudi kwenye mstari unaopasa aweko, basi usimlegezee kamba. Mchoree mipaka, na akiikeuka mpe sampuli za adhabu arudi ndani ya mipaka. Kufanya hivi ni kumpenda kweli, lakini mapenzi haya mara nyingi yana kutoka matozi kwa umpendae, lakini ndiyo mapenzi ya kweli. Hiyo ndiyo Taf Lavu babaz. Crazy Stupid Love

 

46. Wazazi wapya wa Kizungu, wengi sku hizi wanregelea vibinda vya kizamani kama tauli, vikijaa choo/kojo, vyafuliwa vianikwe, kisha vitumike tena. Wazungu waviita "riyuzebal nepiz". Kwa nini wengi waatana na vile vibinda vya tumia utupe (dispozebal nepiz')?

(a) Mzungu ajali sana mazingara, na arudi kutumia hizi za kizamani kwa ajili ya kuhifadhi mazingira.

(b) Wazungu wajalio mazingira ni wachache, wengi hawajali kamwe. Lisilo budi hutendwa ('nesesiti iz the madha of ol invenshen'). Vile hali ya kiuchumi inaanguka vibaya sana huku nti za KiMagharibi, na mtoto mchanga ahitaji vibinda visafi mara 6 hadi 12 kwa siku, na hajui cha kwenda chooni mpaka afishe miaka 2, basi mtu hukoboka sana kununua hivi vibinda vya vaa utupe. Kwa hivyo, hata Mzungu wa kawaida asiyejali mazingira sasa ashafanya akili na yuko kwenye vibinda vya tauli, na nyinyi wa "matini" ndio 'minal ghaali' hamwendi ila kwa nepi za Pempaz, na mukiangalia mayaya munao tele majumbani na jua lawaka muwako ukikianika kibinda saa tano basi kitayari kuvaliwa saa sita. Cloth Nappies

 

47. Jua latkua dakika ngapi kukutwa ikiwa upo Mambasa?

(a) Wakti muadhini aanzapo mpaka amalizapo.

(b) Wewe wa jawabu la (a) wallahi ni Juha Kalulu. Muadhini haadhini mpaka jua likutwe kabisa (lizame na kupotea kwenye upeo wa mato, maana Mtume S.A.W. antufundisha tusiswali ilhali jua bado lazama, au la chomoza asubuhi, au liko katikati mbinguni lintusmamia utosi, maana nyakati hizi tatu zilikua ni za ibada za kikafiri wanaoabudu jua).

Jua kuanzia kuchomoza mpaka likutwapo (lipotee kwenye upeo wa mato) lapitia daraja ('digrii') 180 angani. Kila saa 1 lina daraja 15, kwa hivyo kila daraja 1 yatkua dakika 4. Jua lina upana wa nusu daraja tukiliangalia hapa duniani kwetu, kwa hivyo latkua dakika 2 kuanzia liguse upeo wa mato ('horaizon') mpaka likutwe (li 'seti' au kupotea kabisa 'tini' ya ardhi). Sunset Time Lapse

 

48. M'ngu S.W.T. alipo muumba Adam A.S., kimo chake kilikuaje?

(a) Mrefu kaa ngoloko. Humjui ngoloko? Ni jini wa baharini akaae panapo mea mikoko. Mikoko pia huyajui? Ni 'mangrov' Kiingereza, ewe koko ulokaa ka kisonoko.

(b) Katika hadithi ya Mtume S.A.W. yasema Adam A.S. alkua na urefu upatao dhiraa 30. Dhiraa ni urefu utokao kwenye kisukusuku hadi mwisho wa vidole. Kipimo hiki chaitwa 'kyubit' (cubit') Kiingereza, na chatokamana na neno la KiLatini la kukiita kisukusuku.

Kwa mtu wa wastani ('evrej'), urefu huu wa dhiraa moja ni kipimo cha nchi 20 (sentimita 50). Ukipiga ('maltiplai') nchi 20 hizi (dhiraa moja) mara ('taimz') 30 wapata jawabu la nchi 600. Ukizigeuza inchi hizi 600 kwa kipimo cha mita wapata mita 15. Hizo nazo ni takriban (kama) futi 50.

Sasa ukiwaangalia wale watezaji wa mpira wa vikapu ('basketbol') Emerika ni mangoloko wapitao futi 6. Kwa hivyo hii mibabe itezao mpira wa vikapu wabebane kwa kusmamiana mabegani mmoja baada mwenziwe watezaji wanane (8) ndio waeza kumfikia kimo cha Adam A.S.

Na M'ngu S.W.T. ansema kupitia hadithi ya Mtume S.A.W. ya kua atakae ingia Peponi (M'ngu atujaalie nasi, amina) ataingia na huku ana kimo cha Adam A.S., futi 50 shekhe, na jee hao ma huril aini munaowakamia lakini mtu hata kuswali haswali, jee, watakuaje urefu wao, wafkiria watakua vimbirikimo wewe? Cubit Measurement

 

49. Un' kiu ya kufa, ukaona tupa za Taska Ekspot. Ufanyeje?

(a) Fungua unwe. Uisilamu watupa ruhusa kula nyama ya nguruwe ikiwa tuko katika hatari ya kufa na ndaa, na kufa kwa kiu ni huko huko katika kuokoa maisha yako. Hulinwi tembo hilo kwa kutaka au kupenda haramu, laa, uko katika hali ya hatari na una haja ya kujiokoa maisha yako tu.

(b) Nguruwe tumpawa kweli ruhusa kumla sisi Waislamu ikibidi kujizuia usiangamie. Lakini kunwa tembo hatkupewa ruhusa. Ukiwaskiza wataalamu (nyii mwawaita 'Sanyantists' kwa Kiswahili chenu) wakwambia tembo lazidi kukukausha maji mwilini (Mzungu aiita 'dihaidreshen'), kwa hivyo ukiwa wewe ni Muislamu au Mkristo au Mjusi, una kiu kali ati unwe tembo ni kama utkue kilio ukipeleke matangani.

N'limkuta jamaa mmoja anvikebe tele mvunguni vya pombe, n'kamuuliza, shekhe n'vipi mambo haya? Akanambia ati ana hali ya maskitiko ('dipreshen') na tembo humpa usingizi mzuri. Hizi ni hanjam tupu. Tembo, wataalamu hawa hawa wa Kizungu wasema, lakuzidishia maskitiko wala halikupunguzii, na lakurusha wala halikutii usingizi wa usiku wala wa mtana. Alcohol & Depression

 

50. Un' ndege yako iko ndani ya nyumba yake ('heng'a'). Wataka irudisha nyuma ('rivaz') uitie barabara ya ndege. Ufanyeje?

(a) Tumia geya ya kurudisha ndege nyuma, huku watumia kiyoo cha kuangalia nyuma sije ukagonga kuta.

(b) Ushakuweko tena, ewe Abunuwasi na jawabu lako hapo (a). Hakuna ndege yoyote ilo na geya ya kurudi nyuma. Ndege ya mtu mmoja hadi watu wanne waeza iskuma, lakini kubwa yake lazma upate tingatinga au gari makhsusi la kuvutia ndege. Jetplane Being Towed

 

51. Maadini ya chuma cha risasi ('led') ni mazuri kwa afya ya binaadamu? Na maadini haya yamuingia vipi binaadamu? Na ukisha maliza mazoezi ya kulenga shabaha kwa bunduki, jee uoshe mikono kwa maji ya moto au maji ya baridi?

(a) Maadini haya ya risasi ni kiungo muhimu kwa afya ya binaadamu kama ilivyo vitamin sii ('c'). Maadini haya yamuingia binaadamu anapo fyatuliwa risasi kama ni khalifu, na raiyaa wa kawaida hupata maadhini haya mwilini kwa kuponda risasi kwenye kinu au kuisaga risasi kwa mango mpaka ikawa unga, kisha ukatanganya na maziwa ukayakoroga kweli kweli, kisha ukayanwa kaa sharbeti. Na ukisha fyatua risasi za bunduki katika mazoezi ya kulenga shabaha, osha mikono yako kwa maji ya moto ili upate kutokwa na vumbi la risasi kwa urahisi kama uoshavyo mikono yaloshika mafuta kwa maji ya moto, na kama maji ya moto huna, basi waeza kuyaramba mikono yako kaa paka.

(b) Maadini ya risasi ni sumu yenye kudhuru afya ya binaadamu ikamletea matatizo katika kumbukumbu na fikra, pamoja na maradhi ya figo, saratwani ('kensa') ya tumbo, mapafu na ya uboho ('bon mero'), na kwa mwanamke, kumzuia kutunga mimba au kuiharibu mimba ikishashika.

Maadini ya risasi ilkua ikimuingia binaadamu kwa ndia nyingi zamani, ikitanganywa na petroli (ikiandikwa 'leaded'), ikitumika kwenye mifereji ya maji ya nyumbani na pia katika rangi za kupaka kuta. Ndia zote hizi kwa sasa zinzuiwa, lakini maadini haya bado yatumiwa katika sigara, utengezaji wa palastiki, betri, usonara, na kutengezewa risasi za kufyetuliwa kwa bunduki.

Na kwa wale wana spoti wa kutefua risasi wakimaliza mazoezi ya kulenga shabaha lazma waoshe mikono yao sawa sawa, maana chembe chembe za risasi huwajaa mikononi na ni hatari kwao, na kuosha waosha na maji baridi, si ya moto, maana tundu za ngozi zafunguka kwa maji ya moto zile chembe za risasi zikapata nafasi ya kupenya mwilini zikaja kukudhuru mbeleni. Lead Exposure & Toxcity in Shooting Ranges

 

52. Kamera ya tundu ya sindano ('pin hol kemra') ni ipi, na kamera ya tundu ya kifungo ni ipi?

(a) Kamera ya sindano? Sindano maalumu ukidungwa nayo, kama takoni hivi, yakupiga picha kabisa utoapo unyende. Kamera ya tundu ya kifungo siijui. Mii nnjuavyo ni kua binaadamu ana tundu sabaa.

(b) Kamera zote zinfungiwa ndani ya kisanduku. Ndani mle pana kiza kikubwa, na muangaza waruhusiwa kupita katika kijitundu kiduutu kabisa wakti wa kupiga picha tuu. Kitundu hichi kwenye kamera ndicho hicho ukiskiacho = tundu ya sindano.

Na kamera ya tundu ya kifungo ni kamera ndogo kabisa, si pandikizi la kamera la Parekhe. Jito ya kikamera hiki latoshea kwenye tundu ya kifungo tuu. Mtu aeza kukujia anvaa shati la kawaida au suti, akazungumza nawe, kisha akashka ndia akenda zake, na saa zote anvaa kamera kifungoni mwake wala wewe kushika hukushika mita.

Kamera hizi za tundu ya kifungo zaeza tiwa sehemu nyingi, na waeza zipata kwenye kifundo cha suti ('tai'), ndani ya sdiria, kwenye saa ya mkononi, kwenye kalamu, kwenye kengele ya mlangoni, kwenye saa ya ubavuni mwa kitanda ya kukuamsha, kwenye saa ya ukutani, kwenye redio, kwenye miwani (infitika zaidi kuliko 'Gugal Glas'), kwenye kihisabia ('kalkyuleta'), kwenye kiatu, kwenye ufunguo wa gari, n.k. Majasusi wa kimataifa ndio ulkua ukumbi wao huu, lakini sasa zapatkana rahisi zinshuka bei, watu wengi wazitumia, si maaskari wa uchunguzi ('si ai dii') si watu binafsi.

Jee M'ngu subhana asemaje kuhusu huku kutunguzana na kujasusiana? Fungua Suratul Hujurat, aya ya 12 (49:12), M'ngu SWT atunasihi tusidhaniane mabaya, tusitunguzane, wala tusisengenyane. Ikiwa wewe wasistiza kufanya haya Aliyo kukataza, basi jua ya kua majuto sku zote ni mjukuu, utaja juta hukoo mbee, utamala mwenye. Button Camera

 

53. Hongo na rushwa huku "majuu" hamna. Kweli au si kweli?

(a) Kweli tupu tupu. Ati pai ankusmamisha barbarani na gurdumu kipara umfungie chake akuatilie wende zako ukapate dafrau kwenye Daraja la Landan au Handaki la Linkon liungalo Nyuu Jazi na kisiwa cha Manhatan mambo hayo hapaa? Hapana huku.

(b) Hongo za watumishi wa umma ('pablik savants') wadogo wadogo huku "majuu" hamna ispokua nti za "ulimwengu wa tatu" kama Uyonani (Ugiriki), kwa Mataliani na Uspanyola. Ati sijui wenda kutwaa kitambulisho chako uwe hupewi mpaka ukoboke, au sijui wataka kibali cha manispaa cha kufungua kibanda cha kuuza soda ati mpaka utoe chai kwanza, na unshikwa wakojoa kitotoroni basi wamfungia afande chake, afande akupe 'eskot' akupitishe mitaa yote yenye wakora akufikishe pahala penye salama akuwate huru uwende zako, mambo hayo hamna huku.

Lakini, ufisadi na rushwa wa biashara ya mashirika makubwa makubwa na mashirika ya kimataifa huku "majuu" utele. Na mashirika haya haya ya Kizungu yakija "matini" kutaka kuandikishana mikataba ili wapate haki za kutoa mafuta ya petroli mtangani, au kutimba dhahabu au makaa ya mawe ('kool') migodini, si Kenya si Naijeria si Papuwa Nyuu Gini, wakuta waandikishana mikataba ya mapesa ya faida ya mabilioni ilhali ya kua mwananti hana kiatu guuni wala bofulo mdomoni wala maji mferejini kwa sababu ya ufisadi na rushwa. 

Na ufisadi wa mashirika ya Kizungu haya ndio mojawapo ya sababu waeza mkuta raisi anjengewa kasri mwituni, chifu ana taa za spaki nyumba nzima mpaka chooni kwao shamba na nyumba ya karibu nae iko umbali wa kilomita 100 nzimaa, na afisaa wa polisi wa jimbo ana birika la kuogelea la olimpiki ('olimpik swiming pul') na ukiangalia akaa jangwani pande za Mandera. Hata hivi maajuzi Umoja wa Ulaya ukasema ufisadi na rushwa nchi za Ulaya wafikia kiwango cha Yuro bilioni 120. Corruption in EU

 

54. "Majuu" pana uhuru wa kusema utakalo. Hivi ndivyo ilivyo?

(a) Kabisa. Afrika hata ukasema ummuona chifu wa mtaa akifundira biriyani kibandani utakuja t'kuliwa ufinywe japo kitambulisho unkishika mkononi.

(b) Usijidanganye. Pana uhuru wa kusema ikiwa maneno yako yamo katika mipaka ya yale maneno serikali za "majuu" zitakazo kuskia. Huwezi kusema lolote ulitakalo, uwe ni mwana nti au uwe ni ajnabii. Huwezi kwenda Dubei uanze kulaani kujengwa jumba refu la Burj Khalifa, ati ukasema ujenzi huu wa fakhri ni kujionesha, na kujionesha kote ni kinyume na mafundisho ya Uislamu, utafungwa babaz.

Huwezi kwenda Suudiya ukasmama mbele ya Al Kaaba ati ukauliza mbona viongozi wa nti warithi kiti cha ufalme na hayo sio alokuja nayo Mtume Muhammad S.A.W.. Fanya hivyo na wale Mutawwa watakukaba mbele ya AlKaaba.

Na huwezi ukasmama katikati ya mji wa Nyuu Yoki wakti wa vita vya Khaliji unvaa flana ina picha ya Sadamu au utazomwa na kutemewa mate, na 'Ef Bi Ai' itakuandama ikujuwe mpaka undani wa matumbo yako, na ijuwe kama un tawa au huna. 

"Majuu" pana mipaka ya uhuru wa kusema, na mipaka hii hayaonekani ('invizibal'), na huchorwa na siasa za kiserikali, waandishi wa magazeti, na fikra za kijamii za mazungumzo ya baa, makazini na majumbani. Huwezi wewe ukasmama tuu na kutamka neno lolote likujialo akilini mwako illa jambo hilo liwe ndani ya mipaka hii ilochorwa. Na ukiyakeuka mipaka hii, ole wako tena shauriyo, maana utaletewa kila aina na sampuli ya dhughuti ('presha') mpaka unyamae mwenyewe. Demokrasia ya uhakika waeza ipata magazetini Kenya, mitaani  Majengo na kwenye kamkunji ya jukwaa la kisiasa hapo Tononoka amini usiamini, lakini huku "majuu" ukitaka kusema kweli kuwa tayari kuandamwa na kutingishwa. Ajuae ajua, na asiyejua hajui. The Biggest Threat to Free Speech?

 

55. Watu wangapi watokwa na nyute za midomo wakilala?

(a) Waswahili imma walao achari za maembe au imma walalao nyumba za makuti.

(b) Walimwengu wanaozidi 50% katika dunia hii. Kila avutae pumzi kwa mdomo usingizini hutokwa na nyute. Watu hawa huvuta pumzi kwa mdomo maana nafasi zao za kuvutia pumzi kwa puani huwa finyu zilobanika kwa ndani khasa wakti wa kulala. Gigi Drooling

 

56. Meli ikitia nanga bandarini lazma ubavu upi ndio uelekee bandarini? Na kushoto ya meli, kulia yake, mbele na nyuma Kiingereza zaitwaje? Na ikija meli nyengine na kuna kiza cha usiku, jee, itajuwaje kulia  na kushoto ya meli yenu, na vipi itajikinga isiwagonge? Na jee 'plet namba' za meli zawekwapi?

(a) Meli sku zote yatia nanga bandarini upande wa kushoto. 

Kulia kwa meli Kiingereza ni 'Rait', na kushoto ni 'Left', na nyuma ni 'Bek', na mbele ni 'Frant'.

Na meli huepuka dafrau vipi usiku? Meli ikija ikipiga honi mara moja kwa muda wa sekondi 5 hadi 10 maanake yakwambia wewe meli ya pili u gandame ('friz!'). Kazi yako wewe ulopigiwa king'ora ni upige breki ya ghafla utulie hapo hapo ulipo ili mwenzio nlokupigia honi n'pate kupita kushoto au kulia, yategemea nafasi iliyoko.

Na taa utakazoziona ni za vyumba vya humo kwenye meli, na labda mabahariya wako nde wapunga upepo wakivuta na fegi. Na "plet namba" za meli kama zinsajiliwa (z'inkua rejistad') Kenya lazma zianze na "K", kisha zifuatiwe na namba nyenginezo, kwa mfano KWA 123.

 

(b) Meli zaeza tia nanga bandarini pande zote mbili, na mara nyingi yategemea nguvu ya maji ya kukupwa na kujaa, na upande wa upepo zivumazo.

Kulia kwa meli Kiingereza kwaitwa 'Stabod', kushoto kwaitwa 'Pot', mbele kwaitwa 'Bo' na nyuma kwaitwa 'Stan' au 'Aft'.

Meli huepuka kugongana kwa kuandama sheria za baharini, na zikikabiliana sku zote kila meli itakata upande wa kulia (upande wa 'Stabod').

Kiza cha usiku, utajuaje meli iliyoko mbele yako yenda mbele au yakujia upande wako wewe? Kulia yake ('Stabod') sku zote pana taa ya kijani, na kushoto yake ('Pot') sku zote pana taa nyekundu. Nyuma utaona taa nyeupe, na mbele huwa hamna taa yoyote.

Meli zote zina jina lake "la kubatizwa", kwa mfano 'Bikra Kipepeo' au 'Pilipili Usoila'. Kisha nyuma utakuta imeandikwa "IMO 12345" = Intaneshnal Maritaim Organaizeshen (Shirika la Kimataifa la Ubaharia) ikifuatiwa na namba fulani za kipekee (Waswahili wa kwetu watakwambia 'yunik'). Hizi ndizo "plet namba" zake. Two Tall Ships Passing Each Other

 

57. Jee ndege, kushoto/kulia kwaitwaje na taa zake za rangi huwaje? Na 'plet namba' zake jee? Na vipi ndege hazigongani ovyo ovyo, kwani zatumia sheria gani za angani?

(a) 'Left' na 'Rait' na 'Abautan' bwana, tusiumizane vitwa. 'Plet namba' zake n'kama za gari, lakini zafitwa ndani buti kusudi abiria wakishuka wasizijepe. Na sheria za barbarani ni moja tuu - rubani akiupaga huwa hana ruhusa ya kushika uskani wa ndege sije akawasoza abiria wakafla mbali, akajiuwa na yeye mwenyewe, na ndege ya mamilioni ikateketea.

(b) Majina yatumikayo Kiingereza kuashiria sehemu ya ndege ni  hivi:- Kulia = Stabod, Kushoto = Pot, Nyuma = Teil, Mbele = Noz.

'Plet namba' zake huwa mara nyingi ziko karibu na mkia, lakini waeza kuziona zinaandikwa tini ya mbawa, ukaona maandishi kama haya - N469X - na sku zote huwa ni namba za kipekee zisizo na mwenziwe ulimwenguni.

Na sheria za angani za kuzuia ndege kugongana utakuta kila ndege hupewa sehemu fulani ya anga iruke, kwa mfano, moja yenda Ujermani ikapawa iruke futi alfu 30 na ya pili yaelekea huko huko ikapawa anga la futi alfu 35. Isitoshe, ndege mbili hizi zitalazimika zipeane nafasi maalumu baina yao, kwa mfano, ziwe mbalimbali kwa futi 500. Ndio ukaambiwa, usione vyaolea, jua ya kuwa vimeundwa rafki yangu. Jambo lolote halendi kwa kubahatisha tuu, sku zote lenda kwa elimu, si jinsi ya kumlala mkeo wala si upishi wa mraba. Qantas Planes Too Close

 

58. Vitu viwili n'dawa. N'vipi hivi?

(a) Tumbaku ya kutia puani na kuoga na muarbaini.

(b) Mbalahaji, tumbaku ni uchafu mtupu kama kutafuna marungi, na kunwa maji ya muarbaini uliotokota ni dawa ya homa, si kujipiga fututa nayo.

Dawa mbili ni sunna kubwa za Mtume Muhammad S.A.W. zilosahauliwa kwetu. Ya kwanza ni kuumika (Kiarabu yaitwa 'hijama', na Kiingereza yaitwa 'kaping'). Kuna hadithi nyingi za Mtume S.A.W. kuhusu tiba hii, n'kikupa moja tuu, Mtume S.A.W. alisema, "Skumpita malaika katika malaika nilpokwenda safari ya usiku (Mi'raj = kupanda kwa Mtume S.A.W. mbinguni kwenda kuoneshwa miujiza ya huko na kupewa Swala 5 tuziswalizo sisi) illa walinambia, 'Ewe Muhammad. Waamrishe wafuasi wako washkilie kuumika." (Tirmidhii, 3479, impokewa na Ibn Mas'ud R.A.).

Kuumika zamani kwetu kukifanywa kwa pembe, lakini sasa pana vifaa vya pampu za palastiki zafanya kazi hii hii na kwa unadhifu zaidi. Sunna kubwa hii tuliyo isahau, na mtu akifanyiwa kuumikwa afanyiwe tarehe hizi tatu za mwezi wa Kiarabu ('luna kalenda') kulingana na Mtume S.A.W., nazo ni tarehe 17, 19 au 21. (hadithi, Ibn Majah, 3486).

Dawa ya pili ni tembe nyeusi zenye shakli za almasi, maarufu zaitwa haba soda ('habba saudaa' au 'habbatul baraka' Kiarabu, au 'blek sid' au 'naijela sativa' Kiingereza). Mtume Muhammad S.A.W. ansema, "Hii tembe nyeusi ina dawa ya kila maradhi ispokua mauti." (Sahih Bukhari, 5687). Waeza ukazila hizi mbegu nyeusi kila asubuhi ukatazitnganya ukinwa uji wako ('poriji' ya shu'fani au 'ots'). Honey, Cupping & Black Seed Oil

 

59. Ukimskia mtu anchomeka daraja ya tatu ('thad digrii ban') ni kupi?

(a) Kafa akiupapia uji wa Ramadhani pindi amalizapo rakaa zake tatu za Magharibi, yee aona juji lishapoa kumbe limoto limuunguze mdomo. Hiyo ndio kuchomeka daraja ya tatu.

(b) Huu ndio utambuzi ('dayagnosis') wa matwabibu wa spitali. Mtu akiungua kwa moto, kahrabaa (umeme), kemikali au kwa msuguano (sikusudii matusi ammi, hebu tuelewane. Hii ni 'frikshen' kama uteze na kigari cha watoto cha 'bering' kisha uanguke ukwaruzike ngozi). Ikiwa mtu anchomeka ngozi ya juu juu tu kidogo, asemekana anchomeka daraja ya kwanza. Kuchomeka kukizidi ya hapo, aungue tini ya ngozi kidogo zaidi basi ataambiwa anchomeka daraja ya pili. Daraja ya tatu (swali uloliuliza) ni akichomeka ngozi yote ibambuke basi huwa anchomeka daraja ya tatu na maisha yake yamo hatarini zaidi. Iko daraja nyengine, nayo ni daraja ya nne, na hapo huwa si ngozi tuu ilochomeka, bali anchomeka mpaka misuli na/au mifupa. 3rd Degree Burn

 

60. Ukizaa mtoto wa kwanza wewe huwa baba au mama mpya, sherehe tupu. Uje basi uzidishe wa pili, na wa tatu, na zaidi ya hawa, wewe huwaje? Na ukizaa mtoto wa kiume, wee baba tabia yako yawaje, huwa muhafidhina ('konzavativ') au huwa uko huru ('libral')?

(a) Ukizaa wa kwanza sherehe tupu. Ukiongeza wa pili na wa tatu bei ya vibinda na maziwa itaja kushinda, labda uwe kwenu un noti. Na ukizaa mtoto wa kiume wawa huru maana mtoto wako dume alo na pembe, na ukizaa kischana lazma umfite, ata ukimbadilisha kibinda haya nyingi, hutaki aonekane tupu yake ovyo ovyo, basi wawa muhafidhina.

(b) Zaa mtoto wa kwanza na wewe huwa ni baba mpya. Zidisha hapo basi sasa hivi utakua mwamuzi ('refarii') waamua kesi, maana watoto haweshi kutetea chochote na lolote, si bofulo si mtezo wa puuza, si karata za Ramadhani si permendi za Mjomba Rashidi, almuradi watetea mpaka mtanga wa baharini, vita kuruka.

Ukizaa mtoto wa kiume baba wewe huwa hujali kitu, una siasa kali na mwelekeo wako ni wa 'Hakuna Lolote!' na 'Usinletee', simba n'mimi. Wawa mtu muhafidhina kabisa, hutaki mabadiliko yoyote, hutaki cha kukaa kitako muelewane na yoyote. Na siasa zako pia wajikuta wawapigia kura mabwanyenye na uko kwenye fikra za 'Mnyonge msonge!' na vibri vitupu.

Zaa binti sasa, na utajikuta mawazo yako yabadilika. Wawa maridhia, mwepesi wa kughairi fikra zako, wapenda kusuluhisha matatizo, mpole. Kura yako katika utaguzi sasa yenda kwenye kuleta mabadiliko mema, na wawaskitikia zaidi wanyonge na wanaovyogwa na majabari. Kura humpi tena bepari Kinyata, wampa Raila mwenye siasa za ujamaa.

Maumbile ya ajabu ya sisi binaadamu, labda ukizaa mvlana  wataka "utukufu" wa nasaba yako uendelee kwa "usafi" wake ('pyuwa') ndio mtazamo wako wa maisha huwa ni wa kifua, liwalo na liwe! Na uzaapo mschana wajua atakuja mtu wa kando amtukue (amuowe binti yako) siku ya siku inshaalah, kwa hivyo lazma uwe tayari kumkaribisha mgeni, akili yako yakwambia uwe laini na maridhia na mwenye kuangalia jambo kwa utaratibu. Mtazamo wako wa maisha wabadilika wawa, "Subiri kidogo tuangalie upande mwengie wa hujja." Twin Baby Boys Having A Conversation About Politics

 

61. Nani alibuni kusaga unga kwa kutumia nguvu za upepo? Na ufundi sampuli huu ukazaa nini? Na kwa nini ikabuniwa mashini namna hii?

(a) MaDachi. Ukiona picha ya Holand yoyote ya kitalii utaona mambo mane: Kisaga unga cha kutumia nguvu za upepo ('windmil'), makubadhi ya mbao ('klogs'), jubna ('chiz') na baskili. Ufundi sampuli huu ukazaa wana halali na wana haramu. Na wauliza kwa nini mashini hii ya kusaga unga imbuniwa? Sababu hawa MaDachi wataka kufanya chapati kwa fujo wakae wale.

(b) Visaga unga vilibuniwa na ulimwengu wa Kiislamu yapata miaka mia 2 baada kufa Mtume S.A.W. sehemu ya Mashariki ya Fursi (Irani). Pakiundwa mnara wa gorofa moja au mbili, kisha ina vidirisha upande wa upepo uvumao, kama kuelekea baharini hivi. Ndani pana tanga kadhaa zilosmamishwa wima na kukitishwa kwenye boriti jembamba la mviringo. Upepo ukivuma waingia ndani ya mnara kupitia vidirisha na kuyasukuma yale matanga na kulivingirisha boriti la katikati. Lile boriti likizunguka mduara basi kule juu ya mnara pana sakafu na boriti hili linchomoza pale likawekewa mawe mawili ya mviringo, jiwe la juu linkitishwa na hili boriti linkua kiungo kimoja, kila likizunguka lasagana na la tini lisozunguka, mawe haya mawili yakasaga mahindi au nafaka yoyote nyengine ikaifanya unga, kama unga wa kusagwa kwa mawe kwa nguvu za mkono ulvyokua zamani.

Ufundi huu wa kutumia nguvu za upepo ulizaa mitambo ya kukata mbao kwa misumeno ikitumia nguvu za upepo. MaDachi hawa watu kidogo wakawa na majahazi tungu nzima yakenda Mashariki na Magharibi ya dunia hii, wakawa changamoto ('chalenj') Waingereza kuzitawala bahari za dunia hii. Na hawa MaDachi pia, ardhi yao 20% iko tini ya kimo cha bahari, na 50% ina urefu wa mita moja tuu kuupita urefu wa bahari, kwa hivyo walitumia sana hivi visaga unga vya kutumia nguvu za upepo kama pampu zinyonye maji ya tope ya ardhi zao kisha wayamwae baharini baada ya kujenga vuzuizi vya mabwawa ('daiks'/'demz') izuie bahari isirudi kwenye ardhi yao. Ufundi wa visaga unga hivi ulikuja endelea ukatumia nguvu za maji ya mito na kuleta Mapinduzi ya Viwanda na maendeleo makubwa ulimwenguni.

Na kwa nini kukabuniwa mashini namna hii huku Fursi na zikaenea Uholanzi? Mashini zozote huundwa kwa akili ya binaadamu ili imrahishie kazi .Ukishavuna shamba la mahindi la faddani 20 ('eka' 20 = zaingia nyumba za Kiswahili zaidi ya 150), utamaliza lini kusaga mahindi magunia yote hayo? Ndio mashini yenye kupelekwa kwa nguvu za upepo, na ule wakti sasa ulo nao huru mukae mudondowane tawa tuu, mwende na hapo mskitini mukasujudu, na pia upate nguvu za kumuingilia mke wa pili na wa tatu. Corn Windmill, Holland

 

62. Mtu aendesha gari, pengine kasi ya kilomita 80 kwa saa, kisha aje augonge mti au agongane na gari jengine kitwa kwa kitwa, pana uwezekano wa 1 katika 5 mtu huyu atakufa, japo anvaa ukanada ulomzuia asitupwe nde ya kioo cha mbele wala ajitie na uskani. Kitakacho mfisha n'nini?

(a) Kama hapo ni sehemu mbaya ya dafrau ('eksident hotspot') ama laa, na kama ni sehemu mbaya kama hiyo, jee, yategemea kama kuntindwa ng'ombe wa kafara am laa.

(b) Mshipa wa damu mkubwa kabisa ni wa moyo upelekao damu kutoka kwenye moyo mpaka mwili mzima. Mshipa huu Kiingereza waitwa 'eota', na huwa una shinikizo la juu kabisa la damu sababu ya nguvu za kupeleka damu mwili mzima. Mwendeshaji gari akipatikana na dafrau kasi yake hushuka kuto kilomita 80 kwa saa mpaka sufuri kwa tini ya nukta moja. Gari husmama ghafla, na ukanda ukamsmamisha kifua chake na mwili mzima kwa ghafla. Mwili unsmama, lakini viungo vya ndani bado venda kwa kasi ya kilomita 80 kwa saa bado. Breki hii ya ghafla huenda ikamshopoa mshipa huu wa damu mkubwa na kukatika. Mtu namna hii "hatukui raundi" ana dakika chache tuu atakufa, labda apatilizwe na matwabibu mahodari.

Kwa hivyo ukiendesha gari tunga kasi yako, na ikiwa wewe ni kachero mtu aendesha gari mbio mkamate usikubali hongo, maana kutofanya hivyo huwa wewe umo kwenye hisa ya kuuwa. Na tusisahau, mtu hafi ila kwa saa na wakati maalumu alioandikiwa, kwa hivyo kuwa muangalifu lakini usiogope kifo maana kifo hakikimbiliki wakti wake ukiwadia, "...hata uwe katika minara mirefu kabisa..." (Al Qur'an, Suratun Nisaa, 4:78). Why Does Aortic Rupture Cause So Many Deaths?

 

63. Wee ni muunda saa waishi kijijini Uswizi, waunda Saa ya Babu ('grenfadha klok') ya ukutani, ujuzi wako wakwambia kuweka majira wa saa hizi kwategemea nini?

(a) Kwategemea kama akina nyanya wakaao majumbani saa zile hukumbuka kuzitia ufunguo au wansahau.

(b) Urefu wa kitezateza cha saa ('pendyulam'). Kitezateza lazma kitukue muda wa nukta moja kwenda na kurudi. Ukifanya chuma cha kitezateza kuwa kirefu au kifupi saa yako haishiki majira, itakua iko mbele au nyuma daima. Pendulum

 

64. Saa huna. Lakini wahitaji kukisia, pengine uko barbara ya Mambasa na Malindi, gari tokea ulione kulee kwenye upeo wa mato mpaka likufikie huwa lintukua ni nukta ngapi, utazipimaje?

(a) Jipige makonde ya kifua ya MaShia Ithnasharii. Kila konde la kilo likikupiga "Bwaa!" huwa ni nukta hiyo, na ukimaliza hisabu zako fanya fanya utafte maziwa ya mandano unwe sije ukapata kifua kikuu ('Tii bii').

(b) Mashia wampotoka. Misingi ya dini yao wanyabuni wao wenyewe, wakatwaa Qur'ani wakaitafsiri watakavyo, wakatwaa hadithi za maswahaba wakubwa wakazitupla mbali wakabuni zao wenyewe, na swahaba mkubwa kabisa aloingia nae Mtume S.A.W. pangoni Abubakar As Sidiik wamtukana usiku na mtana, na binti yake kipenzi chake Mtume S.A.W. Aisha wakiliskia jina lake wakirihika na kutema mate kama waloskia jina la Iblisi, na huku kujipiga makonde vifua ati ni (siku) 'Arbaini' tokea siku tukufu ya Ashura ambayo kwa bahati mbaya za kisiasa aliuwa mjukuu wa Mtume S.A.W. Hussein siku hii hii kwa sudfa basi MaShiya waomboleza kifo chake kwa kujiumiza nafsi zao.

Yote haya ni uzushi mtupu walokuja nao wao kundi hili la kisiasa lilogeuka likawa dini "swafi" ilo kando na nguzo zake kando na vitabu vyake kando wasovijua maswahaba zake walokula na kunwa na Mtume S.A.W. Hakuna swahaba alomkuta nayo Mtume S.A.W. akiyaamini wala kuyafanya haya abadan, na kuvisujudia vijiwe vya Iraki vya Karbala huoni hiyo ni shirki kamwe?

Dini ya uzushi mtupu, na tuliambiwa na Mtume Muhammad S.A.W. mwenyewe yakua MaNaswara (WaKristo) waligawanyika makundi 72, na umma wa Muhammad S.A.W. utagawanyika makundi 73, yote motoni ispokua kundi moja, na wewe wafkiri kundi hili litafuata maneno na vitendo vya Mtume S.A.W. mkono kwa mkono, au litajipiga makonde kila 

Tukirudi kwenye swala lako. Wataka hisabu nukta, na saa huna, utazihisabuje? Sema"Elfu moja na moja, elfu mbili na mbili, elfu tatu na tatu..." Husemi moja/mbili/tatu kavu kavu maana huhisabu swara wala makurabu hapa. Usemi wangu waeza kuwa ni wa taratibu nasinzia, na wako ni wa haraka maana unkula maembe yalojazwa pilipili basi wawashwa na mdomo na moyo kukuenda mbio. Ukisema kwa urefu kama nilvyo taja mwanzo utajikuta hisabu zako ni sawasawa au karibu sana na nukta ya uhakika ya saa za kileo. An Entire History of Time in 6 Minutes

 

65. "Waalimu" wa kudai kutibu walo na maruhani kwetu Mambasa n'wengi. Jee, hawa watu huvamiwa na majini vipi? Na nipe majina ya matwabibu 2 mahodari mjini Mambasa mwaka huu wa 2014.

(a) Huvamiwa waspofukiza ubani wa moto kila alaamisi. Majina wa matwabibu wawili mahodari? Mmoja ni Dokta Mahero wa Pot Rizi, na wa pili ni Rashidi Kazungu wa Ribe.

(b) Majini wachache mno wanoadhuru binaadamu kwa sababu ndogo ndogo kama pengine kutosoma dua ya kuuingia chooni au kumwaga maji ndani ya chombo jikoni pasi na kupiga 'Bismillahi' ukamdhuru jini basi akakudhuru na wewe. Wengi wanaodhurika ni kwa sababu ya sihri (kufanyiwa uganga). Na aghlabu mtu akufanyiaye sihri huwa si mtu wa kando usiyemjua, bali huwa ni mtu wa karibu nawe, na hamna sababu nyengine ila kuoneana kijito. Kwa hivyo ukimuona mtu anfanyiwa maganga hajijui hajitambui, basi jua ya kua 95% aliyemfanyia ni mtu ajiitae "Muislamu" lakini kwa hakika ni mshrikina alo na hatari ya kufa katika imani hiyo ya shirki aingie moto wa milele.

Hasad ndio huleta mtu akatoka akenda akamlipa mtawi/mganga, mganga yule akaitisha jini/majini akafanya shirki yake, jini/majini wale wakatumwa wakenda wakamvamia yule mtu aliyekusudiwa akawa hajijui hajitambui. Waeza muona mtu "minal aali" ampendana na kumuowa mwanamke "duni" na ukashindwa inkuwaje, kumbe mtu "anwekwa pahali pake."

Au waeza muona mtu swalihina asmamia mskiti, ndururu haibi katika sadaka za hapo, mwenziwe amuonee wivu "amrushie" jini, mtu abakie ajinyiya na akijikojolea ovyo, hataki skia cha swalaa wala kuskia cha mwadhini, hana nguvu ya kusmama kamwe, na akipandwa mwida atoke mbio baruti ataka ajirushe roshani gorofa ya 5 afle mbali. Wee wafkiri kila umuonae asujudu ataingia peponi wewe? Angeingia Iblisi mwanzo.

Au waeza kukuta jamaa "duni" amsuka "fakhri" ya mwanamke "minal aali" wala kumpata hampati. Mtu akawa am "malavu" mpaka aanza kujunukwa, mpaka mwishoe jamaa zake mwanamume "wakenda mbio" mpaka "wakamtia mikononi" binti wa mtu, ukakuta fakhri ya mwanamke antoka nyumbani ankwenda olewa kitotoro cha Tanga, mashahidi ni wahuni wawili wa maskani. Basi sharti la binti huyo kutolewa kwao nyumbani ni mtoto wa kwanza akizaliwa atolewe muhanga. Tizama tizama kisiwa cha Mambasa watoto wa kwanza ukiwaona hawamo hawamo hivi basi yaezekana walitolewa muhanga hawa ('sakrifais').

Kwa hivyo usiskie, hakuna jini wakumvamia mtu hivi hivi tu ila kwa nadra mno, na kisomo cha "Ruqya" (Qur'ani) huwatowa hawa majini kwa rahisi. Majini wanao ng'ag'ana wasitoke ni wale:-

a) Walotolewa muhanga mtu akapata kumuowa binti asiyestahiki kumuowa kwa kawaida au kwa kutaka utajiri wa biashara akamtoa mtoto wake muhanga.

b) Mtu aliye sihriwa kwa sababu ya kijito na chuki, basi apelekewe jini, na jini yule asiwe antumwa kwa kazi makhsusi tuu, bali aje sasa ampende yule mtu kikweli. Waeza skia fulani akilala huzini na jini wa kike usingizini. Mwengine mwanamke akazini na jini wa kiume. Bali kuna sampuli ya tatu hutokea kwa nadra sana, jini mwanamume aliyetumwa kwa binaadamu mwanamume kisha akawa amluti binaadamu yule, kila akiamka yuchapachapa, au binaadamu yule "akalimiswa" shamba la mtu (jini) usingizini.

Majini sampuli haya ni wa "ashki" = mahaba, tabu kuwa ng'owa.

c) Wa mwisho ni jini wa sihri ya kawaida aliyetumwa afanye kazi fulani, pengine ghafula mtu ajikuta kila akiingia kazini ile ofisi aionea dhiki kweli, hataki ikaa. Au akili yake inkua na kasoro hajijuwi hajitambui, mchafu wa kuokota makartasi. Hawa tiba yao rahisi kuliko hawa wa (a) na (b), japo wote watibika kwa uwezo wa M'ngu S.W.T. kwa kusomewa Rukya na kufuata ibada.

Jee, unfanyiwa haya ya kiuta yenye kumtia aliye kufanyia moto wa Jahannam wakae huko milele wastoke tena, jee, wakwenu wafanyeje? Waskupeleke kwa mganga, hiyo ni Shirk bin Shii? Bin Shirk. "Tiba" yao itazidi kukutia kwenye matata na kufru. Tafuta mwalimu muwahhid (asomshirikisha M'ngu - angalia kifungu cha "(2) Itikadi, Uganga, Ushrikina..." ukisome vizuri ujuwe namna ya kumtambua mwalimu huyu) mjuuzi mwenye khibra ('ekspirians') ya mambo haya, akusomee Qur'ani tuu. Wengine wa sampuli ya (c) hutoka kwa kisomo kimoja tuu. Wengine wan'shupana, wakisomewa watu wale majini wao hawajitokezi ('sailent mod' kama simu zilowekwa kimya), na wengine wakisomewa hutoka wakenda kujifita pahali, kisomo kikisha wakawaregelea walotumwa kwao. Basi hawa hutukua miezi 2, mitatu hata 6, lakini hakuna lisowezekana kwa M'ngu, watatoka tuu, inshallah.

Uko Mambasa, umuwendee nani? Mjaribu Msomali akaao nyuma ya Mskiti Nuru. Huyu ana vyumba kadhaa vina kamera za Sii Sii Tii Vii, nyote wagonjwa mwasomewa kwa kipaza sauti ('laud spika'). Msomali huyu akiona umpandwa kwa kamera zake akuleta ofisini mwake hapo azungumze nae jini alotumwa kwako na kumng'owa. Jina la shekhe huyu ni Adam, M'ngu amuhifadhi, amina. Msomi wa pili ni Swabir wa Mjuakale, jamaa wa timu ya Fetuwe na UB40. M'ngu awaweke watu hawa na awahifadhi. Wako na wengine nisowajua, lakini kumbuka, watu wenye tauhidi na khibra ya mambo haya huku makwetu ni wachache mno, na walobakia wote ni wa ga n ga, waganga! Kwa hivyo ishi katika dunia hii mato wazi, usikae kama pofu na makhluk kitabu, ukielezewa kama haya n'kuelezayo ati "waogopa", na hakuna hatari katika ulimwengu huu kama kuwa na ujuha kisha usitake hata kujua angalau ukaondosha upumbavu ulonao. Witchdoctors Arrested at a Malindi Hotel

 

66. Unkunda ngumi, ukampiga mtu sehemu yoyote kutoka kitefute ('chikbon') chake hadi utosini, jee utapata natija gani?

(a) Ukampaga bwau gumi? Utampasulya mbali na kumtoa madamu.

(b) Utauvunda mkono wako bure. Mifupa yoyote sehemu hii ya kitwa ni migumu kuliko mifupa ya mkono wako wewe umpigae. Hukumbuki Maik Taison alijivunda mkono kwa kumpiga ngumi ya kitwa Mich Grin katika duka la nguo la Haalem Nyuu Yoki mwaka wa 1988? Wana ndondi wakipigana lazma wavishwe mavazi ya mikono ('glavz'), na mavazi haya ni ya kumkinga yeye apigae asivundike mkono, si ati yamkhafifishie uzito wa hilo 'bunda' akipagwa nalo, iwe ati ni kama alopigwa kwa mto tuu. Swahili Body Parts

 

67. Kisiwa cha Ailendi na mji mkuu wake wa Dablin, wakaazi wa nti hii wote wazungumza lugha gani kwa ufasaha kabisa?

(a) Ki Airishi.

(b) Kiingereza. Irish Republic of Jokes

 

68. Vijembe vya Jilet ('Gilette') vya kunyolea vya "tini" vya wanawake vilibuniwa mwaka gani? Na mwaka huo huo walimwengu walifanya kanzu zipi kwa wanawake? Na uzushi wa maulidi huku kwetu Afrika ya Mashariki nako ulianza lini? Na kuzuru mskiti wa Riyadha si ni thawabu kubwa mno?

(a) Naintin ziro ziro palibuniwa vijembe vya kujiparia malaika na kukabuniwa kanzu za nailoni pia mwaka huo huo. Na maulidi haya majadi yako sasa, na kwaisanni yako usiyaite uzushi maana tutakosana sasa hivi. Hii ni sunna kubwa. Na maulidi yalianzia tokea utangu wa tangu.

(b) Mwaka wa kubuniwa vijembe vya Jileti kwa wanawake kujinyolea sehemu zao za siri ulikua 1915, na mwaka huo huo ndio ulaanisi wa wanawake kuvaa kanzu za mikono mifupi ulipoanza.

Uzushi wa maulidi ulianzishwa na M'ngazija mwenye mtanganyiko wa Kishihiri mjini Amu mwaka wa 1909. M'ngazija huyu akiitwa Habibu wa Swalehe Alawi Jamalul Laili, mzaliwa wa Kisiwa cha Ngazija kiitwacho kwa lugha ya Kiarabu Jaziratul Qamar - Kisiwa cha Mwezi. Habibu wa Swalehe huyu aliujenga mskiti wa Riyadha kisiwani Amu mwaka wa 1889, na wewe ati ukatoka utokako kusudi wadhamiria kuuzuru mskiti huu wa Maka Chocho h-a-i-f-a-i, na sababu ni hadithi ya Nchume S.A.W. aliyesema, "Usikusudie kusafiri kwa madhmuni ya kuuzuru mskiti wowote ispokua mitatu: Masjidul Haram (wa Al Ka'ba), Mskiti wa Mtume (Madina), na Mskiti wa Aqsaa (uliyoko Al-Quds au Jerusalem)." [Sahihul Bukhari, Mlango wa 21 Swala za Usiku (Tahajjud), hadithi raqamu 281]. Gilette Razor

 

69. Kiunzi cha mifupa ('skeleton') ya binaadamu sote twakijua. Jee, kina mifupa mingapi? Na mji wa Sochi uko karibu na Mosko au na Dimashk (Damaskas ya Suriya)? Na mtezo wa Kiunzi cha Mifupa cha matezo ya olimpiki ya Msimu wa Baridi yanaoendelea mjini Sochi hutezwaje?

(a) Idadi ya mifupa ya kiunzi cha binaadamu? Uliskia mimi ni M'makonde nala watu?

Mji wa Sochi si uko Urusi? Sasa si lazma Sochi itakua karibu na Mosko bwana, itakuwaje karibu na Dimashk? Basi nambie Sochi pia iko karibu na Lamu, waonaje?

Mtezo wa Kiunzi cha Mifupa yatezwaje? Brek Dens. Na wewe chakacha ya KiSuri waijua?

(b) Kiunzi cha binaadamu kina mifupa 206. Mji wa Sochi uko pwani ya Bahari Nyeusi ('Blek Sii'), na miji yote ya Turki na ya Surya iko karibu na Sochi kuliko mji wa Mosko. Na mtezo wa Kiunzi cha Mifupa ni mtezo wa kudandia ubao utelezao ukashuka nao kwenye mlima wa barafu. The Skeleton

 

70. Nyumba za huku "majuu" zenda kwa namba katika barabara moja. Upande huu utakuta namba zenye kuweza kugawanyika na namba 2, na upande wa pili wa barabara hiyo hiyo moja wakuta nyumba zote zina namba za witri. Kwa nini?

(a) Mzungu si aitwa Mzungu maana hana kazi nyengine ya kufanya illa ni kuzungua akababaisha watu tu? Kokeni nyingi hizo ndizo zimfanyazo afanye mambo ya kiwazimu kama haya.

(b) Barua huletewi posta, ati ukenda kwenye kisanduku chako nambari 787, laa. Barua waletewa nyumbani. Sasa basi, zikija, yule mwenye kuzileta akazitumbukiza katika nafasi mlangoni mwako iwe taabu kwake kubabaika. Tuseme ana barua za 'Barabara ya Washrikina', barua za nyumba nambari 14, 16 na 17. Akiwa anzongwa na kazi, aeza ghaflika akatumbukiza barua nyumba zilofuatana mfululizo nambari 14, 15, na 16, ukakuta barua za mwenye nyumba nambari 17 ankosa barua zake muhimu, na siri zake, pengine an'madeni adaiwa nusu kilo ya sukari kwa Bereki na mahamri ya wiki mbili adaiwa na Mwana Juma, aibu yote hiyo iko nde sasa, na pengine aitwa mahakamani tarehe fulani anshikwa akojoa barabarani au anshikwa apakia malaya wa barabarani garini mwake, basi aibu zake Taufiki azijua Anwari Mswahili wa nyumba nambari 15, am'pata faida buree.

Kuzuia mkorogo sampuli hii ndio Mzungu akachemsha bongo na kutumia mfumo huu wa namba za nyumba, ili mbebaji barua ajue enda nyumba ya 14, kisha jirani ubavuni mwake nyumba ya 16, na akimaliza upande huu wote wa namba zigawanyikao kwa mbili, sasa adakie aje zake upande wa nyumba za witri atafute hiyo nyumba ya 17 amtumbukizie mwenyewe barua zake za kudaiwa mahamri na za mashtaka ya kuwaparaga viruka ndia. When You Realize You've Used Someone Else's Brush

 

71. MaBaniani India wafapo huchomana. Basi humjengea maiti kitanda cha kuni kisha wakamteketeza, na humuunguza mpaka mifupa yake ikageuka ikawa jivu tupu. Kisha jivu hilo likenda likatupwa kwenye mto wao mtakatifu wa Ganga. Jee, kiasi gani cha kuni hutumika kumchomea kila maiti?

(a) Yategmea uzito wa maiti. Akiwa ni maiti wa kilo 70 basi kuni zihitajikazo ni kilo 70.

(b) Kilo 400 za kuni. Linganisha haya ya kuchomana na mahitaji yako ya kawaida, wafanya chai asubuhi, na mtana ukapika mtuzi wako wa nyama na viazi, na wali pia ukaufinika, na usiku ukafanya chai yako kavu, ukaijaza sukari na tangawizi tele. Upishi woote huu utatumia kuni kama kilo moja tuu. Hindu Cremation, Nepal

 

72. Majeshi yote ya kizamani yakitumia ngoma, au tarumbeta, au moshi, au bendera, wakiwa kwenye uwanda wa vita. Kwa nini? Na s'ku hizi watumia nini?

(a) Ngoma wakizitumia kuteza chakacha mwanzo. Wakisha tingisha mauno, wakipiga tarumbeta kumpongeza mshindi wa kukatisha. Wamalizapo kutoa pongezi na tuzo, hupeperusha bendera na wote hapo wakampigia amiri jeshi saluti. Kisha sasa huwa wako tayari kwa vita sasa, wawasha vyetezo na kuvitia ubani na kupandisha pepo sasa, ili kusudi watiane mori (watiane moto) na kupandwa na hasira na magazabu ili waweze kuwakabili maadui wao kwa ukali kabisa.

(b) Vyombo vyote hivi kazi yake ni mawasiliano. Huwapa wanajeshi wao ishara za harakati ('manuva') na mbinu za kufanya ('tektiks') kwenye vita. Ukiona moshi basi pengine jeshi la kwenda kwa miguu laamrishwa lisongee mbele likawakabili maadui, na bendera zikinyanyuliwa juu basi jeshi hilo sasa laamrishwa likimbie mbio mbele na lirushe mikuki na litowe mapanga kwenye ala zake na muwakate maadui, na tarumbeta za pembe zikipuliziwa jeshi la kupanda farasi ligeuke liwazingire maadui upande wa kulia, na ngoma ikipigwa jeshi la farasi ligeuke liwazingire maadui upande wa kushoto.

S'ku hizi ngoma utazipata disko tuu. Vitani sasa mambo ni kimya kimya tuu, watumia rediyo maalumu zenye urefu wa mawimbi makhsusi ('speshel redyo wevlenth') na mazungumzao ya kitandawili ('koded spich') ili nyinyi maadui kwanza musiskize kamwe rediyo zao, na hata mukiweza kuziskiza, musifahamu lugha ya kitandawili inayo inayotumika (musiweze kushika mita), kwa mfano, 'Sabasi Kitunguu' mwamkusudia Sakina kidhabdhabina, hamumtaji jina lake waziwazi. Simu za mrango ('mobaili') hazitumiwi vitani kabisaa maana hazina siri yoyote, killa atakaye kukudhamiria kukuskiza aweza kufanya hivyo kwa urahisi kabisa. Tippecanoe Acient Fie & Drum Corps

 

73. Waswahili sote tunkaliana vibaya, hatwishi kutaftana, kubughdhiana, kudhaniana, kuhusudiana na kutimbana. Mtume S.A.W. lau angefufuliwa leo akatuona hali zetu za kuskitisha zilivyo asinge tambua ya kua vinyang'arika sisi ati sote tumpiga shahada. N'limskia madha mmoja akiikashifu kasoro ya Mswahili akawa "on-ndaa"  kabisa (wawapi mashabiki wa gololi?), wee wafkiri aliikashif kasoro hii ya Mswahili kwa kusema nini?

(a) Kwanza hapana bwana, wata kuwakashifu watu pasi na haki. Waswahili ni waungwana, 'WaMiji', wavaa vikoi na f'lana za "Kapten" ndani majumbani mwao, na wakitoka uwakute barbara ya Salimu, au uwakute soko la Makinoni, utawaona wanvaa kanzu na vizibao vyao, na vitwani ukute kofia za kufuma na nyengine za vito, na mikono yao ya kulia wakuta bakora, na mikono yao ya shoto wakuta wanshika tasbihi za Makka, na tini miguuni wanvaa makubadhi yao, wenda na huku wasoma nyuradi midomoni, au kama wenda na huku wazungumza na wenziwao, wawaona wapita kwa hishma na staha kubwa, na huku wapeana mashairi ya Mwana Kupona na ya al marhum Shaaban Robert na Ahmed Nabhani.

(b) Hawa (a) uwazungumzao ni njozi ('vishenz') tu, hutaona Mswahili mmoja namna hiyao yeo. Huyu mama nilimskia akimsifu Mswahili kwa sifa yake kamili, akamwambia mumewe, mtu kaburu, jibedui kabisa, amwambia na roho yake inkauka kwa mateso ya miaka, "Roho yako n'chaafu, hata ukiisafisha kwa jiki kutakata haitakati!" Na watoto wao watele hapo nyumbani, na hakuna aliye thubutu kuteka hata mmoja, maana bedui baba angewang'oa meno wote.

Maneno ya mama huyu n'liyaskia zaidi ya miaka 30 iliyopita, na mzee huyu wa kibedui bado yuhai, na mama aliyenena kalamu hino bado yuhai, na wale watoto walobuya kunena lolote hata washajukuu tena. Na maneno ya yule mama yalkua kweli s'ku ile alpo mpa kashfa ile mumewe, na mume mwenyewe hajabadilika yu vilevile mpaka leo (n'lvokwenda likizo mwaka jana 2013 n'liwaona), na Waswahili wote wa wakti ule kwa jumla ndivyo walvyokua s'ku hizo, na hivyo hivyo ndivyo walivyo mpaka leo. Tuna hasadi tupu, lazma Mzungu aunde zaidi ya hii jiki ili itutakase nafsi zetu, labda aje na esid ('acid') kali ndio ataweza kututakasa! Facebook Users Envious Of Friends

 

74. Hebu tukumbushane zamani. "Ulingo?" "Bayooyo baa." Na kunao msemo unao himiza kusema kweli?

(a) N'limskia demu mmoja aitwa Muzne, mii namwita "Kitunusi" maana aliniuliza sku moja na yeye hapo ana umri wa miaka 24 (akija Toronto ana miaka 2 tuu), aniuliza, "Ankal. Vitunusi wako?" Basi akawa jina lake ni Muzne Kitunusi (M.K.) tokea s'ku hiyo. Basi s'ku nyengine M.K. ankaa katika hafla ya "bathdee", pana wajomba na mashangazi, ndugu na bin ammi kibao hapo, azungumza na wenziwe akasema, "Sema kweli japokua ni urongo!" Watu wote waliangua kiteko wakateka mpaka wakatokwa na matozi.

(b) "Sema kweli japo ni utungu." Chocolate - The Bitter Truth (BBC Panorama)

 

75. N'lkua na mdogo wangu, alitishwa chooni kuna mashetwani akawa yuacha kuingia chooni. Hata s'ku moja tushakua watu wazima na wajukuu tena, nduu yangu akani hadithia, akanambia huku kuogopa kwake mashetwani na haya mambo yetu ya kienyeji ya kijini na kurogana ndio akaamua?

(a) Hanyi tena chooni mpaka leo. Akinya yee s'ku zote hunya sebuleni ('stingi rumu').

(b) Avuke bahari aje zake huku "majuu". Kumbe kukimbia kwake hawa majini na hizo ganga jamuna ndiko kulompa motisha ('motiveshen') na harakati za safari za kuja huku "majuu" kwa wenyewe akakuata kwao! Haya basi, hajui wachawi wavuka bahari? Haya basi, akimbie endepi sasa? N'nateka sana, lakini ujahili (kuto jua = kukosa ilimu) hutia watu wengi mashakani. Jinn, Toronto, Canada

 

76. Vita vya zamani vikipigwana kwa teknoloji ya magari yaburutwayo kwa farasi ('cheriots'). Kwa nini? Kisha kwa nini kuburutana magari kwa hawa farasi ghafla kulikwisha? Na kiboko ya hawa wapiganao kwa farasi kukawa nini?

(a) Wale wapakiwao kwenye magari haya walkua ni kina bwana tumbo mwenye shamba, wannona kaa ng'ombe wa pasaka, lazma watkuliwe vitani kwa magari au kwenda vitani hawato kwenda. Magari yalipigishwa breki ghafla watu walpogundua mti wa marungi, wakawa watafna kuchaa kutwaa, vita hawana haja navyo tena, na mwisho wakiwapa gati hawa farasi mpaka farasi wakizibuka, kwa hivyo farasi machizi wakawa hawawezi kwenda vitani. Na kiboko ya hawa farasi? Kisomo cha halbadiri. Dhwaahir?

(b) Teknoloji ya magari kuburutwa kwa farasi kuliwawezesha watu wawili au watatu wapande hilo gari, kisha watwae uta walenge shabaha kwa mishale, na waweze pia kuwarushia mikuki na kuwauwa maadui zao wanajeshi wenye kwenda kwa miguu.

Haya ya haya magari yalikwisha kwa sababu binaadamu aliunda vidato ('stiraps') vya kutia miguu vikatatiziwa farasi kwa kanda za ngozi, na hizi zilimwezesha binaadamu apeleke farasi na kuweza kusmama akarusha mkuki amdunge nao adui yake kwa nguvu kubwa kabisa. Vidato hivi pia vilimwezesha asimshikilie farasi saa zote bali aweze kubeba uta na kupiga mishale huku ankitisha miguu kwenye hivi vidato tuu.

Na kiboko ya hawa wanajeshi wapelekao farasi ni wanajeshi wa kwenda kwa miguu. Hawa wasmame kwa pamoja shakli ya mraba ('skwea') na mikuki yao mirefu in'waelekea maadui wao katika pande zote 4 za mraba huu, iwe ni kama miba ya kidungu maria, hamna kipengeo cha wanajeshi walopanda farasi kuwahujumu hawa wanajeshi wa kwenda kwa miguu. The Schiltron in Medieval Total War

 

77. Nini maana ya mwezi wa Rajabu?

(a) Rajabu? Si nduguze Shaabani na Ramadhani?

(b) Mwezi wa sabaa mtakatifu katika takwimu (nyii mwaita 'kalenda') ya Kiarabu. Mwezi huu ni mmoja katika 4 mitakatifu M'ngu aloyataja katika Qur'ani, tunausiwa tusizi dhulumu nafsi zetu kwa kufanya maasiya. Na mwezi huu ukiheshimiwa mpaka na Waarabu wakti wa ujahiliya wao, ukiitwa Rajab = Mwezi wa Kung'oa Vitwa vya Vyuma Vikitishwavyo Nta za Mikuki, ikimaanisha hamna cha kupigana kabsaa katika mwezi huu. How To Hold Your Hands When Making A Du'a 

 

78. "Majuu" utamkuta mtu apeleka baskili bar'barani usiku na taa ya mbele yenye mwangaza mweupe yapepesa ('blink'), na taa nyekundu ya nyuma pia yapepesa. Kwa nini haziwaki tuu zikabakia zina muangaza, kwa nini zapepesa "ovyo"?

(a) Mzungu ni mtu bakhili, a "sev" pesa kwa ndia yoyote awezayo.

(b) Mzungu ni bakhili kweli, aeza kula boflo nzima mbele yako hamna cha karibu wala kukuonea haya, hana habari wala kiroho hakimpigi. Lakini, Mzungu antumia akili. Wajua "majuu" mataa barbarani fogo, kwa ng'ara kaa mtana. Sasa kitaa chako cheupe au chekundu hakimtanabahishi mwendeshaji gari ati wewe mpelekaji baskili waja au wenda, maana taa ni nyii? Ni nyingi. Lakini mwangaza wa taa zako upepese sasa, kila nukta za pepesa mara mbili au tatu, ajae kwa gari lake akuona palepale. Blinking Bicycle Lights

 

79. Somo gani ni bingwa/bwana wa masomo yote ya ilmu za sayansi?

(a) Somo la fizikiya ('fiziks') babaz. Waswahili karibu wote somo hili lawakirihisha, kuliweza hawaliwezi, na sababu ni uvivu. Ati mas'ala ya "kujitwafish" kwa hisabu sijui tuktuk itumiayo mafuta ya uto yenda kasi ya kilomita 30 kwa saa ianze Serani yenda Mbaraki, au gari la Pijo litumialo mafta ya zeti na lenye kasi ya kilomita 200 kwa saa lianze Mikindani laja Miki-n'de, lipi l'tafika mwanzo, hisabu hizi Mswahili mvivu hataki kujisumbua akili. Muekee bokoboko mbele yake kisha umuulize kama lashuka au halishuki kwa mafta ya simsim utaona Fiziks ya mlo rafki yangu!

(b) Kwa lugha ya Kiarabu, ilmu sampuli zote ni ilmu, si sayansi, si kupaka hina, si kuuza nazi wala si kuzijua nguzo tano za Uislamu. Ilmu ni ilmu, kinyume na Wazungu wanao zigawanya zikawa mapote mbalimbali, ati hii ni 'kraft', hii ni 'sayans' na hii 'Ar Ee'.

Na bwana (bingwa) wa masomo ya ulimwengu mzima ni Hisabu ('methmetiks'). Hisabu hizo za tuktuk ya mafta ya uto na Pijo ya mafta ya zeti hazifanyiki bila Bwana Hisabu. Na somo la Kemia ('kemistri') halendi bila hisabu za vipimo, mambo ya kutanganya mavi nus kilo na kojo lita mbila upate mbolea swafi. Na ukiliangalia somo la uhai ('baiolojia') wataka kujua maji kiasi gani yahitajika ili zao la mahindi liwe zuri, huoni hivyo vipimo vya geleni mbili ni hisabu hisabu tupu hizo?

Uwate sayansi uangalie ya nauli ya kupanda matatu ya kwenda Bombolulu au ya kufika Utange, wazungumzia hisabu hizi. Uwate ya matatu uingie ukumbi wa mashairi wakuta yote yapangwa kwa beti na mishororo minane minane, kanuni zenye kutumia mizani maalumu, hizi ni hisabu tupu upigazo. Hata dini pia ina hisabu, mke adai talaka kwa kadhi sababu kwa miezi sita wewe unamuingilia mara moja tuu, tena isitoshe, ukamaliza haja yako tuu bila ya kumkidhia hamu yake akaridhika, ukajigeukia ukuangalia ukuta ukajikoromea, na kuishi waishi Kibokoni na mkeo, sio ati uko Suudia wamenyeka na kazi ya kuwapeleka watoto wa Amiri wakanunuwe ji 'bif baga' hapo Makdonaldz ya Riyadhi. Wampa shughul mara 1 katika miezi 6 mizimaa, siku mia na sittini nzima, umkumbatie mara moja tuu? Bakhili wewe mke adai talaka, hisabu huziwezi.

Na hisabu kubwa ni ipi? Ni siku ya akhera, na Kiarabu ikatajwa kwa majina mengi, kwa ujumla ni zaidi ya majina 35 siku hii moja, na matano katika haya ni:-

- "Yaumul Qiyama" ('Siku ya Kusmama' - mbele ya Mola Muumba tulomkosea sana, uko 'atenshen' hapo, unsmama wima kabisa, hakuna cha kutafta kiti ukakaa)

"Yaumud Diin" ('Siku ya Malipo' - ndio ile "Maaliki yaumid diin" uisomayo kila siku. Ukimtia konde jirani yenu mtoto wa Kihindi, ukimuonea ovyo zamani? Na ukimnunulia vipochocho mke wa pili saa zote ala akizidi kuwanda, na wa kwanza ukimuata na nguru na papa ndio kiteweo chake sku zote? Utaona malipo ya dhulma hizi s'ku hii)

- "Yaumul Aakhir" ('Siku ya Mwisho' - hamna cha kukutwa tena kwa jua, siku ni moja s'ku hiyo kuanzia s'ku hiyo hadi milele isokwisha)

- "Yaumul Fasli" ('Siku ya Kugawanywa/Kutengwa'), mukagawanywa/mukatengwa makundi mawili, moja la Peponi na moja la Motoni, hakuna kundi la tatu, na ndio Kiarabu darasa au 'klasi' ikaitwa 'fasl' = kitengo/kundi maalumu la wanafunzi hilo)

"Yaumul Hisaab" ("Siku ya Kuhisabiwa" = si kuhisabiwa watu kila muongo, kila nyumba mwabishiwa muko watu wangapi, hiyo 'sensa' ya kila miaka kumi, laa, wahisabiwa wewe ulimkozi mke gani wa mtu, ukamrusha nani chapaa zake, na ukamuhusudu nani mpaka akavundikiwa). Hisabu tupu.

Bwana wa ilmu zote ni ipi? Ni hisabu. Na hisabu kubwa ni za Kiyama, na ile Mizani ikiwekwa hisabu za hapo zitakuharisha baba. Hata Mtume S.A.W. akasema akihisabiwa yeye pia atakua anjawa na khofu, hamkumbuki mtu ispokua nafsi yake tuu, s'kefu mimi na wewe, na wengine wetu hatutoki kwa waganga, na wengine wetu hatwishi kukatana kizazi, na wengine wetu twawarusha wenzetu haki zao katika nyurathi? Maths for Kids

 

80. Ndia rahisi ya kumtambua nani aindae, na nani aindwae?

(a) Aindae n'mimi nloshika panda yangu, na aindwae ni yule dushi juu ya mabamba, yeye atakula kijiwe sasa hivi n'kimdengua, na mimi ntakula nyama choma leo!

(b) Tuyaweke kando haya ya panda na madushi. Hili swala kwa hakika lauliza mnyama gani aindae ('predeta'), na yupi aindwae ('prei'). Ndia rahisi ya kumtambua ni utizame mato yao. Ikiwa yote yaelekea mbele kama ya binaadamu, kama mwewe, nyoka na papa, hawa wote ni wanyama waindao wanyama wengineo. Na ikiwa mato yao yako pembeni (ubavuni) mwa nyuso zao kama mbuzi, basi hao ni wanyama waindwao, na mfano ni swara, dushi na samaki. Lion Kills Baby Buffalo

 

81. Huku "majuu" twalipwa kwa madola na mayuro kuruka, hamna cha shilingi wala cha rupiya. Basi sote ni ma 'lodi' (mabwanyenye), ndivyo sivyo?

(a) Dola moja ni shilingi 80/=, Yuro moja ni shilingi 120/=, na Pauni moja ni 140/=. Sasa huoni wewe wa "majuu" ulipwae Dola mia au mia yoyote ya huku "majuu" ni bora kuliko wewe umenyekae na mkokoteni kutwaa ukalipwa shilingi 200/= ? Tena usinipe haya mahisabu mengi, nachoma mofa wangu niukalie sasa hivi, hisabu zipeleke skuli.

(b) Mji wa Nyuu Yoki panaapishwa meya mpya, na jambo la kwanza aloamua kupigana nalo ni malipo ya tini ('minimam wej') ya zaidi ya nusu ya wakaazi walipwa kiwango kilicho tini ya ufukara. Kwa Kiswahili kingine, malipo walipwayo nusu ya wafanyikazi wa mji huu wenye watu milioni 8 ni mdogo hata hauwezi kufidia mahitaji ya kawaida ya kulipa taa na maji, wala hatuzungumzi ya kununua ji Kadilak wala kununuwa 'askirimu' ukaramba.

Na mji wa Landan ulioko kule Uingereza una wakaazi milioni 8, na kule pia wakuta nusu yao walipwa mishahara ya tini ya kimaskini, ukamkuta mtu kweli alipwa hayo ma pauni iwatiayo nyinyi wa "matini" wazimu kitwa tele, halipwi hizo shilingi muzidharauzo, lakini nusu ya mshahara wake huyu wa Landan wenda kulipa kodi ya chumba kimoja tuu akaacho yeye katika nyumba ya kushirikiana na watu waso muhusu kama nyumba za Majengo na Visauni yenye vyumba 4 au 14, wala sebule ('sting rumu') ya kuangalia t.v. hamna, na nusu ya mshahara wake ulobakia wenda katika kulipa nauli ya basi na kununua bofulo.

Na lau huku "majuu" twaruhusiwa hii reja reja, ukawa wenda dukani ukanunua fegi moja na nusu mkate kama Afrika mufanyavyo basi wenyeji wa huku pia wange nunua hivyo, lakini sheria za huku ni lazma ununue pakti ya Embasi nzimaa na mkate wa Seifee mzimaa, ndio ikawa humuoni Mzungu akifanya hivyo. Wenye kushikika zaidi huku "majuu" utawapata wachakura mapipa watafta vyakula vilotupwa, na ukikataa useme Wazungu hawafanyi haya nakuona unhododwa wewe, wakataa bure. Mimi n'shafika niko huku, na wewe bado hujafika, ndio M'ngu akakuuliza kwenye Qur'ani, wale wajuwao na wale wasojua, jee watu wawili hawa kweli wako sawa? Homeless Gets A Fine For Searching For Food In Garbage Bin, Texas

 

82. Ulimwengu tokea uumbwe sasa ni muda gani? Na wanaadamu wako katika ulimwengu huu kuanzia lini?

(a) Ulimwengu toka uumbwe aujuwae ni M'ngu, na mwanaadamu yuko ulimwenguni tokea wakti wa Adamu A.S.

(b). Yote hayo yalojibiwa hapo (a) ni sawa, lakini M'ngu S.W.T. antupa akili tuitumie, antupa kufahamu ilmu ya wakti na saa. M'ngu S.W.T. aliziumba mbingu na ardhi kwa 'kun faya kun', na akasema katika Qur'ani, "Jee, wale makafiri hawaoni kwamba mbingu na ardhi zilikua zinaungana (ni kitu kimoja), kisha akazifarakisha (zikawa mbalimbali), na tukakifanya kila kilicho hai tukakiumba kwa maji, jee (bado) hawaamini?" (Qur'ani - Anbiyaa 'Mitume' 21:30).

Wataalamu wa Mrepuko Mkubwa ('big beng') wana hakika isiyo na shaka kwamba siku moja palkua na kiduchu ya tembe iliyo na nishati ('enaji') kubwa ikarepuka na kuzaa mbingu na jua na nyota zote pamoja na hiki kiardhi chetu tuishicho. Na haya yote yalitokea miaka bilioni 13.8 iliyopita, na wauliza Mzungu anjuwaje, kwani alikuweko? Wataalamu wajua kwa kuangalia rangi za nyota zikimeremeta  kwa miyale yake (hawaangalii rangi ya mahamri), kisha hukaa wakafanya hisabu muangaza wake umbali ulioko untukua miaka bilioni ngapi mpaka untufikia sisi hapa ardhini twauona ni nyota tuu yameremeta, kwa hivyo, s'ku moja nyota zote hizi zilkua zinaungama na hii ardhi yetu, na kama ziko mbali namna ile basi umri wa ulimwengu wetu ni kadhaa wa kadhaa. Wee pinga ukae umuhisabie Anisa ammaliza Aga Khani 1973 kwa hivyo umri wake leo lazma ni...!

Na ama binaadamu kweli atokamana na Adam A.S., na wataalamu wa kutimbua athari za kale ('akiolojists') waangalia umri wa vifaa vilotumika na binaadamu wa kale, kama visu vya mawe ('flint stonz') na mango za kusaga mtama, ambazo twajua haji kifaru akasaga mtama wala jini akakata nyama kwa visu vya mawe, kwa hivyo hamna mwengine illa ni binaadamu tuu aloviunda. Na umri wa vifaa hivi wajulikana kwa ilmu na ndia tafauti, kwa mfano kuangalia kuoza kwa karboni ('kabon dikay') wa kitu kama mbao na ngozi za wanyama. Binaadamu wa kwanza waloata athari kwenye mtanga wa ma volkeno waliishi miaka milioni moja iliyopita. Calculating Age of the Universe in under 3 Minutes

 

83. Vitu viwili hivi havitangamani, navyo ni?

(a) Wake wenza kwenye harusi moja.

(b) Maji na nguvu za umeme. Modern Polygamy (USA): One Husband Chosen By Multiple Wives

 

84. Ukiskia "Twenti Twenti Vizhen" Mzungu akusudia nini?

(a) Kukiwa kuna mapera ishirini wayaona mapera kweli ishirini, huoni mabungo 20, na ikiwa waona kombo basi lazma uvae miwani.

(b) Mtu mwenye kuona kawaida akismama umbali wa futi 20 aweza kuona sawasawa kama wenziwe wanavyoona, kama ni khati ubaoni, kama ni hayo mapera, n.k.

Ikiwa kuona kwako ni 20/200 ina maana yake ni ukismama futi 20 waeza kuona yale ayaonao mtu wa kawaida akismama umbali wa futi 200. Kwa Kiswahili kingine, ukiwa huwezi kuiona nyumba mpaka uje karibu usmame umbali wa futi 20 (mita 6) ilhali ya kua mtu wa kawaida aeza kuiona nyumba hiyo hiyo akismama umbali wa futi 200, basi ina maana wewe ni kipofu kisheria ('ligali blaind') nti nyingi za huku "majuu" kama huku Kanada.

Mtu mwenye kuona 20/10 aona vizuri sana, maana aona kitu akismama umbali wa futi 20 ilhali mtu wa kawaida aweza kuona kitu hicho hicho akikaribia asmame futi 10 karibu na hicho kitu.

Na mnyama mwenye kuona vikali zaidi ni kama mwewe mwenye kuona kwa ukali wa 20/2, ikiwa na maana akiwa yuko umbali wa futi 20 aona mtama usiuona wewe binaadamu mpaka uukaribie futi 2. Instant 20 20 Glasses

 

85. Muislamu alofika daraja ya Mu'mini (Muislamu mzuri) akifa, hufa?

(a) Na tabasamu mdomoni.

(b) "Hufa na jasho kipajini mwake." Hadithi ya Mtume S.A.W. hii ilopokewa na Buraida (R.A.) na ibn Hibban akaikubali ni sahihi. Mateso ya sakratul mauti kwa Mu'mini imtoayo kijasho ndio huwa kufutiwa kwa mwisho mwisho zile dhambi zake. A Dying Woman's Last Breaths

 

86. Kwa nini paka na mbwa pia hula nyasi mara kwa mara?

(a) Wakiwa wan'nyege, na wakitaka kutapika sababu ya kuumwa na tumbo.

(b) Kuumwa na tumbo na kutapika ni mara 8% tuu. Amma haya ya nyege sijui unyatoa wapi "ewe paka naona wataka ongeza kimo, undamanya mwenye!" Kwa hakika Mzungu hajui sababu yake khassaa, utafiti bado waendelea. Dogs vs. Cats

 

87. Muemerika akitaka kukupa ishara ya 'kumaamako' akuonesha nini? Na Muingereza jee? Na kwa nini?

(a) Akutolea cha moto akuonesha. Na Muingereza? Atwaa chai kikombeni akaimwaga, kukuonesha wewe mbwa namba ni najis tupu, na chai yake unaikosa!

(b) Muemerika atakuonesha kidole cha kati kin'smama wima, na vidoke vyote vyengine anvikunda. Tafsiri yake ni "Panda hapa!" nadhani Uswahilini kote matusi haya twayajua vizuri mno tokea tuko chuoni. Na Muingereza nae  atakuonesha vidole viwili, cha shahada na cha kati, upande wa kucha unkuelekea wewe utukanwae. Kucha zikimuelekea mwenye kuashiria maana yake ni "Ushindi!" ('viktri').

Tusi hili la kutukana kwa vidole viwili lintoka wapi? Waingereza walkua waogopewa kwa uhodari wao wa kufyatua mishale kwa nyuta zao ndefu ('long boz'), na walpopigana vita vya Miaka Mia ('Handred Yaaz Woo') na Wafaransa zaidi ya miaka 500 ilopita, Wafaransa wakiwakamata hawa Waingereza wakiwakata vidole hivi viwili vya shahada na vya kati mkono wao wa kuume. Ndio wakipambana uwanda wa vita, Waingereza wakiwaonesha maadui wao Wafaransa vidole hivi viwili kuwa wanavyo na watakiona cha mtema kuni leo. The British Two Finger Salute

 

88. Ukimfuga tumbiri hufai kumpa nini? Na kwa nini?

(a) Biringani. Ukimpa litamtia baasili awe ni "nyani haoni kundule."

(b) Ndizi. Ukimlisha mkungu mzima wa ndizi kila siku atanenepa, ni kama binaadamu umlishe bokoboko asubuhi na jioni si wamtaftia maradhi ya moyo huyo? Kumbuka tumbiri aishi mwituni, na kule hamna ndizi, pana matunda kidogo na majani na mbegu, chakula kimfaacho. Goat & Monkey

 

89. Mkeo ankuburuta ankutwaa madukani, ataka nunua sdiria na chupwi na viatu, maana vitu vinshukishwa bei (kuna 'seli'). Jee, baada ya m'da gani utashindwa kutumia akili yako ukapiga hisabu na kufkiria sawasawa?

(a) Kama wapima saizi ya sdiria na chupwi? Aa, waeza maliza sku nzimaa waziangalia za hariri na za halmaria, kutwa kucha waeza shinda ukakesha hapo kwa makini kabisa!

(b) Dakika 23 tuu. Baada ya dakika hizi akili yako huwa haifanyi kazi tena vizuri, yagoma na kufunga kazi. Man Leaps to His Death Becoz of G.F.'s shopping

 

90. Ukiambiwa 'Kwa heri ya kuonana' maanake ni nini?

(a) Kwa heri mpaka tuonane tena wakti mwengine.

(b) Kwa heri wala na inshaalah tusionane tena. Pengine hapo muko kwa kadhi, mke ushapawa talaka uloidai, sasa kwa heri ma'assaruura, ndio hiyo 'Kwa heri ya kuonana' sasa. I Don't Wanna See You Again (Uncle Sam)

 

91. Kukitokea mapinduzi ya kisirkali nchi yoyote, la kwanza kutekwa ni idhaa ya taifa ya redio na kituo cha televisheni. Na wanamgambo wapambanapo na wanajeshi rasmi na mambo yanchafuka, nyinyi raiyaa mutakuta taa munkatiwa, zikifuatiwa muda mfupi na kukatiwa maji miferejini. Kwa nini pata hawa, taa na maji, waandamana mkono kwa mkono? 

(a) Kwashikwa idhaa ya rediyo na tiivii maana waloteka nti wataka kuwatumbuiza na mziki wa kijeshi. Taa hukatwa mwanzo ikiandamwa na maji maana watawala wapya wataka pandisha bei za vitu hivi viwili wapate pesa za kuwalipa mishahara wanajeshi wake.

(b) Kwanza, mapinduzi yoyote ya kimabavu si mazuri, lazma utambue. Pana kura ya sanduku, hii ndio ndia ya kubadilisha sera ya serikali. Kumwagika kwa damu ni jambo ovu. Lakini umeuliza swala lataka jawabu, na sisi nti zetu ni za Afrika, hakwishi mapinduzi. Leo ni Jamhuri ya Afrika ya Kati pana rapsha zilofuatia mapinduzi. Na jirani yao tuu, Sudani ya Kusini, palkua na majaribio ya mapinduzi. Hakwishi Afrika, na sababu ni kabila moja kuonea la pili, na maradhi haya ni urathi wa siasa za Mzungu za kugawanya watu, wakawakusanya watu wa mataifa/makabila tafauti katika nti moja, sasa huwa mnyonge msonge, mwenye nguvu mpishe, wale wengi wakawaonea wale wachache.

Haya, wauliza kuhusu kwa nini hutekwa vituo vya redio na tii vii kwanda? Kwa sababu yoyote ambaye kauli yake ni ya juu kwa propaganda huwa nusu ya vita ashavishinda. Kwa hivyo wanamgambo wenye kujaribu kupindua serikali la kwanza watadhamiria kuteka idhaa ya redio na tii vii ili kuwavunda nguvu wanajeshi wa nti kusudi wabwage silaha zao. Na kwa sasa, wanamgambo hawa lazma waviteke si vituo vya redio na tii vii tuu, bali lazma wateke na mashirika ya simu, maana 'Ushuzi wa Twita' na 'Kitabu cha Sura' ni vyombo viwili muhimu sana vya kueneza khabari, basi lazma yatekwe ili visieneze khabari za ukweli ulivyo wala uvumi wasioutaka wanamgambo.

Taa hukatwa maana bila ya taa nyinyi raiyaa usiku mutakaa majumbani mtulie badala ya kukusanyika barabarani na kushika silaha na kuwapinga hao wanamgambo. Na kumbuka kama hamna umeme basi hamna cha redio wala cha tii vii wala cha "kuchaji" simu, na hamna uvumi wa Twita wala usabasi wa Kitabu cha Sura. Maji hukatika maana maji hupandishwa katika matangi ya maji yawekwayo sehemu zilonyanyuka juu kwa nguvu za umeme, kisha maji yakashuka wenyewe kwa nguvu za mvuto wa ardhi ('greviti') yakatoka mufunguapo mifereji. Ukosefu wa taa na maji kwa hivyo ni pata wawili waanadamanao, na ukosefu wa vyote vitu hivi viwili huchangia kuwazima raiyaa wakatwii amri za wanamgambo waloshika hatamu za uwongozi kimabavu. Do You Feel Lucky, Punk? (Clint Eastwood as 'Dirty Harry', 1971)

 

92. Faida ya kumzuru mgonjwa?

(a) Zile zabibu alzoletewa na machungwa na biskoti na vyote asivoweza kuvila angalau utapata kuvila wewe uwande. Ukiskia yoyote mgonjwa wala hamjuwani wee mzuru tuu, akiwa yuko Kathrin Bibi au Kathrin Bwana, nenda ukajipatie rizki huko.

(b) Ilipokewa na At Tirmidhii yakuwa Alii bin Abii Taalib R.A. alisema, "N'limskia Mtume S.A.W. akisema, 'Muislamu akimzuru Muislamu aliye mgonjwa kukuchapo, malaika alfu sabiini wamumobea dua mpaka kukutwapo. Na akimzuru jioni, malaika alfu sabiini wamuombea anayezuru mpaka asubuhi, na atapata hisa ya matunda yalotundwa peponi." Jamanini eeh, ukiskia Muradi mgonjwa mtembelee upate wema huu, japo n'maskini hana kitu. Mimi toka nije huku "majuu" ni miongo ('dekedz') yapatayo mitatu, na sijapata nafasi ya kumzuru mgonjwa illa wawili kwa hisabu. Ndio nyinyi wa "matini" mwaeza ingia peponi ekspres, na sisi wa "majuu" naona tutasakama "maigreshen". Visiting the Sick (Australian Islamic College Play)

 

93. "Anti" mmoja aanza kurudi na mumewe "toi boi" (mwanaye, maana "anti" mkubwake kwa miaka kum na sabaa mizimaa!) kutoka likizo ('holidee') Afrika, baada ya miezi miwili mizimaa. Namuuliza vipi huko, una "injoi"? Asema miezi 2 n'mingi mno, mwishoe wantiana dhiki kamwe, na maneno haya anambia kwa msemo mmoja tuu. Annijibu vipi wafkiria?

(a) Asiyeskiza la mkuu? Huvundika guu.

(b) Hani hani? Mwisho nyuki. Madonna and her Toyboy Brahimi Zaibat

 

94. Mzungu nyele zake zikiwa kubwa asemaje? Na saa yake kama iko mbele asemaje na kama anvaa kopo yapoteza majira atasemaje? Na kama glopu inaungua asemaje? Na kama simu inaharibika? Na jee maziwa yankatika?

(a) Nyele kubwa atasema, "My hair is big".

Saa iko mbele atasema, "My watch is in front."

Na kama saa kopo yapoteza wakti atasema, "My watch is behind."

Glopu inaungua, "The glop is burnt."

Simu inaharibika asema, "The telephone is spoilt."

Na maziwa yankatika ni, "The milk is cut." Black Barber Shop - Ghetto Barbers Too Long

 

(b) Jawabu la (a) ni lako wewe ulosoma Serani. Najua kule ilkua ni ubakaji ('rep') vyooni na ubasha mtupu madarasani, hamkwenda kusoma nyinyi. Mzungu atasema hivi:-

Nyele zinkua kubwa atasema, "My hair is long."

Saa iko mbele, "My watch is fast."

Saa iko nyuma, "My watch is slow."

Glopu inaungua, "The lightbulb is broken."

Simu inaharibika, "The phone is broken."

Maziwa yankatika, "The milk is spoilt." Best Cry Ever

 

95. Keki za harusi, na za siku ya kuzaliwa ('bathdee'), na za hafla ya jikoni ('kichen pati'), na haya mpya yaloingia mjini huku "majuu", yanshikwa kwa shime kabisa, hafla ya talaka ('divos pati'), zote keki zake hufinikwa kwa unga wa 'mazipan' wa mnyato ulokaa kama unga wa chapati ulokandwa. Kwa nini?

(a) Madoido kuzidi labda? Au ili keki yako iwe na ladha ya chapati?

(b) 'Mazipani' ni unga ulotengezwa na lozi ya kusaga, sukari na asali. Keki ikshafanywa na kutokewa kwenye tanuri ('aven'), hufinikwa juu na pande zote kwa mnyato huu wa unga wa 'mazipani'. Na faida zake ni mbili. Lozi na s'kari na asali hazileti ila ladha nzuri. Pili, yazuia ile keki isioze haraka, badala ya keki kukaa s'ku mbili au tatu kama n'nyingi, yaeza maliza s'ku kumi nzima. How To Marzipan A Cake

 

96. Utajiri ni?

(a) Yale mali uliyo yarundika (yadunduliza), pengine ni nyumba kumi ulonazo, dhahabu ndani ya kikasha chako, pesa ulzozieka benki, n.k.

(b) Ile sadaka uliyoitoa unaiweka katika 'akaunti' yako yakungojea akhera. Ukiubingo (ukifa) sasa hivi mali yote ulonayo si yako tena, yana warathi wake makhsusi, kama ni watoto, wazazi na mke/wake zako. Kwa hivyo ukitoa pen mbili ubakie na shilingi tatu, mali yako ya uhakika ulobakia nayo ni ile pen mbili uloitanguliza mbele akhera kama sadaka. Ile shiling tatu iliyo mkononi unayo 'temparari' tuu, si yako ile, 'eni taimu' waeza kuanguka ukapelekwa na sanda tuu kaburini, shilini tatu zikenda kwa wenyewe warathi wako wa Kisheria ya Kiislamu. Maneno haya ni ufafanuzi wa hadithi ya Mtume Muhammad S.A.W. The Richest Man in Babylon (Remember, the Usury advice is rubbish because Usury is HARAM)

 

97. Lugha ya Kompyuta zote ni ipi? Na katika hisabu, nambari za Umuhimu Mkubwa ('praim nambaz') ni zipi, na zina umuhimu gani katika usalama wa mawasiliano wa kompyuta?

(a) Wee hujui leo n'satadee, niko nadi naambua gati? Lugha ya kompyuta n'Kizungu, si Kiswahili lugha ya mashairi. Nambari za umuhimu n'mbili tuu. Moja ni namba ya mpenzi wangu Farashuu (skwambii hata ukanshikia kisu), na ya pili ni namba ya mshahara wangu n'lipwao (skwambii hata ukanshikia panga). Haya, niate na rungi langu sasa!

(b) Lugha ya Kompyuta yazungumza kwa namba mbili tuu, sufuri na moja (0 na 1). Pengine a=01, na b=10. Wee Afuwa ukimpeleka umbeya Swafiya kumpasha ya kua aliyefumaniwa na mke wa jirani ni "baba", kwa lugha ya Kompyuta uvibofapo vifungo ('kiiz') vyake 'b-a-b-a' risala yako ya barua pepe yapeleka namba tupu = "10-01-10-01". Ikiwa ni simu wazungumza nayo pia zapeleka kwa namba mbili hizi hizi, ndiyo hiyo 'dijital' uiskiyao, namba tupu.

Hizi namba za Umuhimu Mkubwa ('praim nambaz') ni namba zinazoweza kugawanyika kwa namba yenyewe na moja tuu. Tukitkua namba ya Umuhimu Mkubwa ya 7 kwa mfano, yagawanyika kwa 7 na 1 tuu, kinyume na namba nyengine za kawaida, kwa mfano 12, inayogawanyika kwa 12 na 1, na nyongeza ya 2, 3 na 4.

Namba hizi za Umuhimu Mkubwa zina maana gani khasa? Namba hizi zatumiwa kwa usalama wa mawasiliano yote ya simu na kompyuta. Ukimrushia mpenzi wako barua fupi ('mesej'/'s.m.s.') wamwambia, "Tuonane kona", kaa ukijua kama kuna Omari Hodari kisabba cha mtaa, aweza kutumia ujuzi wa kompyuta akainyaka barua fupi yako hii na kuisoma, ukishtuka, deti ankwenda yeye, na wewe unwatwa mataani. Mfano mwengine ni hii tovuti yangu ya 'mahamri.com', huyu hasidiyallahu "Salimu Nobu/Salimu Ushuzi" alilinyaka Neno la Kupita ('paswad') langu nilpokua nawasiliana na makao makuu ya tovuti yangu, na aliweza kufanya hivyo kwa sababu s'kua muangalifu wa kulitunga Neno la Kupita kwa kutumia kitandawili ('enkripshen').

Kwa hivyo kupata usalama wa mawasiliano, imma ni simu ya Raila Odinga amuuliza Obama, "Vipi Mweheshimiwa, mbuta ije?" au ni barua pepe yako wamwambia mshkaji "Tuonane Posta" au ni mimi "n'sokua na kazi" naandika tovuti hii ya 'mahamri.com', sote twahitaji usalama wa mawasiliano, na wataalamu wa ma kompyuta hutunga vitandawili kwa kutumia namba makhsusi zenye Umuhimu Mkubwa kwa sababu namba hizi zikiwa kubwa sana (kwa mfano 3,571) itatukua kompyuta za Pentagoni miaka ya mabilioni kuzivunda. Kumbuka haya ukimpelekea nyanyako mia tano kwa M-Pesa, usalama wa kutumana pesa hizi watumia ilmu hii. I'm Happy (Pharell Williams)

 

98. "Aya" katika Qur'ani, maanake n'nini? Na ziko aya ngapi kwa jumla?

(a) Wee hujui aya za Qur'ani? Maneno ya M'ngu haya. "Qul: Huwallahu Ahad." Aya kubwa kabisa hiyo. Na ukimaliza Qur'ani chuoni tokea Sura ya Kwanza mpaka ya 114 huwa ushakhitimu, kutolewe ma'kulati na waeza sasa ukasema basi mtoto wako asende tena kusoma chuoni sasa maana ashakhitimu.

(b) "Qul: Huwallahu Ahad." Hii ni aya kweli, maneno ya M'ngu yaso na shaka, lakini hii ni maana moja tuu ya neno "aya".

Maana ya pili ya neno "aya" ni "ushahidi", kwa mfano ukiuliza Qaaruni alkua n'nani, ushahidi uko kwenye Qur'ani wakwambia alkua ni katika watu wa Musa (Yahudi) lakini aliye ungama na adui wa M'ngu Fir'auni. Mali M'ngu alompa yakiwekwa kwenye vyumba baada ya vyumba vya kuhifadhi khazina tungu nzima mpaka funguo zake tuu zikishinda watu walo shiba na vifua vya miraba minne kuzibeba funguo hizi. M'ngu S.W.T. akamdidimiza katika ardhi s'ku moja, watu wakamuona hivi amizwa na ardhi alvyotoka kutembea kwa maringo na kujinaki. Ushahidi wa mia fil mia huo, maneno ya M'ngu waziwazi katika Qur'ani.

Maana ya tatu ya "aya" ni "miujiza". Qur'ani hii ikakuelezea mambo ya zamani asiyoyajua aliye hai leo kama kwamba ulikuweko wakti yakitokea haya, na yakakuelezea mambo yatakayo kuja kama kwamba waangalia vidyo. Mfano wa yalotokea zamani M'ngu S.W.T. anayotuhadithia ni vikambakamba vya makuhani wa Fir'awni uwandani mbele ya halaiki kubwa ya watu, viakambakamba vile vikatezateza watu walorogwa wakavidhania ni nyoka wale, wakaogopa, na Musa A.S. pia akaingiwa na khofu ndani ya nafsi yake alpoyaona yale, M'ngu akamtuliza, akamwambia arushe bakora yake itavimiza vyote vya maganga yale. Na M'ngu akamtaja kwa jina Haaman mjenzi wake ati amjengee mnara akamtungulie M'ngu wa Musa A.S. - watimba mabaki ya athari za kihistoria kule Misri hivi maajuzi wamekuja ligundua jina hili la Haman linchorwa katika watu watukufu kabisa wa Fir'auni. Miujiza hayo.

Na ukisoma Qur'ani injaa mambo yatakayo kuja baadaye, ukianzia na Dola la Rum ('Bizantin empaya') kushindwa vita "katika ardhi za karibu" na Arabuni na Dola la KiFursi ('Pashian empaya') ikawa makafiri/washrikina wa Makka washerehekea kuwa wenye kuabudu masanamu wanwashinda hawa "ahlul kitaab" waki Rumi/Yonani ('Roman-Grik') kuwa ati ni bishara na wao Makureshi pia watawashinda Waislamu, ikashuka sura hii ya "Rum" kutabiri Rum itaja washinda hawa MaFursi wenye kuabudu mioto karibuni.

Na utabiri mkubwa ni wa kusmama Qiyama, kukaamuliwa wa kuingia peponi na motoni, na wengi katika binaadamu hawaamini mpaka mambo haya yawazukie ghafula, waingiwe na fazaa, wasijue pakukimbilia. Sura An Nahl (The Bee), Verses 1-25, reciter Al Mish'ary

 

99. Jee, pana miujiza ya namba katika Qur'ani, manake wasema Bwana wa Ilmu zote ni Hisabu?

(a) Hizi hisabu wee wazipenda mno, hisabu n'zijuazo ni waeza owa mke mmoja, au tukitaka, tunaambiwa kwenye Qur'ani "mathnaa, wa thulaatha, wa ruba'a" - wawili wawili, watatu watatu, na wanne wanne." Hisabu za raha tupu hizi.

(b) Namba ya 19 ni muujiza wa Qur'ani. Ukitizama sura ya 74 ya "Muddaththir" ('Mwenye kujifinika maguo' = Mtume S.A.W. alporudi kutoka pango la Hiraa anjawa na khofu akamuamrisha mkewe Khadija R.A. amfinike na mijiguo, sababu aliteremkiwa na kiongozi wa malaika mwenye mbawa 700 Jibril A.S. aliyemwambia "Iqra!" - 'Soma!'), aya ya 30, M'ngu S.W.T. akaisema walinzi wa moto wa Jahannam ni malaika wakali wenye idadi ya 19.

Makafiri hawaamini haya, lakini Muislamu aamini yote ya Qur'ani na aliyokuja nayo Mtume S.A.W. Sasa basi, miujiza wa namba ya 19 ni kama ifuatavyo:-

- Kifungua Qur'ani, "Bismillahir Rahmanir Rahim", ina herufi 19.

- Aya za kwanza kushuka pango la Hiraa ni aya 5 za kwanza za "Iqra!" ('Soma!'), na ukiyahisabu maneno yaliyomo katika aya hizi wakuta ni 19.

- Sura ya kwanza kushuka kwa ukamilifu ni Sura ya 96 ya "Al Alaq" ('Kutunga katika kuumbwa binaadamu kwenye mji wa mamake') ina aya 19, na herufi zake ni 285 (19 x 15).

- Sura ya mwisho kushuka ni ya 110 ya "An Nasr" ('Nusra ya M'ngu'), na ukiyahisabu maneno yaliyomo ni 19.

- Na aya ya kwanza ya sura hii hii ya mwisho ya 110 ya "An Nasr" ina herufi 19.

- Qur'ani yenyewe ina sura 114, na hizi ni 19 x 6.

- Ukiangalia sura ya 9 ya "At Taubah" ('Toba'), wakuta ni sura ya pekee isoanza na 'Bismillahi' (sura ya kukemewa makafiri walovunda mikataba), na ukishuka mpaka ufike sura ya 27 ya "An Naml" ('Tungu') wakuta ina 'Bismillahi' mbili (ya pili ni aya ya 30 katika barua ya Suleiman A.S. kumpelekea malkia aabuduye jua Balqisi nchi ya Yaman), na ukihisabu "At Tauba" moja ushuke mpaka "An Naml" wakuta itakua ni sura ya 19 hii.

- Na "At Taubah" (sura ya 9) mpaka "An Naml" (sura ya 27) ni jumla ya nambari 342 (9+10+11+12+13+14+15+16+17+18+19+20+21+22+23+24+25+26+27 = 342), na 342 = 19 x 18.

Jumla ya aya zilizoko katika Qur'ani ni 6,346 = 19 x 334.

Na kumbuka 19 ni katika namba zenye Umuhimu Mkubwa (zile 'praim nambaz') tulzo tangulia kuzizungumza. Ndio ukifunga swala ukisema "Allahu Akbar" kaa ukijua ya kua M'ngu S.W.T. ni Mkubwa (Mtukufu) kweli!

Angalia nyongeza wa miujiza huu wa namba 19 hapa na hapa.

 

100. Wataka mlango wa duka huku "majuu". Lazma ulipe kilemba. Mzungu atakiitaje?

(a) Turban.

(b) Key money. Key Money in Switzerland

 

101. Takwimu ('kalenda') ya mwaka wa Kizungu ina siku 365 (au 366 kila mwaka wa nne). Jee tafauti ya siku zilizoko baina ya mwaka wa Kiislamu (na dini na jumuiya zote zilobakia ulimwenguni zitumiazo kuandama kwa mwezi) na mwaka wa Kizungu ni siku ngapi? Na ukifunga Ramadhani ya 2014 itakayo anza siku ya Jumaamosi tarehe 28 mwezi wa Juni, jee, utaianza tena kuifunga Ramadhani siku hii hii tarehe ya Kizungu baada ya miaka mingapi?

(a) Ngojea n'kamuulize Sharif Chetezo wetu hapo mskiti wa Mwahuro, na n'kimkosa, mpaka nishuke kule tini kwa Sharifu Kibabaiko wa mskiti Mandri.

(b) Mwaka wa Kiislamu (na dini/jumuiya zote zisokua za kiMasihi au kiKristo) ukiulinganisha na takwimu za Mzungu umpungua siku 11. Na Ramadhani ikianza leo itakuja tena siku kama ya leo katika mwaka huu wa KiMasihi baada ya miaka 32 unusu.

Na Ramadhani ya mwaka huu wa 2014 inshallah itaanza Ijumaamosi, tarehe 28, mwezi wa Juni, inshallah, nawajulisha na mapemaa, hebu mkorogee simu Kadhi umwambie na mapema! Civilization 2.8 - The Lunar/Solar Calendar

 

Majawabu

Ikiwa unjibu (a) katika maswala haya unkula huu na hasara juu. Majawabu ya sahihi ni (b) tuputupu.

 

Pana Maswala 101 mengine katika "mtihani" wa Karatasi ya 3. Bofa hapa.

 

 

 

 

 
PDF Print E-mail

Mavoka

 ireland

Sisi Waswahili wa pwani ya Kenya tumeiharibu sana hii lugha yetu ya Kiswahili. Na sote tushauskia msemo huu, "Muwata asili ni mtumwa."

 

Alvyoingia Muingereza kwetu kimabavu akatutawala basi muda si muda tulimuabudu kwa hali na mali, hata vikoi vyetu tukavitupla mbali tukavaa suruali kwenda tu, na lugha yetu tukaichafua mpaka sasa tunkua twashindana na Kishengi cha Nairobi. Na katika yaliyotuharibu mabongo yetu ni fikra ya kua tukikimudu hiki Kiingereza basi tutatukuka tuwe mabwanyenye, na watoto wetu watapata kazi nzuri. Weleyo!

 

Yabidi mara kwa mara sisi tufungeni safari twende Bongo ili tukakihuishe Kiswahili chetu, tukinadhifishe kipate kutakata. Kwa nini Kiswahili kule kimehifadhika? Kwa sababu ndio lugha inayotumika kuwafunza wanafunzi skuli masomo yote mengine kama ilmu ya sayansi na jografia.

 

Lugha yetu ilvyo chafukizana yaskitisha khasaa. Kaa maskani yoyote, pita baraza lolote, nenda harusi yoyote na utaskia neno moja na lapili, na hapana budi la tatu litakua ni la Kizungu. Akili zetu zintawaliwa na sisi tunkua watumwa kamili tulokosa silisili tuu. Na utakuta atokae mji, akenda hapo Nairobi tuu, huwa ajivunia mtoto wake azungumzavyo Kizungu "fluwently" (akusudia kwa ufasaha), hata ndani ya nyumba huwa ni Kizungu kwenda utadhani wazungumzaji ni kina Spencer na Catherine wa mji ulioko Ulaya. Na wengi katika waliokuja huku "majuu", baada ya watoto wao kujifunza "Kumaamako" na "Shoga" tu, basi huwa kujua kwao Kiswahili ni kama Mswahili wa Mombasa ajuavyo KiGiriama, yaani huwa hajui chochote.

 

Angalia mfano wa "konvazeshen" (akusudia 'mazungumzo' huyu) zao:-

1. Wee mpaka saa hizi hujavua yunifomu zako? Vua uzitie kwenye woshing mashin. Na ushafanya homwak yako fast? Tekst buk lako liwapi? Na eksesaiz buk jee? Lete biro yako, na pia lete penseli na raba. Hii hendraiting yako ni mbaya mno. Fanya bidii wewe au utafeli egzam ya fom foo kama ulvyofeli standad eit, ikabidi uripiti. Ukiambiwa waona ni joks, wasema kusoma ni boring, ati hiyo fan iko kwenye kuteza eks boksi na kupeleka mesej. Ndio ukawa chutto wewe, huwezi kupasi. Zilete hizo nlizokwambia, pamoja na kompas, na begi lako lote. Fanya haraka, sina taimu mimi. Fanya homwak, ticha wako akikumakia kesho angalau nione rait tupu, si ma rongi tele. Hebu nkufundishe taimz tebal mwanzo. Twaa hini dasta, futa blekbod, na zile choki ziweke pahali pake. Faiv taimz 7 iz ekwal tu?

2. N'lkua nampeleka madha mmoja hospitali akatolewe stichiz wakti wa elekshen za gavana, n'kampita seneta wetu apigiwa saluti na polisi. N'kifika trafik laits n'ka stopu, nkakuta opoziti karibu na kona pana eksidenti mbaya sana, lori linfeli breki. Dereva hali yake siriyas apelekwa stret I.C.U. Alkua amuhepa mtu avuka zebra krosing. Kumbe lori lilkua limpakia heroin ya taikuni mmoja ji drag dila femas. Basi tokea raundabauti kule n'kicheki naona mapedla kibao waja mbio, ata nkitish n'nawawata nusu yao wako kwenye mobail zao wa chati sijui na nani, labda na bosi wao. Basi hata hivi leo nkimpeleka waif kwa heya dresa naskia jaji kotini kesi ya hiyo eksidenti anai dismis, na kizibit za drags ati zin losti. Amezing bwana jastis ya Kenya. Wala usione na smaili mimi, si joks hizi bwana hii drag problem kost nzima.

3. Tuko saluni hapa. Nnakuja kwa heya dresa wangu antengeze nyele. Napenda kiwigi chake, aonekana smat sana. Hebu ile TV ipunguze volyum, rimoti ile pale. Wewe, wata pozi, punguza volyum ya babayo! Haya bimkubwa, nenda kichen paati mwanangu leo, kisha natkuliwa dina. Nipake faundeshen yakutosha mwandada, uzi streten nyele zangu ziwe ni feshen mpya kwangu, si kuzitia rolaz tuu sku zote, chenj bwana. Na ai hop utazirileks kwa ile mikscha ekspensiv, staki ile ya chip kwaliti. Nataka nionekane kyuut mwenyewe, na hai hilz zangu smat za bluu na lipstiki meching, na mato ntie ai laina ya smoki bluu, na mini skati yangu taiti na blauz yangu ya zipu ya invizibal, na pini ya nyele ya bobi yenye ki bataflai, zote blu lait ya ki kwini, nakwambia watanchoka wakipita wakinisahau visonoko hawa. Namba yako vile nilii sev mimi? No diya, naicheki lakini sina, labda in dilitika. Sori, nipe tena wans mo. N'taku fleshia kesho nije kuitukua ile kanzu untiliayo laining, itakua redi kesho sio? Haya, luk yuu mwangangu. Bai swit pai.

 

Ushaona? Najua wewe wasema, "It's true, kweli kabisa." Hatuzungumzi Kiswahili illa tutie ndani yake Kimombo kibao, neno la pili au la tatu.

 

Kwa hivyo hapa nimeandika orodha fupi ya "mavoka", lakini laa, si mavoka ya Kizungu n'nayo yakusudia yakufunze wewe bali ni katika kukumbushana baadhi ya maneno ya Kiswahili ambayo sisi Waswahili wenyewe tunyasahau.

 

Mavoka (Vocabulary), au kwa Kiswahili fasaha, Msamiati wa Maneno

1. Bara (continent); Nti (country); Taifa (nation); Jiji (city); Mji (town); Kijiji (village); Kisiwa (island); Bara (mainland); Pwani (coast); Barabara (road); Ndia (way); Kitotoro (alley); Mtaro (overflow drains); Shimo (drain);

2. Mlima (mountain); Kijilima (hill); Bonde (valley); Bonde la ufa (Rift valley); Mteremko (slope); Jabali (rock); Bahari (sea); Ziwa (lake); Mto (river); Springs (chemchemi); Mvua (rain); Thaluji (snow); Barafu (ice); Wingu (cloud); Upepo (wind); Hewa (air); Kimbunga (hurricane); Pepo za kusi (southerly trade winds); Pepo za kaskazi (north east trade winds); Nyuzi za joto (degrees centigrade); Tanga (sail); Mlingoti (pole); Bandari (port); Mtanga (sand); Tope (clay);

3. Mti (tree); Mwitu/Msitu (forest); Nyika (plains); Jangwa (desert); Ufuo (beach); Shaza (coral); Mshipi (fishing line); Ndoana (fishing Hook); Chambo (bait); Choa (lugworm);

4. Mvua (rain); Monsoon rains (mvua ya masika); Vugutu (humidity); Miale ya jua (sun rays); Joto la taharuki (stifling heat); 

5. Simba (lion); Chui (leopard); Duma (cheetah); Mbwa mwitu (wild dog); Fisi (hyena); Ndovu (elephant); Kifaru (rhino); Nyati (buffalo); Kiboko (hippo); Mamba (crocodile); Twiga (giraffe); Swara (gazelle); Swalapala (impala); punda milia (zebra); Heroe (flamingo); Mbuni (ostrich); Tumbiri (monkey); Nyani (baboon); Komba (bushbaby); Ngiri (warthog) na ukiskia mshipa wa ngiri maanake huskii au "stubborn"; 

6. Ukuta (outer wall); Seng'eng'e (fence); Uwani (courtyard); Shurfa (balcony); Nyumba (house); Uambaza (inner wall); Paa (roof); Dari (ceiling); Chumba (room); Sebuleni (sitting room); Jikoni (kitchen); Jiko (oven); Kupiga deki (mop the floor); Karo (drain); Chooni au Msalani (toilet); Choo (toilet itself); 

7. Lango (gate); Mlango (door); Dirisha (window); Nakshi (decorations); Tongwa (carved); Meza (table); Meza ya kujipambia (dressing table); Kiti (chair); Zulia au Busati (carpet); Mkeka (straw mat); Runinga (T.V.); Simu (phone); Simu ya mrango (mobile phone); 

8. Kipya (new); Kikukuu (old); Kirefu (long/tall); Kifupi (short); Kipana (wide); Chembamba (thin/slim);

9. Kifungua kinywa (breakfast); Chakula cha mtana (lunch); Chakula cha jioni (dinner); Mtele (uncooked rice); Wali (cooked rice); Sima (maize meal); Kitoweo (meat or vegetable you eat with the main meal); Nyama (meat); Samaki (fish); 

10. Matunda (fruits); Parachichi (avocado); Chungwa (orange); Chenza (tangerine); Limau (lemon = yellow & sour); Ndimu (Lime = green & bitter); Pera (guava); Papayu (papaya); Tikiti (water melon); Tufaha (apple); Ndizi (banana); Embe (mango); Nanasi (pineapple); Zabibu (grapes); Pea (pear); Peshen (passion); Tango (cantaloupe); Kanju (cashew fruit); Chiko (sapodilla); Sheli sheli (bread fruit); Faraula (Strawberry); Karazi (Cherry); Furusadi (Blackberry); 

11. Ladha (taste); Tamu (sweet); Utungu (bitter); Sour (siki); Biti (raw); Iva (ripe/cooked);

12. Kiwanda (factory); Mtambo (engine); Gari la moshi (train); barbara ya gar la moshi (railway); Barabara ya lami (tarred road); Barbara ya mtanga (murram road); Ndia fupi (shortcut); Mzunguko (roundabout); Kivuko cha punda milia (zebra crossing); Dakia (cross); 

13. Rinda au Kanzu (dress); Champali (flip flops); Sufi (wool); Pamba (cotton); Makubadhi (sandals); Kitambara (cloth);

14. Barafu (ice lolly); Vitamtamu (dessert); Chai kavu (black tea); Maziwa lala (yoghurt); Kima (mince meat); Nyama choma (barbecued meat); 

15. Kitabu (book); Kalamu ya wino (fountain pen); Kalamu ya Rasasi (pencil); Kifutio (rubber/eraser); Karatasi (paper); Mistwara (ruler); Chumba (class); Shule (school); Darasa (lesson); Subject (madda); Hisabu (maths); Taarikhi (history); Kitandawili (riddle); Khati (handwriting); Mstari (line); Beti (paragraph); Kazi ya nyumbani (homework); Kutwalii (revise); Kufuzu (pass); Kuanguka (fail); Ubao mweusi (blackboard); Dawati (desk); Kabati (cupboard); Mwalimu (teacher); Mwalimu Mkuu (headmaster); Mwanafunzi (student); Mzazi (parent); Adhabu (punishment); Kuzuiliwa (detention); Sare ya shule (school uniform); Kitambulisho cha shule (school badge); Jina la kubandika (nickname);

16. Mahkama (court of law); Kanuni (law); Kadhi (judge); Shahidi (witness); Ushahidi (evidence or exhibit); Mshtakiwa (accused); Mshtaki (plaintiff); Mashtaka (charges); Hukmu (ruling); hongo (bribe); Korokoroni (jail); Jela (Prison); Habusu au mfungwa (prisoner); Kuwatwa huru (released); Kuadhibiwa (punishment); Kuteswa (torture); Raiyaa (civilian); Mwanajeshi (soldier); Afisaa wa polisi (police officer);  Kambi (camp); Gaidi (terrorist); Mwivi (thief); Wizi wa mabavu (armed robbery);

17. Utaguzi (election); Kupiga kura (vote); Kitambulisho (identity card); Raisi (president); Waziri (minister); Waziri mkuu (prime minister);

18. Mskiti (mosque); Mimbar (pulpit); Mihrabu au "kibla" (prayer niche); Kuba (dome); Mnara (minaret); Takwimu (calendar); Karabai (hurricane lamp); Kandili (oil lamp); Taa ya kikopo (small naked parrafin lamp); mshumaa (candle); Kutia saa majira (to wind up the clock); Mswahafu (copy of the Qur'an); Juzuu (the 30th part of the Qur'an or "Amma" verses); Jamvi ( straw carpet); Ng'ongo (straw); Busati au zulia (carpet of wool or man made material); Mswala (prayer mat); Kasha (chest); Birika la kutawadhia (pool for ablution); Tusi [jeneza = tusi + maiti] (bier); Sanda (burial shroud); Muadhini (caller to prayer); Kukimiwa swala (the last call ready for prayer); Chuoni au madrassa (Qur'an school); Kiboko (whip); Kusuka (braid); Kikoto (braided straw whip); Henzirani (bamboo); Mkia wa taa (stingray's tail); Mitawanda (champali za mbao); Nyoa la tausi (peacock feather); Twalii (study); Hifadhi (memorise); Hadithi (the Prophet's SAW traditions); Qasida (songs); Maulidi (birthday, the Waswahili ALWAYS equate this to only the Prophet's SAW birthday); Marashi (rose-scented water); Ubani wa moto (frankincence); Chetezo (frankincence burner); Kikoi (sarong); Kilemba (turban); Kanzu ya mskitini (Thawb); Makubadhi (sandals); Joho (cloak); Hijab (scarf); Mtandio (shawl); Buibui (jilbab or chador); Kizuizui (niqab or face veil); Leso {neno la Kireno = hanjifu} au Kanga {yatokamana na ku-kanga, neno la KiBantuu = kujifunga} (women's sarong); Fiqhi (understanding Islamic laws); Ikhlaas (true heartedness = worshipping Allah knowing He can see you) ; Tauhid (the absolute Oneness of Allah); 

19. Mwelekeyo (direction); Nyoosha (go straight); Pinda (take a corner); Pembeni (at the corner); Pambizioni (at the edges); Mviringo (round); Sanduku (box); Mraba (square); Mstatili (rectangle); Mzunguko (circle); Juu (up); Tini (dwon); Kulia (right); Kushoto (left); Baina (between); Katikati (middle)

20. Rangi (paint, colour); Nyekundu (red); Samawati (blue); Mandano (yellow); Zafarani (golden yellow); Kijani (green); Machungwa (orange); Kijivu (grey); Zambarau (purple); Nyeusi (black); Nyeupe (white); Buni (brown); Ilo iva (dark); Khafifu (light); Kiza (darkness); Kuangaza (light); Kuchomoza jua, Kukucha (sunrise); Kutua jua, Kukutwa (sunset); Kupambazuka (dawn); Evening (Kukutwa); 

21. Shakli (shape); Round/Circle (mviringo); Mraba (square); Mstatili (rectangle); Pembetatu (triangle); Mstari (line); Mstari ulionyooka (straight line); Mstari unao pinda (wonky line); 

22. Mtezo wa Karata (a game of playing cards); Kupiga (shuffle); Gawanya (deal); Turufu (trump); Kuramba (take a card); Mume (ace); Ganda (numbers 2 - 10); Kopa (hearts); Mavi ya Mbuzi (clubs); Kashata (diamonds); Shupaza (spades); Mzungu wa Pili (queen); Mzungu wa Tatu (Jack); Mzungu wa Nne (king); 

 

To be continued... (inshallwa)

 

 
PDF Print E-mail

Wayajuwayo (baadhi tu ya) wa "majuu" - Part tuu

 

tire

 

Kartasi ya Kwanza

 

Sehemu ya 1 ya "Wayajuwayo wa 'majuu' " utaipata ukirudi "(3) Wawahili Abroad", sehemu ya (C), nambari ya 6. Hapa pana Karatasi za Mtihani Mbili. Pana hii Kartasi ya Kwanza yenye maswala 101. Mwisho wa mtihani utapata kiunganishi kitakacho kupeleka uifikia Kartasi ya Pili.

 

Mukhta'sar wa maswala yaliyomo

 1. 'Kuja "majuu" = Umaskini Teke!', na kusakamwa na shonde

2. Sokodoria? La Maleria! Na nyimbo nyengine za Baselona

3. Magurdumu ya ndege, na kujazwa faluda

4. Chevu na kwikwi, na kashata za Swalha wa Floringi

5. Maji ya Msa ya kisima, na kuni za muwako wa masaa 2

6. Swalaa ilo bora, na biriyani iloandaliwa

7. NSA (No Sach Ejensi), na usalama wa mahamri

8. Kutoka mskitini, na guu la bandia

9. Uvuapo nguo, na kuzungumza peke yako

10. Kuvaa na kuvua viatu, na hisabu nyingi n'za nini?

11. Vibinda vya "majuu", na yaya wako wa Kizungu

12. Kupotea ndia mwituni, na mishale ya magurdumu ielekeapo

13. Towanda pandikizi la mama, na tako la miaba minne

14. Si-ani na Saun-dazi, na Towa-nda na Broo-kay

15. S'kari guru na kiguru, na unene wa godoro

16. Kuuamkua mskiti na kukimiwa, na Abdillahi Ridha wa Kidogo Basi

17. Punda wa Shekuwe, na mabobish ya msokoto wa bangi

18. Sakata ya Maili Sairas, na kukojoa kwake kitotoroni

19. Birika la Biyonse, na kutoshuka kwake Ngomeni

20. Kujaa miskitini malamtana huku "majuu", na Maulidi ya Mfungo Sita

21. Kumuota kumlala binti ya mtu Ramadhani, na kuoga janaba najis wahid wee!

22. Mafta ya zeti ya marhem mamaangu, na kwenda uzwa kwa mjakaazi

23. Kuishi na wazee nyumbani, na faida ya kuikokoa lifti

24. Kibadilisha vipindi cha mwanamume, na kuwapa mume na mke kombe wakanwa

25. Wanaume wa kujirembesha kwa 'mekap', na 'dresing tebal' la Obama

26. Matamshi ya Kha-dija na Abdus-swamadi, na swala 'izi kama ndizi'

27. 'Henz ap' ya mapai, na uziwi wa jambazi

28. Shinikizo la hewa, na kinyocho cha mameyo!

29. Kuandika kwa mkono wa shoto chuoni, na mbata za kumnyosha bilisi

30. Alii na mshkaji wake Husna, na kutunga kitandawili cha vikasha

31. Kalamari kamari ya Kizungu, na Sushi Shushu wa Makadara

32. Maji ya chai, na mtokoto wa kisawasawa

33. Chai ya 'Aidil Milki', na jubna ya Cheda khafifu

34. Unga wa mandano, na vita vya 'dayabitiz'

35. Madirisha ya 'intarogeshen rum', na Kemalz Joint ya Hassani Jinni

36. Fesbuku makadara ya matineja, na ashara ya Saiba Kafee

37. Kutongozana kwa PichaBonga (SnapChat), na jibaga lenye sura kaa uteo

38. Adhabu ya makaburi mawili, na "kufuru" ya kujiosha kwa Zamzamu

39. Mato Paka ya 'Ket's Ai', na huo mkate wa kisu ni upi

40. 'Fol' ya Kharifu, na mtindo wa 'flats' wa kupata 'panchari'

41. Msimu wa migomo wa manispaa, na wa kukupa zaka yuwaa?

42. Kumuangalia mbwa wowowo, na kumkasirisha

43. Vipodozi vya kujigeuza ngozi kuwa nyeupe, na kuwavizia Abdalla Stoo

44. Nyumba ya matofali, na kuufinyanga udongo

45. Kutaka kula, na kuosha miguu

46. 'Kontam Fiziks', na utamu wa kunazi mbivu

47. Kutamba wanawake wa Siin (China), na lele mama za Makunduchi

48. Pepsi na Kaka Kola, na sura za Maalim Azizi

49. Wataalamu wa ladha, na mtokoto wa chai

50. Kifungua kinywa cha uji wa wimbi, na kifunga mdomo cha tikiti

51. Kumpenda mwanamke, na kumpa mbao/ngumi/teke

52. 'Samiyallahu' ya Imamu, na 'Innallaha Maaswaabirina' ya maamuma

53. Chetezo cha mskiti wa Aqsaa wa Nyuu Yoki, na wewe kufunzwa na ulimwengu

54. Formula 'E' for Embe, na chakula cha watoto wachanga

55. 'Oh!' ya 'Oh bwana, karibu', na 'Waah!' ya Maganyakulo

56. Demu kupenda pochi, na ukubwa wa boriti ulonalo

57. Akipendacho zaidi mwanamume, na hapan shaka ni wo wo wo!

58. Bonde la watoto wa Aufi Umangani, na chetezo cha ngome ya Rustaqi

59. Kutamani sajda, na nundu ya jamvi la ng'ong'o

60. Feruzi na saa ya mpigo ya Roleks, na mahari ya Japani

61. Mashini za matunda za "majuu", na bango la embe dodo

62. Matezo ya Muu Tai, na heshima za kubusiana kwanza

63. Wahindi wa "majuu", na kulegea kaa mboga

64. Kumaliza swala, na ji taikuni kutoomba dua

65. Gaucho n'nani, na Vakero n'yupi?

66. Harusi za ndovu, na kutefua EK

67. Mwanahizaya Kombomwiko, na mtama wa kinda aliye nofu la pakaduzi

68. Kutimba ardhi ufike tini kabisa, na huu mrepuko wa volkano tuujuwao

69. Mdalasini wa rahisi wa Siini na Indonesia, na ughali wa kiungo cha Siiloni

70. Jifala lenye uso kaa uteo, na hisabu za mwanamke wa Kizungu

71. Ukarimu wa Krismasi, na Mzungu kukatana kizazi

72. Talaka za majira ya joto, na kuatana kwa 'bluu mande'

73. Karatasi za Kijani na Nyeupe nzipi, na hizi blu printi n'zipi

74. Malavu ya ambari n'yapi, na matapishi ya nyangumi wa mshusho ni yapi?

75. Kuvua suruali Mwembe Tayari, na shoga litakalo titigwa

76. Mokasini za 'kutembea mwezini', na mkoba wa 'sekwinz'

77. Aleks Feguson na Akhseen Venga, na masanduku yao ya makartasi muhimu

78. Kuharamishwa marungi Uingereza, na waliao na watekao

79. Yuu Vii Dabal Yuu, na haramu ya kusoma Kizungu

80. Kufa kwa Mchina na Mjapani, na kulana kiMakonde

81. Kujfunza ChiBaganda, na 'Romans Lengwej' ya Valentain

82. "Tupa Juu" ya "matini", na 'rait wing' au 'left wing' za "majuu"

83. Mwenye kuwata kuswali, na mwenye kushikilia kufunga

84. Kunona kaa ng'ombe wa Pasaka, na Mzungu kutolijua kanisa

85. Vibinda vya mbwa wa "majuu", na jua la saa sita likuwakialo utosini

86. Kisiwa kischo maji, na u Robin Kruzo wako

87. Simu zilobeta, na 'Karibu' ya finga printi

88. Neno lisomtoka wa "majuu", na kula hepi kwa wa "majuu"

89. Mapinduzi mapya ya viwanda, na simu zichemshazo maji ya chai

90. Kukuhadaa kwa Kostko, na vipi kuziweza supamaket hizi

91. Dhamana ya kuingia Peponi, na kumskiza mkeo na kumpuza mamayo

92. Kisite Mpunguti, na mwanamke wewe kugeuzwa kitunusi

93. Kila aisifue mvua, na ku 'frizi' kwa 'anti-frizi'

94. Borohoa nlijuwao, na barakoa la kifo nsilolijua

95. Kwisha kwa swala, na dua za mataikuni

96. Stimu za bangi, na tumbaku aitumiayo babako

97. Vitabu visoshikika bei Afrika, na iKindle ya udongo

98. 'Chek imejing', na ji koni kutoa fotokopi arushe watu

99. Wanda, na wapakao wanawake

100. Binaadamu ni utotoni mwake, na Madiba kuzikwa Qunu

101. Hisabu za Al Jaabiri, na mahamri mia na moja

 

Mtihani: Kartasi ya Kwanza

 

 

Yafuatayo ni maswala kadhaa. Pana jawabu la (a) na la (b), tagua moja tu ndilo jawabu la sahihi. Tumia akili, usilete mambo ya bahati na sibu ya piki piki ponki, fadha hez a donki, donki krai, fadha krai. Ni kama kura, hujitilii 'X' tu kama utiae mkono kizani, laa bwana. Kura yataka ujuwe wafanya nini, si wimbo wa kampeni wa "Si Nasiri Ni Najibu" na huku wakata gomba.

 

 

1. Ukija huku "majuu", utasahau nini?

(a) Utasahau umaskini. "Majuu" = Umaskini Teke!

(b) Utasahau kutabasamu.

Huku "majuu" utakuta kila mtu ankaza sura kaa alosakamwa na shonde, na uspofanya hivi kama wenzio wote, kila mtu atakuona we'e n' fala, na atajaribu kukuonea kamwe (Mzungu akwambia, "They will try to take advantage of you"). Utakuja tambua huku kuteka teka ovyo ni ishara moja ya kuwa wewe bado kushtuka hujashtuka. Utatamani ile 'keya frii' ya Afrika, saa zote wewe ni 'Salam alekum!' ukigeuka kulia na 'Salam alekum' ukigeuka kushoto na huku waongezea sunna ya kutabasamu na kila mmoja, lakini fanya haya huku "majuu" na jamaa watakutkulia labda wewe n'kuchu kamwe.

Haya ya kutekateka waonesha meno na ile amkua amkua nyingi, hayo yoote ni ya zamani sasa, uliyaata mwenyewe ulpotoka "matini" ukatafuta "gud taimu" huku "majuu", lakini ulpofika huku ulikuja tanabahi umaskini huku pia utele, na mzigo (kazi) ulonao si wa kaunda suti bali ni wa kibarua sugu, kila leo hamali wewe wa maudhiko uko kwenye msoto. Kwa hivyo tabasamu huku inaadimika. Riyaliti iliyoko ni kuwa binaadamu wewe waeza pitisha siku mbili, wiki, na kutabasamu hujatabasamu na yoyote, si kazini si kwenye basi. Ndio Mzungu akakwambia, "A dog is a man's best friend." Ukiwa na mbwa waeza teka nae, lakini binaadamu mwenzio? Humuoneshi meno huku "majuu". Pedo's Smile

 

2. "Sokodoria, la maleria, uki..." Huu ni wimbo wa?

(a) Watawa ('nuns') wa Kikatholiki wa mitaa ya Barselona, Uspanyola.

(b) Watoto maafriti wa Zaragoza, Msa, na mitaani kote Uswahilini. "McDonald's" Blackstreet Choir

 

3. Magurdumu ya ndege yajazwa nini?

(a) Si upepo kama baskili tuu? Au wataka nambia yajazwa faluda?

(b) Upepo maalumu wa nitrojini. Upepo wa kawaida una asli mia 21 ya oksijini, na moto kuwaka wahitaji hewa ya oksijini, ndio maana hewa ya kawaida yenye oksijini haitumiwi kwenye magurdumu ya ndege kwa hatari ya kuwaka moto. Airbus A321 Tyre Change

 

4. Chechevu (hiccups) na kulia kwa kwikwi (hysterically) ni?

(a) Mambo yawakumbao watoto wa chuoni wote, wakawa na chechevu kwa kula chicha kavu pindi kashata za kina Swalha wa Floringi zikiwa zinkwisha, na vilio vya kwikwi ni pale mbata za Ma'alim Makoti zikikuingia maungoni.

(b) Mambo ya maumbile huwakumba binaadamu wote wa ulimwengu mzima, si Mzungu wa Vankuva wala si Muhindi wa Bombee wala si Mswahili wa Mbwajumwali. Monster hiccups

 

5. Maji ya Msa na pwani yote ya Kenya tunwayo ni maji ya kisima, jee, niyachemshe kwa muda gani ili kuuwa viini vyote vya maradhi?

(a) Pataka kuni za kishuwa nakwambia. Uiwate sfuria ichemkizane wee, masaa yasopunguwa 2, au kunwa maji kama huharishi wiki nzimaa.

(b) Maji yakichemka tuu, epua sfuria, maana hapo asli 100 ya viini vishakufa. Dirty Old Boots Wilderness Survival School

 

6. Mtume SAW ansema swala ipi ni bora kuliko dunia nzima na vyote vilivyomo ndani yake?

(a) Jawabu nlilipata kwa Fahimu maskani. Asema swala unayoiswali japo biriyani ishaandaliwa asiniani na bado hujaila.

(b) Chakula kikiandaliwa huna cha swala. Kula mwanzo ndio mafunzo ya Mtume wetu Muhammad SAW. Amma swala ilo bora kuliko dunia nzima na vilivyomo vyote na mapajero yote na kina Sonara Buda wa ulimwengu mzima ni raka mbili za sunna kabla swalaa ya alfajiri. Dawn breaking over in the City Centre, Birmingham, U.K.

 

7. Hii "NSA" iliyomo kwenye vyombo vyote vya habari ni nini? Najua yaitwa Neshnal Sekyuriti Ejensi iliyoko Emerika, lakini jina lake la kubandika ni lipi? Na kazi yake ni ipi?

(a) NSA = No Such Agency.

Hili ni shirika la serikali ya Emerika, na kazi yake ni kuhakikisha usalama wa mahamri na mbaazi kote ntini Emerika, ili zikiwa tayari tu, zipelekwe kwa walizoziagizia kwa ndia ya DHL kabla vipochopocho hivi havijapoa. Kwa hivyo huku Emerika wee inua simu asubuhi saa 1 uagizie maakulati yako ya Kiswahili haya, na haipiti robo saa ding dong kengele hiyo, bembe ushaletewa mlangoni.

(b) NSA = Never Say Anything.

Hili ni shirika la ujasusi la Emerika. Simu yoyote, si ya mrango si ya nyumbani, ikiinuliwa tu, maneno yasajiliwa (rikodiwa) Emerika.

- Untafshika na Auni sijui wamwambia, "Ustadhi, wata ushoga" maneno yasajiliwa.

- Sijui una Shamimu kipusa wa siri yuko Watamu un malavu nae huoni huskii waambiwa ukiambiwa airusha ile mbovu mbaya, lakini wee kuskia ata waskia? Uko zako Dablini waugua, wamwambia, "There's no one but you tuu, bas", habari hizi ziko Emerika.

- Haa sijui una kompyuta wapeleka barua pepe wataka yajua hayo mapya yalomfika Wahida Bofu malaya wa mtaa alioko Dubei basi kopi iko Emerika.

- Ingia Gugal utafute kumjua Jenifa Lopezi tako lake moja lina inshuwarens pesa ngapi, kopi moja iko Emerika.

Al haasil, hamna chombo chochote kinachotumia moto wa kahrabaa (spaki) na kuwasiliana na kamari (satilaiti) iliyoko angani kama hizi simu, kompyuta, e buku, iPadi, sati navu ya kukuelekeza ndia garini, Uso Kitabu fes buku uipendayo mno ukatia picha unvaa bikini na mwanya watu wauona, WhatsApp usemayo ya kujaa na kukupwa, n.k., ndia zote za mawasiliano hizi zaskizwa na kusajiliwa.

Ndio hata nti za marafiki wao Emerika kama Ujerumani wakuta nti nzima yaskizwa ikisajiliwa kwa makompyuta ya 'Never Say Anything', ndio ugomvi ulokua hivi maajuzi pindi Edwad Snoden alvyo mwaga mtama kwenye kuku wengi, ndio Waziri Mkuu wa Ujerumani Angela Maakel akazozana na Obama hivi maajuzi. Ingekua ujasusi huu ni wa kuskizwa na kuandamwa magaidi tu walotea uharibifu katika ardhi ni sawa, lakini ujasusi wenyewe ni wa kila mtu, rafiki na adui, raiyaa na ajnabii, Shekhe na Kasisi, Mfuata Sheria na Mvunda Sheria, kila mtu 'holseli' kwa jumla. Ulimwengu hauna tena mipaka baina ya siri za nyumbani na mambo ya nde ya barabarani. Hii ndio "Big Brother is Watching" na kitabu maarufu cha "Animal Farm" kilicho hadithia. Siri za kila mtu, binti na kijana ulimwengu mzima ziwekwe pahali pamoja Emerika ili wakitaka kupeleka watu mkondo fulani watu wasiweze kupinga maana kwanza, wakujua wewe wafkiria nini na wajua wazungumza na nani jambo gani (huna cha siri), na pili, waujua mshipa wako waweza kukusaliti (blackmail) chapchapu. Uhuru uwapi? Ukiona simu au ukiona kompyuta, ni pingu hizo uzionazo, wata kuchachawa mwandani! Mombasa Governor Political Issues &  How the NSA betrayed the World

 

8. Ukitoka mskitini utoke kwa guu gani?

 (a) Toka kwa guu la bandia shetwani askujue kamwe ukitoka wala kona utakayoipita.

 (b) Guu lakutokea mskitini n'lakushoto kama la kuingia chooni. What NOT TO DO in the Mosque

 

9. Wataka vua nguo, jee usemeje?

(a) Uvuapo nguo nadhani huwa uko faragha, hapana mtu hapo. Kwa hivyo useme na nani, au ushaanza zibuka?

(b) Bismillah. Malaika wanaokuchunga wakti ule hukuondokea, maana waona haya kama binaadamu wanavyo stahi hawavuliani nguo wakatembea tupu mabarabarani. Ile 'Bismillahi' wakti ule ni kumkabidhi M'ngu SWT sasa akulinde Yeye Mwenyewe na tuvijuavyo na tusivyovijua. Mad Man Azonto

 

10. Ukivaa viatu na ukivivua, pana miko yake?

(a) Ukivua viatu huwa ushachokla mbali. Kwa hivyo vivue tu vovote utakavyo, hisabu nyingi n'za nini?

(b) Ukivivaa kama vazi lolote utakalo livaa yataka kwanza ada yake ya 'Bismillah' kisha uvae kwa kuanzia kiatu cha mkono wa kulia kisha wa kushoto. Na uvivuapo, ada hiyo hiyo ya 'Bismillah' (wala si 'Bismillahir Rahmanir Rahim - haya wasema ukisoma Qur'ani tuu), na uvue upande wa kushoto mwanzo uuwate upande wa kheri wa kulia kuwa ni mwisho. George Bush Shoe Attack

 

11. Vibinda vya huku "majuu", jee, utajuwaje kama mtoto mchanga ashajikojolea?

(a) Yaya wako wa Kizungu atavipima kwa kipima joto (themomita) kisha akuarifu.

(b) Vina mstari wa mandano katikati, na kibinda kikiwa na kojo, mstari huu wabadilika wawa rangi ya samawati. New born nappy

 

12. Uko mwituni umpotea ndia, ghafla unkuta barabara ya tope, na waona alama ya magudurumu ya gari lililopita. Wataka liandama hilo gari ili upate msaada mwendeshaji angalau akupakie, jee, alama ya mishale ya magurdumu matopeni yaelekea mbele , wewe utaliandama gari wapi?

(a) Huko huko kuliko elekea alama ya mishale ya tairi, mbele kwa mbele.

(b) Nenda kinyume ya alama ya mishale hayo, rudi nyuma. The 1st tyre animation lies, the 2nd tyre animation is true

 

13. Nafanya kazi na pandikizi la jimadha moja jibleki gange, laitwa Towanda. Taamini yake ya siha (health insurance) ni ghali, anaambiwa akitaka ateremshiwe bei, lazma kwanza apunguze 'hapa' (yaani kula) na ampawa kifaa cha kuhisabu hatua (step counter) lazma atembee hatua alfu 10 kila siku, na huja mtu maalumu ghafla hapa kazini akakitizama. Jee, Towanda wafkiri afanyaje?

(a) Tako la mraba minne limpungua maana anshika miko barabbara kabisa.

(b) Towanda huyu kufundira bado afundira 'kama kazi', na kile kiisabia hatua akishika mkononi akikipeleka hivi na vile kama kwamba yuko Shela anshika kipepeo ajipepea. A Journey of a Thousand Miles...

 

14. Hapa kazini pangu pana jamaa kibao, nao waitwa 'Sean', 'Campbell', 'Cameron', 'Maurice', 'Rhys', 'Ryan', 'Thomas', 'Thompson', 'Saunders', 'Cunningham', 'Shaughnessy', na wanawake ni 'Towanda', 'Laura', 'Chloe', 'Jasmine', 'Phoebe', 'Maisie', 'Martha', na 'Brooke'. Jee, yatamkwa vipi haya, fkiria kama watia nao mzigo.

(a) 'Sean'= Si-an, 'Campbell' = Kemp-bel, 'Cameron' = Kame-ron, 'Maurice' = Mau-ris, 'Rhys' = R-hais, 'Ryan' = Rr-yan, 'Thomas' = Tho-mas, 'Thompson' = 'Thomp-son', 'Saunders' = Saun-daz, 'Cunningham' = Cunning-ham, 'Shaughnessy' = Shau-gh-nesi; na wanawake, 'Towanda' = Towa-nda, 'Chloe' = Ch-lo-ee, 'Jasmine' = Jas-min, 'Phoebe' = P-hoe-be, 'Maisie' = Mai-si-e, 'Martha' = Mar-th-a, 'Brooke' = Broo-kay. Haya ushafurahi bwana?

(b) Utatekwa ewe Baba Ziro, nlikwambia Serani ni Kisirani, hamjui ila ya kuinamishana shekhe. Matamshi ni haya:-

'Sean'= Shoon (kama Jemz Bondi 007 maarufu Sean Connery, Shoon, si 'Si-an')

'Campbell' = Kembel (herufi ya 'm' haitamkwi, wala hutii madda kwenye 'll' ikawa kampubelli)

'Cameron' = Kemron (si Kame-runi wala mtezaji kandanda maarufu wa nti hii kwa jina la Aleks Song)

'Maurice' = Moris (si Mau-risi, naona wataka tumbaku ya 'Mau' ikuamshe wewe)

'Rhys' = Rais (si tamshi la R-hais, nakuuliza um'pumu wewe?)

'Ryan' = Rayan, si Rr-yan (una kigugumizi?)

'Thomas' = Tomas (hii ni anwani ya kitabu chako cha kwanza ulpokua shule ya msingi Kenya, na bado waitamka 'Tho' kama 'thomo'? Unsoma kweli wewe?)

'Thompson'= Tomson (si 'Thomp-son', nami si naanza kwambia uslete mambo ya thomo hapa, kwani uko jikoni wapika wewe? 

'Saunders' = Sondaz (si 'Saun-ders', najua wafkiria mambo ya sauna na kuingia chemba na bimdogo, hayo n'ya haramu bwana!)

'Cunningham' = Kaningem (si 'Cunning-ham', maana herufi za 'g' na 'h' zina 'idhghamu bi ghunna' ikiwa chuoni ulijifundisha madda ya hukmu za kusoma Qur'ani kwa kughanni, na kama ulikimbia sana au hukwenda kabisa haya utayajuaje?)

'Shaughnessy' = Shoo-nesi (si shog-nessi, wata ushoga. Wala si 'Shau-gh-nesi' wala si shauku, na kumbuka tamshi la 'gh' la kuskutua Kiingereza hawa Wazungu hawalijui kamwe). Ghetto Teacher with White Kids

 

Hao ni wanaume, na katika wanawake, "Towanda" = Towa-nda umpata! Haya mengine ni :-

'Chloe' = Klowi (si tamshi la 'ch' ya chetezo)

'Jasmine' = Jazmin (maana herufi ya 's' ikiwa katikati ya neno Mzungu alitamka 'z' sku zote, na akikuita wewe 'Muzlim', kataa, mwambie wewe ni MuSlim, maana Mzungu ajitendekeza kama wanavyo jitendekeza Wahindi wakikiponda Kiswahili, na Mzungu akismamiwa na kung'arishiwa mato na MNaijeria hutamka jina lake 'Obikwelu Adedewa' sawasawa)

'Phoebe' = 'Fibi' kama yule mumathili wa kipindi cha 'Friends'. "Phone" kumbuka ni 'Fon' tuu, na ile 'Firestone' ilokua Mwembe Tayari ikitamkwa na ndu yangu babu jinga 'Fi-re-ston' kwa sauti ya tini kila tukipita ili marhem mamaetu asiskie, badala ya kuitamka sawasawa 'Fayaston')

'Maisie' = Meizi (si "Ma" ya 'aa' ni "me" ya 'ii', ukisoma Kizungu kumbuka "a" ni 'e', na "e" na 'i' kwa hivyo wewe maembe Mzungu atakuita "Wiwi maimbi", na tushaona 's' ya kati yatamkwa 'z', kapish?)

'Martha' = Maa-ta (si Mar-th-a ya 'maR' kama ya mraba wala si kitembi cha 'th' cha Boksaa Mike Taison)

'Brooke' = Bruk (si 'Broo-kay' bibiye, na ati kipindi kimoja cha 'The Bold & The Ugly' kilikua kukupita hakikupiti, na ukikikosa wakikidhi utafkiria ni swala ya faradhi!). 

Hapo ulipo upo upo?  What's Your Name, Sir? (BBC Sketch)

 

15. Sukari guru na godoro, haya ni maneno mawili yatokamana na?

(a) Kumgoa mtu aliye kiguru, wamwambia tamu ya skar guru kiguru wahed. Na godoro latokamana na KiGiriama, na maanake ni mwanamke mnene kaa godoro.

(b) Guru ni mabaki katika kuboresha (refain) sukari, Mzungu aiita 'molasses'. Tukuwa miwa, kamua, na maji yake sasa yachemshe. Hayo mabaki ni sukari rangi ya buni ndiyo guru. Neno la kiGujerati hili. Na 'godoro' ni neno linalotokamana na hawa hawa maGujerati "godhroo", maanake ni battaniya khafifu (blangeti jembamba, au 'quilt'), maana shitai Gujerati pana baridi ya kutetema, kama thallaaja (friji). Neno "godhroo" tukaliazima tukalifanya ni godoro (mattress) la kulalia. Waswahili wote, si WaKiasili wala si Washihiri na Wamanga, wote walkua wakilala tini majamvini. Tulpopata ustaarabu wa vitanda tukisuka ng'ongo tukifanya vitanda vya mwakisu, kisha tukatambua kutwaa sufi za mti wa msufi tukizishindilia kwenye vitambara vikawa haya magodoro tuyajuayo leo. Water Bed Prank, Brazil

 

16. "Ushamuona Shekuwe akimpanda punda? Daaa. Am mabobish kwel kweli." Neno hili la 'bobish' latoka wapi?

(a) Kwenye msokoto wa bangi, hayatoki mskitini maneno haya sini.

(b) Latokamana na mjani wa Shekh Bobu. Shekh Bobu kama wewe humjui ni huyo huyo Bob Maali umskiaye. Bobu katika nyimbo yake moja, kwa mfano, 'Ukungu wa Asubuhi' (misty morning), ule ukungu wenyewe si ukungu wa mazingara ya asubuhi jua likichomoza, laa, bali ni ukungu wa kitwa, moshi wa bangi. Ukishazivuta basi wawa na falsafa ova Sokratizi, ndio Bobu akaimba, "mwepesi kama unyoa mzito kama rasasi" (light like a feather heavy as lead). Ganja yazungumza hiyo. Na mfuasi yoyote wa huyu Bob Maali akisha jaza kitwa stimu tele aeza kuiinua pikipiki yake akaiendesha kilomita nzima kwa gudurumu moja tu (Mzungu akuita huku ni kupiga 'wili') wala asiche ya kua kitendo chake hichi cha kiwazimu cha hatarisha maisha yake na watumizi wengine wa barabara. Basi huwa hajali kama Bobu akishazitia, ndiyo hayo ma Boobish, mbwembe za mjani. Akikosa msokoto huwa antulia kama maji ya mtungi. Misty Morning

 

17. Uko mskitini waswali tahiyatul masjid (kuamkua mskiti) au sunna yoyote nyengine. Mwida kwakimiwa swala. Ufanyeje?

(a) Fanya bidii kama ukimbiliaye sahani ya biriyani. Swala ya chapchap hii yaitwa swala ya dona dona. Kama huijui yaswaliwaje muendee Shekh Abdillahi Ridha pale Kidogo Basi atakuonesha vizuri.

(b) Vunda swala usmame uunge jamaa. Hapana cha swala ya sunna inapo smama swala ya faradhi. N'kama mkeo afunge saumu ya sunna, na wewe mumewe umpita sokoni kule ukaona kipande kizi cha mwanamke mzuri ajabu ya Rahmani, anjifukiza na udi wa alfitna anukia ambari tokea utosini mpaka nyayoni. Ukimuita mkeo chumbani "una maneno nae" (na maneno yenyewe twayajua, pengine hutafungua mdomo katu, sura zinkundana wataka kula vitu mpaka ushibe), basi wewe mke huna cha saumu. Ivunde, uandikiwe thawabu ya kumzuia mumeo na zinaa, na uandikiwe thawabu kama saumu ile ya sunna unaimaliza mpaka magharibi, kwa vile inna mal a'amaal? Bi niyyah. Kwa hivyo pata thawabu zote hizo, na injoi ngoma chumbani, mashallah. Muslims at Prayer, Tottenham, London

 

18. Kwa nini muimbaji wa umri wa miaka 21 Miley Cyrus alitetemesha ulimwengu wa mziki mwaka huu wa 2013?

(a) Anshikwa kitotoroni akojoa.

(b) Alikatika jukwaani kwa ngoma ya uchafu wa 'Twerk' iliyoshtua kila mmoja akamaka, hata katika watovu wa adabu wa 'had koo'. Ngoma hii Waswahili twaijua sana. Ni chakacha supu supu. Feelin' Myself - will.i.am featuring Miley Cyrus & Wiz Khalifa

 

19. Utamuona Biyonse ana birika la kuogelea nyumbani lakini humuoni kuingia mle. Wamkuta Riyana apeleka pikipiki ya majini (jet ski) lakini kattu maji hayaingii. Si Dayana Rozi si Feth Evanz, si Naomi si Dona Sama, si Tina Tana si Chaka Kani, si Jenet Jeksen si Meri Jei Blaiji, si Misi Elioti si Loren Hili, Si Toni Brekstoni si Alishya Kiizi, woote ni masupa staa hawa, wote wana majumba ya kujigamba, wote wana birika la kuogelea uwani, lakini humuoni kwenye TiiVii ata mmoja katika hawa ati aingia birikani akaogelea. Na akiingia, hakuna apigae mbizi abadan. Kwa nini?

(a) Hawa si wazawa wa visiwani kama mimi na wewe. Hawakwenda Ngomeni wal Madubaha wakajifunza kuogelea hawa, wajiogopea sije wakazama.

(b) Wan mawigi vitwani, sije yakatota na kuharibika. The Water Proof Wig

 

20. Sku gani isokua ya Ramadhani utakuta Waislamu huku "majuu" wanjaa miskitini utadhani kila swala inshinda ya Ijumaa?

(a) S'ku zote za Maulidini mfungo sita.

(b) S'ku ya Krismasi. Maduka yote yanfungwa, mabasi hayendi, treni hazendi, mji kimyaa, kazi hamna. Waislamu hupata angalau nafasi ya kuingia mskitini wakaswali kwa makini. Ndio wakuta miskiti yote inshona. Ama uzushi wa Maulidi ni Waislamu wachache mno wanaoufuata. Ukija "majuu" ukifanya utafiti wako waja kuelewa yote haya ya Maka Chocho ni uzushi usokua na msingi wowote ispokua tope zisohimili jengo lolote. Maulidi ya Wahindi

 

21. Ukiota unlala na binti ya mtu (wa audhubillahi min dhaalik) mtana wa Ramadhani, pindi uamkapo ufanyeje?

(a) Kaoge janaba wewe najis! Wamuota binti ya mtu basi Ramadhaani?!

(b) Huogi shekhe wala hupigi msuaki. Janaba haiji mpaka umwage. Endelea na saumu yako. Na hata ukaja kushusha na wewe usingizini, huandikiwi dhambi yoyote, maana kalamu ya malaika impigwa 'poz' kwa watu 3, mojawapo ni kila alalae mpaka aamke. Kwa hivyo hapo utaoga janaba na uendelee na saumu yako wala kuilipa siku huilipi. Ramdhan in New York City

 

22. Haya mafta ya zeti, marhemu mamangu akiyapenda mno kwa kunwa na kujipaka, jee, yana uzuri wowote haya?

(a) Si wajua tena mamadha zetu wengi kusoma hawakusoma? Na kama wansoma sana basi wamfika chumba cha nne tuu. Unwe mafta ya zeti kwani ni maji haya yakata kiu? Au ujipake kwani ni kijakazi wewe wenda uzwa? Mafuta kujipaka ni ukiumwa tuu, ujipake mafta ya uto ukandwe ukandike. Hebu tuateni haya, leta mtee tule, haya mazungumzo hayeshi bwana.

(b) Mwenyezi M'ngu SWT katika kujisifu (neno hili la 'sifa' sisi Waswahili twaona maanake ni 'praise' tuu, lakini tukae tukijua ni 'describe' pia. Wengi wetu ni Waswahili jina tuu tusojua Kiswahili) kwake akasema katika Surutun Nuur (Sura ya Muangaza), aya ya 24:35, "Mwenyezi Mungu ni Nuru ya mbingu na ardhi. Mfano wa Nuru Yake ni..." akaja mpaka kwenye hayo mafuta yawashayo hiyo Kandili ya Nuru yake, akasema yatumia "...mafuta ya mti wa Mzaituni uliobarikiwa..." M'ngu Muumba huyu, akapiga mfano wa Utukufu Wake Yeye Subhana.

Mafta ya zeti, Mzungu akwambia, yapunguza kolestrol (mafuta mabaya ndani ya mishipa ya damu mwilini mwa binaadamu), na kolestrol husababisha dhughuti ya damu (presha) kuwa juu. Ndio ukiskia hiyo "Mediterranean Diet" iliyo nzuri kwa kuzuia na maradhi ya moyo Wazungu waisifuyo si mofa ya Hadhramuti wala Suwa ya Sibu Omani, laa bwana. Vyakula vya siha ni vinavyopatikana sehemu ya Bahari Nyeupe ya Kati (Mediterranean Sea) navyo ni vyakula vya matunda kama tamata na machungwa, mbegu kama alizeti na lozi, maharagwe na adesi, samaki, mayai na maziwa lala, na hapakosekani katika vyakula hivi raisi wao nayo ni mafuta ya zeti, by order. Nyama na vitu vya tamu kama mitai na haluwa kuliwa huliwa kwa nadra. Hebu angalia jikoni, unayo tupa ya mafta ya zeti? Kama huna nenda kainunue "saa huu huu". Mediterranean Diet

Isitoshe, huchangia kukuzuia usipatikane na maradhi ya moyo. Na wataka tana nyele? Wewe Nureni, atana na hiyo Brylcreem na wewe Shagufta, atana na hiyo L'Oreal Extraordinary. Unkoto haziwi singa, na un singa za kondoo haziwi singa za tambi. M'ngu alokupa ndio hivyo hivyo, wambili havai moja, kaa ujishkurie, atana na ma kemikal, yatakuharibu bongo bure. 

Na mafta haya haya ya zeti ati mdomo wa kupasuka kwa jibaridi la Kanada, ustafte Vaslini na sijui Honey Extract, tumia mafta ya zeti haya haya. Na ukivaa nguo leya zako 7 au kumi zazuia baridi, lakini ukitaka blangeti lisoonekana (invisible blanket), basi jisugue mwili mzima na mafta ya zeti kisha unipashe.

Ndio mufasiriin (wenye kutafsiri maana ya ndani ya Qur'ani na hadithi, na hawa hawatoki Maka Chocho Amu, watoka Maka Kuu yenyewe na Madina kwa Mtume SAW) wakwambia mti wa Mzaituni ulikua ukimea nde ya kila nyumba ya mitume wa M'ngu waliopita. Mzaituni bwana, si Mnazi, wala Mkungu, au Mgomba na huu Mbuyu. Mti wa Mzaituni shekhe. Na Mtume Muhammad SAW akinwa mafta ya zeti na akijipaka nyeleni na mwilini mpaka saa nyengine akiwa chapachapa. Harvesting & Making Olive Oil

 

23. Pana wazee nyumbani waishi nao, uko gorofa ya tatu, na wewe wawapenda mno. Jee ufanyeje?

(a) Wajengee mis'adi (lifti), wakibofa kifungo wapande wakishuka watakavyo, na mlangoni waekee na tuk tuk na dereva wao, wapelekwe Majengo Sdiria wakirudishwa Kuze.

(b) Waate watumie ngazi katika kupanda na kushuka, na waate wende watakako kwa miguu, maana viungo vikitendekezwa huzidi kuvia, na binaadamu akijiskiza sana hudhoofika chapchapu mpaka akawa guu haliendi tena ataka kigari cha magurdumu asukumwe. Mzungu akwambia, "Use it or lose it." How NOT to use the stairs

 

24. Mwanamume nyumbani yuko sebuleni aangalia T.V. wamkuta sku zote yeye anshika kibadilisha vipindi (rimoti kontroli) mkononi, yuko chonjo. Yeye aangalia habari, na mkewe angojea zamu yake angalau apewe amuangalie timvi Izauro alvyomkutisha mavyaa yake. Jee, yawezekana vipi mume na mke wakae sebuleni wote pamoja waangalie T.V. na wote waridhike?

(a) Wape kombe wanwe, na wawashie ubani wa moto. Na usisahau kuwapa alizeti watafune.

(b) Wanunulie T.V. ya Samsung S9C OLED. Mume ataangalie Al Jazira yake, na mke ataangalia ya kumkutisha mavyaa, vipindi viwili tafauti kwenye shasha (skirini) moja ya T.V. hiyo hiyo. Have 1 T.V. but watch 2 programmes

 

25. Wanaume gani wajipaka 'mek ap' wakajirembesha?

(a) La haula walaa kuuwata! Hao n'mashoga wakutupwa, kina Fuad Keki hawa.

(b) Mashoga wengine kweli hujipamba, ndio dini ikatuambia mume anayejifananisha na mke, na mke anayejifananisha na mume, hao si wema, na kukaa nao tusikae nao, tuwahame bwana. Makhanithi kweli hujipaka, lakini ni baadhi yao hawa mashoga wa dhahiri wajipakao wakatoka hadharani, na huwaoni ila kwa nadra hata huku "majuu". Lakini wajipakao ma 'mek ap' sku zote bila ya kukosa ni wana siasa wakija kwenye T.V. Mwanasiasa sku zote ata aonekane yeye bado ni 'spring chicken', kijana daima. Hizi ni katika zile hadaa za kukudanganya wewe ili uwape kura wazidi kuwanda. Kwa hivyo si mtanganyiko wa Obama si uzungu wa Toni Bleya, si kirungu cha Moi si Mjaluo Odinga, si Mbongo Jakaya Kikwete si Uhuru Kinyatta, woote hawa hujazwa ma mek ap kibao kabla kupigwa vidyo. Makeup on TV

 

26. Wee ni mwalimu wa skuli hapo Mambasa, na ni wakti wa kusoma hadithi ya kitabuni kwa sauti, na katika tungo pana majina ya "Khadija" na "Abdul Swamad" hapo. Mwanafunzi wa kabila gani ndio atayatamka majina haya vizuri zaidi?

(a) Waswahili bwana, mbona swala hili 'izi kama ndizi'?

(b) Wilbafos (Wilberforce) Makokha kijana wa KiBaluhya, hawa ni mwisho kwa tamshi la kuskutua la "Kh". Mswahili lezi, "kh" ataitamka 'h' amuite mke wa Mtume SAW 'Hadija'. Na "Abul Swamad" ataitamka besti AbduShakuur Guleed kuliko yoyote mwengine. Msomali ni mwisho kwa ile "ain" ya 'Abdul' wala hutampata amshindae, hata awe ni M-Qureshi wa Maka. Tizama Kayamba ya WaBaluya hii

 

27. Mapai wamfukuza jambazi. Wankuja tefuliana risasi kadhaa. Mwishoe mapai wanamzingira, jambazi hana ndia ya kukimbia, anfungika kitotoroni kisicho na ndia ya kutokea. Mapai wamuamrisha, "Henz ap!" ainue mikono ajisalimishe (a 'sarenda') lakini hakufanya hivyo, kwa hivyo akapigwa shaba zake akajifilia mbali. Sasa, katika uchunguzi uliofanywa baadaye, kwa nini yule mkhalifu hakujisalmisha ilhali hana namna nyengine?

(a) Jambazi ni mwizi wa kimabavu, haogopi kufa sini. Yeye mpaka antefuliana risasi na polisi wee huoni alkua ashaaminisha kufa? Afle mbali mwana kufa yee!

(b) Zile risasi yule jambazi akizitefua alifanya kiziwi kwa muda. Kwa hivyo ile amri ya maaskari ya kujisalimisha haikuisikia kamwe. Gunshot Prank

 

28. Ukiwa una kipima shinikizo la hewa (baromita), na ukaona shinikizo ya hali ya hewa iko tini (loo atmosferik presha), utataraji nini na kwa sababu gani?

(a) Shinikizo? Mwenyewe! Ee bwana ee, usintukane, kinyocho cha mameyo! Na utaraji nini na mtu wantukana? Makonde tuu, au waona ntakupa zaka?

(b) Shinikizo ni presha. Maradhi ya shinikizo la juu ya damu, kwa mfano, ni presha iko juu. Hewa pia ina shinikizo. Ukitumia kipimia shinikizo la hewa (chombo kitumiacho zebaki au 'makyuri') na ukute zebaki impanda kuonesha shinikizo la hewa liko tini, basi utakuta pepo zatoka zitokako zaja kwa kasi, na mara nyingi utakuta pepo hizi zitaleta mawingu ya mvua kunyeshe hapo ulipo. Na shinikizo la hewa likiwa juu, utakuta hali ya hewa ni njema, patakua na jua zuri hapo mulipo. Weather Barometers

 

29. Kuandika kwa mkono wa shoto chuoni ni?

(a) Katika madhambi makubwa mno! Mtoto ataka mbata kwenda tu, mpaka bilisi huyu anyoke!

(b) Ni sawa. Katika kila binaadamu 11 utapata mmoja atumia shoto. Maumbile aliyoyaumba Yeye subhana, hamna dhambi, fanya yote kwa shoto ukitaka, illa kula na kunwa lazma kwa mkono wa kulia sije ukala/ukanwa na shetwani kama hadithi ya Mtume SAW inavyotufunza, na ukienda haja kubwa au ndogo kattu usitumie mkono wa kulia na hadithi zake pia zipo, na ukimpa mkono mtu wamsalimia ni kulia kwenda wala usiige maamkuzi ya mkono wa shoto kama wafanyavyo wanachama wa kiskauti (scouts). Left Handed

 

30. Haya. Skiza kitandawili (ridal au pazal kwenu nyinyi Waswahili wa Kizungu). Wee Alii, una mshkaji wako Husna. Husna huyu ankatazwa kwao simu asiwe nayo asilan, kwa vile wewe huna ila uharibifu mtupuu, wataka kula vya watu bila ya kuvitolea mahari. Kwa hivyo Alii wewe wampa rafkiye Husna aitwae Maryamu ampelekee kijibarua cha mahaba kwa siri. Lakini wee Alii ushamtambua huyu Maryamu si mwema wenu, ni kisabba, tena fattani, mjaalaana aso na kheri moja duniani. Kwa hivyo unkwenda nunua kijikasha pale Baghani barabara ya Ndia Kuu. Barua uliyoishumu mara sabiini unaitia ndani ya hicho kijikasha, ukafunga kitakia kwa kijikufuli, na sasa uko tayari kumpa Maryamu Kisabba ampelekee mshkaji Husna. Swali ni hili, jee, Husna nyonda mkalia figo ataisoma vipi barua yako ilojaa mijite bila ya Maryamu kuisoma yeye ndiani, kisha ende kiguu na ndia akakupakizie mitaani?

(a) Kwanza nunua ubani wa moto na kikasha ukifukize mbele yake huyo Maryamu. Kisha mpe Maryamu huyu akishike, kisha uweke hirizi mbili juu yake, moja nyeusi na moja ya kijani, kisha kikasha kitie kikufuli chake ukibane, kisha kivivie hicho kijiufunguo na ukikabidhi Maryamu kwa mkono wa kushoto huku wamg'arishia mato, kisha mwambie "Hinde!" ampelekee Husna roho yako. Kisabba Maryamu atakwenda kwa Husna kaa alopagawa, ampe kikasha chake na hicho kijifunguo, salama salmini. Fanya hivi na kuku haruki rafki yangu.

(b) Tuateni huu ukatuni wetu jamani wa ubani wa moto na hirizi nyeusi na za kijani. Twaa kikasha, tia barua, funga kikufuli, na ufunguo wake utie mfukoni mwako ukae nao wee mwenyewe Alii. Sasa mwambie Maryamu akamkabidhi Husna. Husna nae kikasha akikipata, ufunguo si hana? (Najua hapa wee wasema, "Haa, ni wazimu mdogo huu?") Hatafti nyundo wala hatafti mango. Kazi yake ni avike kikufuli chengine kwenye kitakia cha hicho kikasha, vikufuli viwe ni viwili sasa, kisha ampe Maryamu akuregeshee kikasha chako pasi na kukifungua yeye Husna. Kikikufikia wewe Alii, tumia ufunguo wako ufunguwe kikufuli chako ukae nacho, umpe tena Maryamu hicho kikasha kilicho na kukufuli cha Husna arudi nacho tena kwake. Kikimfikia Husna, sasa aweza kukifungua kikufuli alichokifunga yeye mwenyewe kwa ufunguo wake alonao yeye.

Najua jawabu hili ewe mlaji marungi Nagibu kulipata huwezi, ata ule Kolombo utanganye na Giza, au handas zote zitakuruka. Na ukimuuliza Fuadi Messi endae zake bolini atakwambia Husna kwanza n'kiporo kina na ukimwi, kwa hivyo Fuadi Messi hampelekei barua wala hampelekei ushuzi. Ukweli ni kua, mambo haya ya kuchemsha bongo sisi Waswahili hatuyataki. Hatupendi kujisumbua ila kwenye kula vitumbua.

Na ikiwa "methali" hii umeipenda na inkuafiki, basi kama bado wewe ni bwamdogo, labda waeza kusomea ukatakhassusi katika madda hii ya "kodi". Musione ni sisi Waswaha tu ndio mahodari tuzungumzao kwa kodi, kutwa kucha twakaa twafumbiana mafumbo tuu, laa bwana. Mzungu yuko mbali mno katika madda hii. Benki zikipelekeana hisabu zao zatumia mafumbo mfano wa haya. Na wewe ukiingia Gugal kupeleka usabasi wako kwa barua pepe pia watumia 'neno la kupita' (password) kwanza. Hii si "Open Sesame" ya uganga wa Tanga, hapana bwana. Ni somo la mafumbo. Na hawa Wazungu wakikufundisha madda hii, badala ya kutumia jina lako wee Alii Lavaboi, Husna Kispidi na Kisabba Maryamu, wao hutumia "Bob, Alice and Eve." Zamia kwenye madda hii na huwenda ukapata kazi ya kutafuta na kubuni fumbo lisoweza kufumbuliwa (unbreakable code) ambayo Wazungu hivi sasa wamo kwenye kuchunguza somo la 'Kontam Fisiks" (quantum physics) wakifanya tajriba zao.

Na ndio ukiwa na hii "Smat Fone" yako (simu smati sababu wewe uitumiae ndio zuzu) usione ati ushafika, bado hujafika mwenzangu. Na ukiwa picha zako za harusi ati wazitia kwenye 'khazana ya wingu' (cloud storage) jua ya kua pana watu kibao (kina Maryamu Visabba) wenye ujuzi wa kuvibaka vikasha hivi vya watu juu kwa juu, wakavivunda wakaiba kopi za picha zako za harusi kwenye wingu la mbingu ya sabaa, kisha wakavigandisha kwa gundi kali ya 'araldaiti' na kuviwata viendelee na safari yake pasi na wewe mpumbavu nazi kukunwa kwa mbuzi kutambua jambo lolote lilojiri. Ndio ule wimbo maarufu wa Tii vii, "Someni viijana...", wala haukusema "Tezeni viijana..." Introduction to Public Key Cryptography

 

31. Calamari n'nini, na Sushi n'nini, na Masala Tea ni ipi?

(a) Kalamari kuijua siijui, siwezi kukdanganya, labda ni kamari kwa Kizungu? Sushi sina hakika, nadhani ni jina la jamaa mmoja wa Makadara nikimskia zamani lakini akiitwa Shushu, si Sushi. Na hii Masala Tii ni chai ya kuwasha ya masala, na yoyote atiae masala au mbirimbi kwenye chai huyo ashazibuu? Ashazibuka!

(b) Calamari ni aina ya chakula cha KiTaliani, nao ni ngisi wa kukaanga kama wanaouzwa Bustani ya Forodhani kisiwani Unguja (hii ndio Leta Hauzi yao). Sushi ni chakula cha KiJapani, nacho ni matonge ya wali ulopoa na kutiwa siki, kisha kwa juu yake pakawekwa samaki wa biti au waliopikwa. Sushi kula wewe, mii nipe biriyani yangu unwate nile kwa makini. Na masala sii Waswahili twajua ni ile pilipili ilosagwa kisha ikakaushwa ikatiwa na rangi nyekundu, Wazungu waiita 'Chilli Powder'. Muhindi akisema 'masala' akusudia kiungo (spice) kama mdalasini, iliki, pilipili manga, karafuu, jira, mandano, tangawizi na thomo. Kwa hivyo Muhindi hakuzibuka akisema Masala Tii, huwa akusudia ni chai ya viungo kama ya tangawizi na mdalasini, yashuka kweli! Slow Food

 

32. Ukitaka chai nzuri kabisa maji lazma uchunge yaweje?

(a) Maji  na majani mpaka yatokote mtokoto wa kisawasawa ndio chai iwe nzuri.

(b) Maji yakishaanza kutokota tu yaepue. Yakitokota sana ile oksijini ndani ya maji yapungua, na ikipungua ladha pia yapungua. Na ukiniambia oksijini hamna ndani ya maji, nakuuliza, samaki wote baharini si wangekufa basi? Rudi skuli ammi. Indian Tea

 

33. Mimi napenda chai yangu nitie jani la chai ndani ya kikombe, asali kijiko cha chai kimoja, nimimine maji ya moto, kisha nitie maziwa ya mkebe (wakumbuka 'Ideal Milk' ya Afrika zamani?) kidogo, nikoroge. Kisha hutwaa kipande cha jubna (cheese) ya sampuli ya Cheddar khafifu (mild - maana kuna nyengine strungi kabisa yanuka kaa mavi, sizitaki hizi sinfu zozote nyengine), niitumbukize chaini. Kwa nini wafkiri?

(a) Imma ile jubni yaongeza ladha nzuri ya chai, au labda huna kazi ya kufanya wewe wa pas taimu tuu.

(b) Ladha ya chai haibadiliki. Lakini ukimaliza chai sasa uile ile jubna huwa subhaana llah ile ladha haisemeki kwa sifa nzuri na utamu wa kiajabu. Ijaribu. Mzungu akwambia, "Don't knock it until you try it." Cheese Commercial

 

34. Mwaka ujao wa 2014 (kesho kutwa tuu) pataanza vita gani kwenye upande wa chakula?

(a) Watu wa Kenya wataupigania unga wa bure wa mandano utakao tolewa bure kuadhimisha mwaka wa mwisho Obama kukikalia kiti cha uraisi.

(b) Obama amaliza uraisi wake 2014? Ata gazeti wasoma msela wewe? Vita vitakua ni vya kiakili. Wataalamu washagundua maradhi mengi mno tulonayo, kama dhughtu ya damu kua juu (hai blad presha), maradhi ya sukari (dayabitiz) na maradhi ya moyo (haat diziiz) yachangiwa zaidi na utumiaji wetu wa sukari. Sukari ni sumu. Utaikuta yajazwa kwenye chai kama za KiSomali, kwenye mahamri, kaak (keki), soda zote, mpaka kwenye dawa. Na mashirika makubwa kama ya Coca Cola yote yatapinga utafiti huu wa uhakika ili kuuchunga huu 'unga' wao. Ni kama unga wa ngano ukija kugunduliwa ati waleta maradhi, wakwanza kupinga khabari hizi atakua ni T.S.S. na Unga wake wa Taifa. War on Sugar

 

35. Ukipelekwa na polisi katika chumba cha kuhojiwa ('intarogeshen rum'), utakuta huko kuta hazina madirisha wala picha wala pambo lolote. Kwa nini?

(a) Hakina madirisha sababu sije wee mshukiwa unaehojiwa ukaliparamia na kukacha. Na hakina picha maana pale si pahala pa starehe kama Camel's Joint kwa Hassan Jinni, ukae wapiga peshen na huku waangalia picha ya demu yuko Hawaai anvaa bikini na mkononi anshika Magarita.

(b) Wanaokuhoji wataka kuteza na akili yako (play mind games). Maswala yakichacha binaadamu waeza kujipurukusha kwa kuangalia nde ya dirisha ukamuona kibarua sugu amenyeka na mkokoteni, au uiangalie picha ya Kibaki ufkirie, "Lahaula! ana upaa kaa eyapoti!" Kama dirisha lipo/picha zipo, kila ukiulizwa kwa ukali, "Ulimnajisi binti wa Muhaji?" wewe ungelijipurukusha kwa kuangalia upaa wa Kibaki, ufkirie, "Ah! Si angevaa kofia ya ki 'kau boi' kama raisi Mdinka wa Sudani Kusini, Salva Kiir Mayardit?" Kisha uzidi kujipurkusha kwa kuendeleza fikra zako wakimbia kuhojiwa kwa mashtaka yanayo kukabili ya kumnajisi bintiye Muhaji laanatul Lahi wewe," Jambo la kutekesha ni Sudani Kusini ng'ombe wa tele lakini farasi hamna hata mmoja, kwa hivyo kofia hii ya 'Kau Boi' n'ya nini?" Inside the Interrogation Room

 

36. Fesbuku ni ya? Na mwaka ujao wa 2014 itakua ni ya? 

(a) Sura Kitabu ni ya Matineja. Hapa ndio makadara yao, waja tongozana. Na mwaka wa 2014 itakua lazma mashabik wake watoe namba za simu kwanza, na itakua badala ya kwenda Saiba Kafee ukafunge foleni na ashara yako mkononi wasubiri zamu yako ufungue Sura Kitabu itakua sasa waeza kuwakorogea simu tu, asubuhi ukamsuka Nasra na jioni ukamtia malaini Yussra.

(b) Sura Kitabu ni ya wazee watupu. Matineja waihama. Washatambua ya kua baba zao na mama zao washinda hapo, umkute babako mwenye maradhi ya sukari amuangalia Liana wa Aga Khani aliyekua akimizia mate zamani yukoje sasa? Na Faika nae aliyekua akisoma Mbaraki, jee, anayo alama ya kopa kumaanisha anaolewa au hana ili ujipe mahopu ya kumrushia kibarua umwambie, "Long time my Princess. From your Invisible Darling, Jemshidi 'Shaggy Boi' ". Ukimuangalia Jemshidi mwenyewe ana presha mbaya sasa, ata akimpatia faragha Faika huyu kwanza lazma amize tembe zake kum na mbili kutuliza presha ya kuzungumza nae tuu, hujaja ya katika hali ya mashini yake, isha 'siiz' haiamshiki mpaka uirai kwa tembe nne za 'almasi ya buluu'.

Matineja mwaka wa 2014 wataihama hii Sura Kitabu wawaatie wazee wao waliostaafu wajikumbushe zaman zao, na badala yake utawapata kwenye (Ushuzi wa) Twita, Kunani? (What'sApp) na PichaBonga (SnapChat). Best Facebook 2012

 

37. Hii PichaBonga (SnapChat) ni ipi?

(a) Hii ni sampuli ya kutongozana kupitia ndia ya mtandao, na mkataba ulioko ni huu. "Wewe fala, nitumie picha yako nikuone kwanza. Kama wewe ni 'jibaga' n'ta bonga nawe. Lakini kama un sura kaa uteo, au ni ji gosti huangaliliki, basi naona utabonga na mkono maana uso washughulika ('Tok tu the hend bekoz the fes iz bizi.")

(b) Wamrushia mwenzio picha au kanda ya videyo na kumtangulizia na maandishi uyatakayo, na aweza kuzitizama kwa baina ya nukta 1 na nukta 10, kisha kama Jemz Bondi, zapotea huzioni tena. Basi tineja aeza mrushia mshkaji wake picha ya yeye anzukwa, binti anaeharibika ateke, ata mamake hajamwambia kwa ukali "Watekeshwa na nini, hebu nipe niaangalie!" huwa hiyo picha au kanda ishatoweka. Kwa hivyo ukitia, "I lav yuu, ther iz noo wan bat yuu" pia h-i-y-y-o, nukta hazitimii 10 maandishi hayo, yashayayuka. PichaBongo ni kama mtezo wa zama uzuke. Embarassing SnapChat

 

38. Mtume SAW alipita kwenye makaburi 2 akawageukia maswahaba, akawaambia, wale waliomo ndani ya yale makaburi mawili pale walipo waadhibiwa, na wateswa ilhali ya kua madhambi yenyewe yakimbilika kirahisi. Akasema SAW, "Mmoja hakujihifadhi na najisi ya mkojo, na wa pili alikua fattani, kazi yake kufitnisha watu kwa kubeba umbeya." Mafattani twawajua, wazuzi twajua, na warambaji vishogo pia twajua, nao ni hawa uwaonao kina Maimuna na kina Sakina, tunao tele, wanjaa fogo faukal mabamba. Na wanaume sampuli ya kike namna hii hii pia wantujaa, kina Abedi na kina Hamza, wote hawa ni jari moja waume kwa wake. Lakini, huku kujitunga ukikojoa ni kupi?

(a) Kujikinga na mkojo tafsiri yake ni uvae mitawanda kwanza uingiapo chooni, kisha uvue kikoi au rinda, kisha ututame, na choo chenyewe ulichokiingia ni sharti kiwe ni cha tin tini, si cha kikafiri choo cha Kizungu, ukamuona mtu ankaa kwenye kiti, nauliza, kwani ni mfalume yeye? Na ukimaliza kukojoa, lazma maji shekhe ujioshe nayo kwa kopo swafi na ndoo swafi, na maji ya kisima ni aula zaidi kuliko maji ya mferejini yatokayo hukoo kwenye chemchemi za Mzima zilioko Mbuga ya Kuhifadhi Wanyama ya Tsavo ya Magharibi, mbele ya Voi. Na HUFAI kujiosha kwa maji ya Zamzamu aswilan, mamangu asema ni kufuru hiyo, na babangu asema ni israfu hiyo, kauli mbili hizi zantatiza kidogo niifuate ipi, ntamuuliza Shekhe Mpenda Sherehe wetu nkimuona kule Maulidini kesho kutwa inshalwa.

(b) Zamzamu kunwa ukitaka, ogea nayo ukitaka, pikia nayo ukitaka, ogea janaba nayo ukitaka. Usende kwa Shekhe wa Maulidini wala Shekhe wa Disko. Kila kitu ni halali ispokua kilicho haramishwa, na ukiskia kitu ni makruhu (Kiarabu maanake ni 'kinacho tukiza') basi atana nacho ukiweza. Wewe Muislamu kazi yako ni wenda na maneno ya Qur'ani au vitendo vya Mtume SAW, la tatu la kuskia kwa shangazi au kwa nyanya hayo ni mambo ya itikadi zisizo na msingi wowote, atana nayo bwana. Hiyo ni nukta ya kwanza.

Pili, ulimskia nani kuwa choo cha kututama ndicho kinacho swihi tuu? Wataka nambia basi huku "majuu" kote umma wote wa Waisilamu ulioko woote wapata madhambi matupu kila waingiapo chooni? Mashekhe wa Kisuudi wenyewe wapenda vyoo hivi zaidi kuliko hivyo vya kututama, maana kututama ni kazi ile, ufanye ma skwats (squats), ukishtuka wapiga presaps huko chooni shekhe! Ateni uzembe. Vyoo vya kufukuliwa mashimo, ukibwaga jiskadi hilo laanguka "vyaaa!" sekondi 5 nzima kabla ya "bwaa!" kukita huko tini ndivyo vyoo vilokuweko wakti wa Maswahaba na wengine wetu tukiviona tukikulia, mwida ukaona kombomwiko huyo atoka na wewe usharuka, au ukaona jongoo atoka shimoni, na usiku kattu chooni huingii hata ukawashiwa kandili ishirini, wacha, wakhiyari uzuie mavi usiku kucha unye asubuhi. Vyoo hivi vya shimo ni virefu, hakuna nafasi ya najisi kukurukia (Wazungu waiita 'blow back'). Lakini hivi vyoo vya Kiswahili majumbani mwetu vya kututama kisha unye uwate mtelezo (Wazungu waiita 'skid marks'), havina unadhifu wa haja bwana, na kojo laeza kukurukia vilevile, ushaskia bwana?

Tatu, ukiwa ulonacho ni choo hichi cha kututama, basi kojoa kwa uwagalifu, na mwaga kopo la maji mdogo mdogo ukojoapo ili kojo litkuliwe na maji badili ya sahani ya choo kikavu kukurushia mwenyewe lile kojo. Na ikiwa choo ulonacho n'cha Kizungu, basi tia tishu kadhaa mle ndani ya maji kwanza, halafu uwe muangalifu kojo pia lisikurukie.

Nne, Mtume saw akimaliza haja akitumia maji kama yapo. Lau hamna, akijifuta kwa kijiti au kwa mawe. Kama tishu ingekuweko wakti ule basi jua ya kua Mtume SAW tishu angeitumia, unsikia ewe shekhe makhluk kitab wee?

Tano, na jambo hili ndilo la umuhimu zaidi. Wee mwanamume ukimaliza kukojoa kwa uwangalifu, usiharakishe kutoka chooni. Tulia hapo kama kwa dakika moja nzima hivi, uwate matone mawili matatu ya mwisho yakutoke. Waeza kujikamua kidogo kutimiza muradi huu. Hakikisha wafanya hivi, lau sivyo tone litakutoka baadae, imma wajua au hujui, ukakuta mtu aswali lakini swala yake haiswihi. Na kwa wanawake, kawaida wakikojoa wamaliza vizuri, lakini tatizo liko kwenye wakti mwengine, pengine ampanda tuktuk ina mtitigo, au ankaa na wenziwe akaangua kiteko akateka kwa nguvu, au ampaliwa na mate akakohoa, basi nyakati zote hizi aweza tokwa na mkojo kidogo. Hapo basi lazma wanawake wachunge, wakajioshe wakipata nafasi tuu, na suruali waibadilishe. Na hii ndiyo siri ya sufuri, utakuta wanawake wengi wakiswali hawaswali na huku wamvaa suruali ya ndani. Haya basi chekbobu, usha chachawa sasa, wataka yachunguza haya, wataka uwende ukatungulie watu sasa, na ukishikwa, ati ujitetee kwa kusema, "Ah, n'lkua nataka kujua ati huyu Farashuu akiswali, kweli avua suruali yake kwanza au havui." Mtu aswali na wataka leta u koz meni hapa? Mwana hizaya wee! Wapi mkia wa taa?! Japanese Toilet Lift

 

39. 'Cat's Eye' ni nini? Na mkate wa kisu ni upi?

(a) 'Cat's Eye' si ni Mato Paka? Kama jamaa mmoja hensam boi, chotara wa Kibulushi alozibuka kidogo, akikaa mtaa wa Floringi zamani. Na mkate wa kisu ni ndugi yake mkate wa panga.

(b) 'Cat's Eye' ni  kile kifaa kiwekwacho katikati ya barabara chamereta usiku kikipigwa na taa za magari. Hili Jito la Paka ndilo hukuarifu upande wako wa kupeleka gari ni upi sije ukaingia upande wa mwenzio mukapigana dafrau. Zamani ukiziona barabara ya lami Msa. mpaka Malindi na Msa na Nairobi. "Mateja" wa unga washazing'oa zote washakwenda zipika bei zamani. Na huu mkate wa kisu ni ule mkate mrefu mwembamba wenye ladha kabambe. Afrika twauita 'French Bread' lakini jina lake hasaa Wazungu wauita 'baget' (baguette). Cat's eyes on the road

 

40. Huu ni msimu wa Kharifu (hiyo 'Fall' majani mitini yanapo pukutika yaka 'fol'), na mtindo uloingia ni wa Flats. Rais mstaafu Moi pengine angeuliza, "Na hii flaat ni kitu gani?"

(a) Ni mtindo wa kununua nyumba za jumuiya (flats) vile sasa uchumi huku "majuu" waanza kuinuka. Na kama jawabu hili silo ulitaftalo, basi yaeza kuwa ni msimu wa kupata panchari, maana pepo za kaskazi huvuma kijeuri wakti huu, pakaanguka majani na miba mabarabarani, kila dereva wa pili au watatu wamkuta ana 'flat tyre' yaani panchari mpaka amtafte 'Ali Pancha' wa Mskiti Badala azibe kwa kiraka.

(b) 'Flats' ni mtindo wa viatu kwa hawa wanawake wabaibashwao kwa kila kipya kiingiacho mjini. 'Hai hili' ni viatu vya juu juu, ukamuona mwanamke atembea kama alodungika mwiba, na 'flets' ni viatu vya tin tini visokua na visigino vilivyo tongoka, mfano ni viatu vya ngozi vya wanawake wa kikwetu vilokua vikinunuliwa Mwembe Kuku au viatu vya wanaume vya makubadhi. Israfu ya flet shuuz hii

 

41. Na kwa nini msimu huu huu wa Kharifu ni wakti mbaya sana kwa wafagiaji barabara wa baladiya (manispaa)?

(a) Msimu wa migomo hii, kwa hivyo uspotia gange sku mbili tatu kodi utailipa vipi na wakukupa zaka hakuna huku?

(b) Si majani yake hayo yanavyopukutika mitini ikaenea mabarabarani rafki yangu utadhani ni majamvi ya maulidini yantandazwa nde ya uwanda wa Masjid Riyadha, Lamu. Kazi hii niliifanya mimi pat taimu, wafagia barbarani nde ya hoteli na hujafika nusu ndia ukiangalia ulpoanza busati jipya la majani lishatandazika. Ukiskia kazi ya kanisa ndio kama hino. Road Sweeper

 

42. Ukitaka kumkasirisha mbwa muangalie wapi?

(a) Nyuma.

(b) Mato. Ukimuangalia mato huwa ni kama unampa changamoto (umem 'chalenj'), umwambia "Rii", sasa angalia chamtema kuni. Dog Whisperer: A Lesson in Aggression

 

43. Wenye kujipaka vipodozi vya kufanya ngozi ikawa nyeupe ('skin waitning krim') utawatambuaje?

(a) Waotee Abdalla Stooz hapo Salim Rodi (Digo Rodi) utawaona wakiingia na kununua mkorogo huu wa studyo.

(b) Angalia kwenye vifundo vya mikono yao ('nakalz') huwa vyeusi, havibadiliki vikawa vyeupe hata wakitumia vipodozi vikali namna gani. Skin Whitening on knuckles

 

44. Wajenga nyumba ya matofali. Untwaa udongo, unaoufinyanga, kisha wauwata ukauke juani pengine sku mbili ukauke. Sasa uko tayari kujenga?

(a) Kabsaa. Nyumba za matofali ni nyumba za Kilami, zinkaa kishefa kabisa.

(b) Bado bwana. Ukiyajengea hivi yalivyo basi kukiteremka mvua haya matofali mabiti yatageuka yawe tope tena. Yabidi kwanza matofali haya uyawashie moto kwenye tanuri (Mzungu akuita huku ni ku "fire the bricks") kwa wiki nzima hivi kama watumia mfumo wa kizamani, na kama una mashini za kileo kwenye kiwanda basi kwa masaa machache. Utengezaji wa matofali, Bongo

 

45. Ukitaka kula?

(a) Osha miguu kwanza, kisha kaa kitako useme, "Bismillahir Rahmanir Rahiim" na uanza tonge lako la kwanza.

(b) Waeza kuosha miguu ukitaka kama Wahindi wafanyavyo India, na sababu wakaa majamvini wakakunda miguu kama tulvyofanya sote chuoni, basi waeza chafua salwar kamiiz zao kwa kuzitia vumbi la miguu maana wengi wavaa champali. Sunna iliyoko ni uoshe mikono kwanza, kisha ushakikalia chakula useme "Bismillah" tuu. Lifebuoy India

 

46. Hii 'Kontam Fiziks' ni ipi?

(a) Mimi najua kitu kimoja, madda hii kuifeli nitaifeli tuu, kwa hivyo usiniulize sije tuka tashfiana bure. Niulize ya utamu wa kunazi mbivu na ukakasi wa mabungo, hapo ntakujibu mpaka utasallim amri. Mambo ya Kontam Fiziks usinletee, Serani hatkufundishwa haya hebu nenda kamuulize babayo.

(b) Fiziks si wajua ni mambo ya gari likenda kwa kasi ya 120 km/hr, na huku wamskia manamba asema "Ilale! Ilale!" na abiria wote wanshkilia viti na huku wapiga shahada, basi hisabu zakwambia mutafika Malindi kabla saa 1 kwisha.

Kontam Fiziks sasa ni ilimu hii hii ya dasturi ya vitu vinavyo kwenda lakini badala ya kuwa ni vitu vikubwa kama magari au risasi ya bunduki huwa ni vidogo sana, vijitutu kabisa vinshinda mayai ya tawa, huvioni mpaka utumie chombo cha kuona kwa ukubwa (microscope), na vengine huvioni kamwe hata ukawa una mikroskop ya kijini pia, mpaka utumie fikra za kinadharia tu (theory).

Ilmu hii ya Kontam Fiziks ni ya kichizi mno. Kwa mfano, mwanasayansi mash huri Ainstain alibuni nadharia ya 'General Theory of Relativity' na kutambua kua mwangaza wenda kasi ya kilomita laki 3 kwa kila nukta (300,000 km/sec). Hakuna kitu chendacho kwa kasi zaidi ulimwenguni kuliko mwangaza. Kwa hivyo nyota iliyo na umbali wa mabilioni ya makilomita ikimeremeta mpaka tukaiyona sisi hapa ardhini basi huwa ishapitisha mamilioni ya miaka ndiyo tukaweza kuiona. Uchizi wa Kontam Fisiks ni kusema pakiwa na kiji 'elektron' chaweza kutoka mbingu ya sabaa kikafika kwetu ardhini papo hapo pasi na kupitisha wakti wowote, kwa hivyo Kontam Fiziks yavundla mbali ile sheria ya kasi ya mwangaza (speed limit) ya kilomita laki tatu kwa nukta moja.

Ilmu hiyo. Na M'ngu akwambia, "(Makafiri) wakuhimiza waitaka hiyo adhabu, na M'ngu hakhalifu ahadi Yake, na hakika, siku moja tu kwa Mwenyezi M'ngu ni kama miaka alfu moja munayo hisabu nyinyi". (Suratul Hajj, 22:47). The Quantum World

 

47. Kwa nini nti ya Siini (China) wanawake watamba, wana namba sasa?

(a) Wamfundishwa lele mama na kuteza chakacha na kikundi cha wanawake wa Makunduchi, kijiji kilichoko kilomita 60 Kusini mwa Mji Mkongwe wa Unguja (Zanzibar Stone Town) kwenye Kisiwa cha Unguja.

(b) Lumbukeni. Unguja kwanza iliharamisha kukatisha viuno, hiyo chakacha, zamani mno, kwa hivyo utamaduni huo hamna kamwe. Siini palkua na sheria ya kupanga uzazi kwa lazima kutokea mwaka wa 1979, kila aowae asizae zaidi ya mtoto 1, kwa hivyo hivi leo (2013), pana wanaume milioni 25 walozidi ukilinganisha na uhaba wa wanawake, kwa hivyo wanawake wajiringa japo wengine ni wabovu wa kutisha. Kwa wanawake, Mzungu hukwambia, hili ni 'soko la muuzaji' (muuzaji ni mwanamke anae piganiwa), si 'soko la mnunuzi' kama kukivunwa mahindi tele tele yakashuka bei yakawa fungu peni. Kama maneno haya yakuchenga nakuusia nenda kakae kitako pale Soko Mjinga ukapate fahamu mwandani. Chinese Man Sues Wife for being Ugly

 

48. Soda ya Pepsi ya mkebe utaiona ina nini, na soda ya mkebe wa Coca Cola utaikuta ina nini?

(a) Pepsi utaiona ina sura za Mwalimu Azizi, na Koka Kola utaiona inaandikwa jina kama Awadhi Kitumbua.

(b) Pepsi waikuta ina yule nyota mkubwa ulimwenguni, muimbaji mwenye wowowo wazimu atetemeshae ardhi anapokatika Biyonse (mkewe Jei Zii), maana Mzungu ashakutambua ukiinwa wewe maskini wa M'ngu wajiona labda ndio 'wamla' Biyonse haswaa, na mkebe wa 'Kaka Kola' utaukuta unaandikwa majina ya Wazungu wa kawaida kama John na Martin, nyii kina Jumaa na kina Batuli hamuandikwi majina yenu hata kwenye barafu za chuoni. Coke Is It

 

49. Wale wataalamu wa ladha, ma konosuwa (connoisseurs), wakwambia ukitaka chai yenye ladha bora zaidi yabidi nini?

(a) Iwate itokote dakika kumi, kisha ijaze s'kari guru, na kama unjanaba, kaoge mwanzo.

(b) Maji yakisha chemka tu itayari, maana maji yakichemkizana hayana oksijini yakutosha, na ladha ya chai yategemea wingi wa oksijini, lakini sisi tunzowea kuitokosa utadhani twafanya supu ya paya. Na ladha kwetu ni sukari, na tukisema 'Chai itamu' twakusudia vile vijiko vitano vya sukari ndio vitamu. Ushawahi kuskia sukari utungu wewe? Funny Street Tea Vendor, Sri Lanka

 

50. Jee, unaamka, na pana chakula hapo mezani cha kifungua kinywa ('brekfast') cha kusubiri wewe. Ukiangalia pana biskoti hapo, sampuli sabaa za mikate, viazi vya madonge, uji wa wimbi, vimanda na chai, kama kazi. Pana na matunda pia kama maembe, mapapayu na tikiti. Jee, uanze na chakula gani kwanza?

(a) Piga viazi vya madonge kwanza shekhe, uvijaze na pilipili shatta. Kisha viingilie vimanda uvifute. Kisha zifute biskoti zote, usiate hata chenga. Kisha kate lile, lakini lipake siagi ya KCC kibao, na murabba (jamu) kwa juu. Viteremshe hivi vinono kwa mtungi mzima chai. Yale matunda si yaja mwisho nawe, ukafunga kazi?

(b) Huku kula Mwenye wakupenda mno, loo, aste aste bwana. Ukila shka shika tuu, usile "like there's no tomorrow" bwana. Na jambo muhimu ni ule matunda kwanza. Jambo hili ndilo wanalo lihimiza wataalamu. Na pengine ndio tafsiri ya zile aya za Qur'ani tungu nzima, kila pakitajwa vyakula vya peponi (M'ngu atuingize sote, aamina rabbi amiina), M'ngu subhana huanza kutaja matunda kwanza. Sura At Tuur (52:22) @ time frame 3:07

 

51. Vitu gani vitatu ukimpa mwanamke ajua kumbe wewe wampenda kweli? Na kwa nini?

(a) Mbao, ngumi, teke. Ufanyapo hivyo, yule mwanamke ajua kweli wewe una wivu nae kweli.

(b) Ewe Athumani wee, hayo ni mahaba ya KiJaluo, atana nayo. Matatu ya mahabba ni ua kama la waridi hivi, chokleti kama za Ferero Rooshee na dhahabu kama mkufu pengine ukaongeza na vito na johari. Sababu? Havina maana na wewe mwanamume, huvitumii. Kwa hivyo ukimnunulia mkeo hivi, ajua ni "No One But You" kikweli, si badala ya wardi umnunulie boflo maana ukiwa na ndaa na wewe pia upate kula, au badala ya chakleti wamnunulia mayai darzeni nzima na wee ni bodi bilda huishi kuvunda mayai mabiti ukiyala, au badala ya dhahabu wamnunulia TiiVii na Kombe la Ulimwengu la Brazili ni kesho kutwa, uikalie wewe hiyo TiiVii uishikie na rimoti likija boli mtana na usiku, hubanduki hapo. Giving a woman Flour (yatamkwa 'Flaa' Kiingereza na 'Flawa' KiMarikani)

 

52. Unchelewa kwenye swala mskitini, ukiingia wamuona imamu yuko kwenye rukuu atasema 'Samiyallahu liman hamida' asmame wima sasa hivi, utamjulisha vipi apate kukungojea ili ile raka uipate?

(a) Ikimbilie swala kwa vishindo, kisha useme kwa kelele, "Innal Laha ma'aswaabirina." Atafahamu hapo hapo.

(b) Hayo ya (a) ni uzushi mtupu. Tena wapata dhambi kamwe maana wambabaisha imamu na maamuma wote. Wewe kukosa unkosa rak'a tuu, imamu akitoa salamu utaitimiza tu. Bali pana hadithi za Mtume SAW zielezazo wazi wazi ya kua untoka unkwenda mskitini na unkuta swala ishaswaliwa wewe huwa ile jamaa unaipata wala hukuikosa, maana amali yoyote yenda kwa nia shekhe. Rush Hour on Japanese Trains

 

53. Umpanda basi na waupita mskiti wa Aqsaa hapo Haalem Nyuu Yoki, au waupita uwanda wa Wembli wauona ule pale Magharibi ya mji wa Landan, au wenda sehemu ya soko la rahisi (hizi zaitwa soko la kupe = 'flea market') - mtaa wa St. Ouen ulioko Kaskazini mwa mji wa Paghii (Paris), na aliyekaa ubavuni mwako avuta fegi utadhani n'chetezo cha maulidini, na wewe basi um pumu huskizani kabsaa na moshi, na "majuu" kote hakuruhusiwi huku kuvuta sigara kwenye sehemu yoyote ya jumuia kama treni na hoteli, jee, ufanyeje?

(a) Kwanza, Mzungu ni mtu mstaarabu mwenye maana zake, fegi kuvuta hatovuta pale bali atangoja akishashuka. Labda huyo ni mgeni atokae Indya au Afrika. Na kama unamkuta jamaa avuta rosta yake, basi mkabili umwambie tuu huyu mtovu wa adabu aizimle mbali sigara yake, na kama haskii kwa maneno, muoneshe kwa vitendo umpokonyle mbali fegi yake uisagesage kwa kiatu chako na huku unamkazia mato uamwambie, "Asiyefunzwa na mamaye, hufunzwa na ulimwengu."

(b) Makhalifu wabaya zaidi ni hawa hawa wenyewe Wazungu hakuna awapatao, kwani wewe huangalii zile snema zote za ki Mafia, huwa wamuona Muafrika yoyote anaetamba? Huoni. Au yule jiadui Hanibal Lekta katika picha ya 'Sailens of the lemz", yeye ni Mwafrika? Kama umuona ni Mwafrika basi fanyafanya uenda kwa daktari ukapimishe miwani shekhe, maana labda n'tongo wee. Wageni walokuja juzi na jana kama mimi na Awadhi Kitumbua sote sisi twafuata sheria ya nti zaidi kuliko mawakili kwa vile hatutaki tabu, sije tuka mesi tukaregeshwa makwetu, ukatukuta tunkuja kaa na nyinyi hapo kahawani twaagizia, "Karma, tafadhal gahwa wahid." Kwa hivyo jamaa avuta fegi? Inuka uondoke taratiibu, tafta usalama wako. Kattu usimwambie kitu, ata kumuangalia usimuangalie kamwe, maana aeza kukutolea bisu akakudungla mbali, ikabaki waitishiwa ambalesi waje kuyakusanya matumbo yako yalokuvuja yako magotini. Mambo ya kukanya mtu usiyemjua huku "majuu" usifanye Salimu nakuusia, na mambo kuoneshana vifua ya nyoso na nyoso-biro ngojea ukayapeleke Afrika ukenda zako likizo Disembaa. Ghetto Fight on a Bus

 

54. Formula E ni ipi?

(a) Hii ni fomula ya chakula cha watoto. Vile yatiwa maembe zaidi ndiyo hiyo E for Embe.

(b) Huu ni mfumo mpya wa magari ya kushindana kama ya Formula 1, lakini badala ya kutumia mafuta magari sasa yenda kwa kaharabaa (spaki). Huu ndio ufundi mpya ulioko ulimwenguni, karibuni yatarajiwa magari yote yataendeshwa kwa nguvu za kahrabaa, na uzuri wake ni hapana mchafuko wa mazingara tena. Na nyinyi wa "matini" ndio mushaumia. Kwanza, kazi za Arabuni zitakwisha. Kumbuka Arabuni bila ya mafuta utakwenda fanya nini, utaogesha ngamia kwa mtanga? Na pili, taa hazishi zimwa na nyinyi mwaangalia ugombeanaji wa Kombe la Ulimwengu la FIFA uwanda wa Marakana, Brazili, jee itakua chaji ya kahrabaa iendeshe tuktuku, magari, mabasi na malori yote ya Kenya? Wateni mzaha nyii Waafrika! Formula E Trailer

 

55. Mzungu akisema, "Oh!" anapostaajabu, "Ah!" anapofahamu jambo, na "Waah!" apigapo mayowe kwenye Rolakosta au mtoto mchanga akilia, hutamkwa vipi maneno haya?

(a) Ohh si ni 'Ohh bwana, karibu', na ile 'h' si waitamka kama 'haa' ya 'hamri', na 'Waah' si ni sehemu kule Digo iliyokaribu na Maganyakulo? Au wataka n'danganya sasa? Haa n'danganye basi!

(b) Ile 'h' ni ya kimya, haitamkwi kamwe. Kwa hivyo usiwe bazazi ukasmama mbele ya alhaadhirina, imma ni reading class skuli au watoa khutba jukwaani, ukaitaja ile 'Ohh' na 'Ahhh' na 'Wahh', kwani una 'ndumwai' (minyoo) wa huko, chembelecho waSamburu wa Maralal (WaMasai hawa)? "Oh!" = 'Oo!', "Ah!" ='Aa!", na unyende wa "Waah!" = 'Waa!' na Maganyakulo. Ooh! Eeh! Ooh! Aah! Aah!

 

56. Demu apenda nini zaidi kwa mwanamume? Na mwanamke akitaka kukupima uzito wa mfuko wako, huanzia kukuangalia kitu gani ulichokivaa? Na ni kiungo gani cha mwanamume ambacho mwanamke akikucheki tuu kwa mara ya kwanza akithamini zaidi?

(a) Pochi. Hapendwi mtu bwana, lapendwa pochi.

Na akitaka kukupigia hisabu jee un noti au huna, kwanza ataangalia saa uloivaa, jee ni ya plastiki au ni ya Rolex.

Na kiungo akipendacho zaidi mwanamke aangalia ukubwa au udogo wa sehemu ya zipu ya suruali yako, jee un punda humo au una kichipsi.

(b) Hayo uliyoyasema ya kupendwa pochi ni kweli tupu, hamna ubishi. Si Afrika si Ulaya, si Mswahili si Mzungu, "mani toks" ('money talks').

Mwanamke akikuona tuu kwa mara ya kwanza hukupigia mahisabu kwa kuangalia viatu ulvyovaa. Kwa hivyo vaa jinzi lako na upige flana yoyote kifuani hilo jambo halijali, lakini kiatu ulichokivaa ndicho kitakacho kutia au kukutoa thamani. Kwa hivyo ukenda Chumba cha Samawati (bluu rumu) kumlisha chipsi na unvaa suti na tai lakini tini umpiga champali sku ya pili atakukacha kamwe.

Na kiungo mwanamke akipendacho zaidi kwa mwanamume? Ni matako ya mwanamume, amini usiamini. Yakikazana, huwa ashapiga hisabu za mbali, kuwa wewe utakuwa na nguvu za ile shughul. What a Woman wants in a Man? (This Luo man will crack you up!)

 

57. Na jee mwanamume hupenda kitu gani nambari ya kwanza kabisa kwa mwanamke?

(a) Matakoooooo!

(b) Mato. Ndio wanawake waumini katika Qur'ani wakaambiwa wainamishe mato. Na wanaume pia hal kadhalika. Na kitu chenye kumkaribisha mwanamke na zinaa zaidi ni akuangalie kisha atabasamu na mwanamume. Huwa ndio ashamfungulia mlango wa maovu yote, illa awe ni halali yaa? Awe ni halali yako. When A Man Loves A Woman

 

58. Umangani pana vitu vya kuvutia vingi, kwa mfano Bonde (wadi) la Bani Aufi lenye mandhar ya kuvutia kwel kweli, na Soko ya Kiza (Suqudh Dhalaam) infinikwa na majamvi hivi, iko mtaa wa Matrah mjini Maskati, na hapa utanunua aluhudi na majambia. Lakini katika mambo yote yakuvutia hamna zaidi kuliko ngome za KiManga maana wana ngome nyingi zaidi hata kuliko mafuta ya petroli yaliyo tini ya ardhi yao. Utakuta ngome kama ya Jabrin yenye kuta za upana wa mita 4 iliyoko Magharibi mwa mji wa kijini wa Bahla, na ngome ya zamani sana ya Rustaq iliyo na minara 4, mojawapo waitwa Mnara wa Mashetwani (burjush shayaatiin). Sasa basi, tuko miaka ya 1300, twamvamia Mmanga, tuko nde ya kuta za ngome zao. Silaha moja Mmanga atakayoitumia kutuweza ni ipi?

(a) Atakuekea chetezo akusomee halbadiri, kisha atawarushia marashi mupagawe nyote.

(b) Atakumwaiya rojo la tende aliyoichemsha, mutateketea kwa mafuta ya tende utadhani mumwaiwa lami moto. Wadi Bani Awf

 

59. Ukitaka sajda?

(a) Busati nyororo likimbie. Tafta jamvi la ng'ongo kama zilokua zikitengezewa vikapu vya kutia haluwa zamani kabla kuja hizi palastiki na haya magazeti. Ukilipata jamvi hili, kila uswalipo jisugue katika sajda yako sasa mpaka utokwe na nundu.

(b) Hii sajda haitafutwi shekhe. Wengi walio wacha M'ngu na sajda hawana. Na huku kuitafuta kwa nguvu ni kitendo cha riyaa, kujionesha, na kwa M'ngu utaruka patupu, hupati jaza yoyote. Sajda ni ya roho, si ya kuipigania lazma uipate kipajini. Japanese bowing

 

60. Ankuja Feruzi akuuzia saa ya Roleks, akwambia anairithi kwa marhem babake. Ni saa ya kikweli au ni ya bandia utajuwaje? Hizi Roleks zatengezwa wapi? Na kwa nini saa hizi za Roleks zikawa ni za ghali mno? Na kwa nini thamani yake ya dumu kwa muda mrefu, si kama Volkswegan ya 1970 ilojaa kutu ambao utawauzia watu wa skrepu tu?

(a) Mwambie Feruzi akushkie mswahafu kisha aape "Wallahi!" kaa Roleks hiyo ni ya kikweli na akikubali utajua asema kweli.

Roleks zatengezwa mwezini.

Saa hizi ni ghali maanake zatumika kama mahari Japani.

Na hazianguki thamani kwa sababu pana sheria maalumu iliyokubaliwa na shirika la Roleks na Haki za Uchapishaji Ulimwenguni ya kuwa ukiziuza rahisi watiwa ndani.

(b) Roleks ya bandia am laa? Vitu vitatu. Kwanza, itie majini. Ikivuja ni ya bandia. Na n'kikwambia itie majini nakusudia kikombe cha chai hivi, usiitumbukize kisimani bwana. Pili, angalia tarekhe. Ikiwa waiona kwa ukubwa mno huwa ni ya kweli, na ikiwa ni ndoogo, ubakie waangalia tarekhe na huku unfinya jito mpaka ufanye kengeza basi huwa ni Roleks bandia hiyo. Tatu, skiza mlio wake. Ikiwa yalia "tik tok" kwa sauti ata ukiwasha radio maskani bado waisikia hiyo "tiki toko" basi hiyo ni saa ya bandia, tupla mbali mkebe huo. Roleks ya kikweli ni kimnya babaa, utadhani ni eyakondishen la taikuni.

Roleks zilianza kutengezwa Landan kwanza, kisha sasa zatengezwa Swizalend.

Saa hizi za Roleks ni za thamani kwa sababu ya jina lake tuu, n'kama ukienda kuoa Seyyun basi utaambiwa mahari ni laki mbili na upuzi, lakini ukienda posa Maganyakulo utaambiwa ulete gunia la mahindi tuu bas. Ni jina tuu ammi hii Roleks ya Seyyun, hapana jengine la maana. Pili, Roleks ina majohari (jemz) yanayotumiwa ndani yake, na kazi yake si majohari pambo ati saa yenda harusini, laa. Majohari ndani ya saa hutumika kama mtelezo wa mafuta ili zile geya zake zende vizuri mle ndani.

Na thamani yake yadumu kwa sababu Roleks hazitengezwi sampuli mpya mpya kila leo, ati buibui hili ni la kawaida ('plain') na hili jengine lina zarizari na nakshi na matenvue tenvue lavutia - buibui kazi yake ni kuvutia au ni kukwambia 'Hapana jipya hapa, jito peleka kwengine'? Kwa hivyo pata Roleks ya mwaka wa 1905 na ya kileo ya 2005 wakuta mabadiliko hamna, na ukipata, basi labda linzidi kitone tuu. How to spot a fake Rolex

 

61. Ukiskia "majuu" kuna 'Fruut Mashiin' huwa ni nini?

(a) Ni mashini ukitia bango yatoa matunda. Kwa hivyo tagua mwenyewe, wataka embe dodo, au wapendelea kungu au watamani kunazi mbivu, bora pesa yako tu.

(b) Hii fruut mashin ya maembe ya Kizungu, kwani unamleta Tora muuza maembe nde ya skuli ya Mbaraki huku "majuu" kisha ukamtia ndani ya mashini akawa akupa vitoria na mabungo? Fruti mashini, ewe tuti fruti wee, ni mashini za kamari bwana. Fruit Machine Con

 

62. Mojawapo wa tafauti iliyoko baina ya mtezo wa Muu Tai (muay Thai) na matezo mengine ya kum fuu ni nini?

(a) Muu Tai ukipigana na mwanamke kwenye ringi mwanzo mwabusiana midomoni.

(b) Teke la Muu Tai la 'kuzunguka nyumba' walipiga kwa muundi wa mguu, si kwa kisigino wala si kwa nyayo wala si kwa vidole vya mguu. How to break a bat with one kick

 

63. Wahindi wa "majuu"?

(a) Wanlegea kama mboga.

(b) Wankazana, ngumi mtu. Huko "matini" wajitendekeza, hawakai mitaani wala hawatezi Bomani, wajiona ni watu wa kujinaki, mabwamb'adi. Wakifika huku "majuu" kama hawa MaIsmaili wa Aga Khani walojaa tele huku Vankuva katika mkoa wa British Kolombia wawakuta watangamana na kila mtu, mweupe na mweusi, kwa hivyo "washtuka", ukimletea kifua wakukundia ngumi pale pale, mwazipiga, na siajabu atakaye ng'olewa meno utakua ni wewe. Pakistanis fighting in New York

 

64. Ummaliza swala yako, jee, pana umuhimu wa kuomba dua?

(a) Yategemea kama una haja au huna. Na ikiwa wewe ni jitaikuni, M'ngu ankupa kila kitu, huna haja ya dua yoyote, inuka uwende zako.

(b) M'ngu asema, "Dua ndiyo ibada." Yuko atakae ugeukia ukuta wowote barabarani, asmame auomba duwa umpe gari na umpe mke anayemkidhi haja zake zote, kisha ukuta ule wa barabarani umkidhie haja zake mtu huyu? Hakuna. Lakini wangapi katika ulimwengu huu huliomba sanamu limkidhie haja? Wengi. Na wangapi huwenda makaburini wakawaomba mashekhe wao wawakidhie haja zao? Wengi. Na wangapi wenda mizimuni wakawaomba waganga wao na vigango vya uchawi? Ni wengi. Na wangapi wafugao majini wakawanyenyekea wawakidhie haja zao? Ni wengi. Ndio M'ngu Muumba Subhana akasema katika hadithi iliyonukuliwa na At Tirmidhi, "Dua ndiyo ibada."

Na isitoshe, hakuna aliyekamilika. Al kamalu lilahi, waahidul qahhar. Yeye tu ndiye Mkwasi, asiye na haja ya yoyote. Kwa hivyo, uwe ni TSS na uwe ni SST, lazma una haja, imma ni upungufu wa mali au wa swiha, lazma umnyenyekee M'ngu umuombe akunyoshee na akupe. Na hayo n'ya dunia tuu. Pana na ya Akhera, uwende bila ya deni (M'ngu astufishe nayo, amin!), akusamehe madhambi yako, akuepushe na moto na akutie kwenye Rahma yake peponi. Ukae wewe usiombe moja katika haya, wee wauonaje Uislamu wako wewe, kweli unkamilika? Hadithi ya Mtume SAW ilopokewa na At Tirmidhi yasema, "Asiyemumba M'ngu, M'ngu hukasirika nae." M'ngu si rafki yako wa utotoni, muteze kibe kisha muje kukosana, ati mutete mupeane kidole cha mwisho ati mwapeana tovu, na baada ya dakka mbili, ati mupeane kidole cha shahada na cha katikati mugusane ati mushapatana. Omba dua ili M'ngu asikasirike nawe. Flying Lion, Courtesy of an Angry Buffalo

 

65. Ukiskia neno "Gaucho" latumika, maanake ni nini?

(a) Hili n'shoga pevu labda.

(b) Neno la KiReno litumikalo Emerika Kusini, na ndio hawa makauboi (cowboy) wachunga ng'ombe huku wampanda farasi. Neno jengine walitumialo ni 'vakero' (vaquero). Katika matembezi yangu n'liwaona hawa, mahodari kweli kweli kama mbalahaji wetu walvyo mahodari wa kupeleka punda kule Amu. Na ukijaaliwa kusafiri kwenda sehemu hizi, hakuna wanawake wazuri ulimwenguni kama wanawake wa Venezuela, a salala! Ukenda kule lazma uowe. Na Kyuba nako. Laiti ni madem wa huku ni Waislamu, basi ammi Masuudi wote wangeshuka huku kuposa. Ronaldinho Gaucho

 

66. Katika sherehe nyingi kama harusi na Idi, watu mbalimbali katika ulimwengu wetu huu hupiga risasi hewani badala ya kuleta takbir au kuwasha fattaaki (mizinga), na haya yatokea kote, si Mashariki ya kati kama Yamani na Iraqi wala si Masedonia wala si Emerika. Jee, pana shida gani ukitefua risasi hewani?

(a) Wata watu wale hepi bwana. Kama unayo EK tefuwa tuu ikifika Al Hayaa tukaribishe birri ya idi.

(b) Waswahili, khasa wa Kuze, wasema, "Aliyoko juu, mngoje tini." Kila kipaacho mwishoe hurudi ardhini, si jiwe si roho. Hiyo ndiyo nguvu ya ardhi M'ngu alivyoiumba (Wazungu waiita 'greviti'). Kwa hivyo, ile risasi unayoitefua, pindi ikirudi tini ikimpiga binaadamu kumjeruhi ni waajib, na kumuuwa ni sunna yawezekana. Jeshi la Eraqi lilvyo ng'olewa kwa nguvu ntini Kuweti weenyeji MaKuweti walisherehekea kwa kufyatua AK angani kukawa na vishindo mji mzima utadhani ni fijo na nderemo ya harusi ya Mfalme aowa mwanamwali. Palikufa watu ishirini. Bootleg Fireworks

 

67. Kombomwiko aishi muda gani? Na dushi jee? Na paka?

(a) Kombomwiko staki hata kumjua mwanahizaya huyu, usimtaje kamwe maana mwili wanisismka hapa nlipo! Najua nkenda kwa hababa yangu alkua na choo cha shimo, ukivua nguo na kututama tuu hawo watoka shimoni kumaamaazao! Na kinda tukimlisha mtama kwa nguvu anenepe chapchapu, kwa hivyo dushi kuishi haishi hivyo maana tummoto ya kumtinda tumle. Na paka? Pakaduzi mmoja alkua na umri wa babu yangu naskia.

(b) Kombomwiko hukua ndani ya yai lake kwa mwaka mzima, kisha akatoka na kuishi mwaka mmoja kabla kufa. Dushi wa kufuga huishi umri wa baina ya miyaka 8 hadi 15, na akiwa yuwajirukia huru mwituni basi aishi miaka 5 hivi kama hajalengwa na panda akaindwa. Na paka nae aishi miaka 18-20. Wanyama watatu hawa wantujalia majumbani na mitaani, lakini muulize Mswahili yoyote kujua hajui. Tuulize biriyani ikifinikiwa makaa itakua tayari saa ngapi mashallahu sote twajua! Cockroach Prank

 

68. Tuseme una mzinga wa mashini ya kutimba ('drili') ukatimba hii ardhi mpaka ukafika katikati, utakuta nini?

(a) Skuli sote tulifundishwa. Matumbo ya ardhi wakuta majabali yalo yayuka kwa joto la humo na muwako mkubwa, na ndio ukaona hii volkano ikifurika ilivyo.

(b) Wakuta hii ardhi yetu katikati pana chuma kigumu kilichotanganyikana na madini ya nikal. Ukitoka kwenye 'mpira' huu wa chuma kigumu utapata infinikwa na majabali yachemkayo, ndiyo hiyo volkano ikirepuka uonavyo. Monk's Superhuman Head Drilling

 

69. Kiungo cha mdalasini, chasemekana kina mazuri mengi kama kupunguza sukari kwenye damu na mafuta mabaya ndani ya damu (cholesterol). Ni kweli am laa?

(a) Ilmu ya sayansi yasema hivyo.

(b) Kweli, ikitumika kwa kiasi kidogo. Ukipitisha kiasi, utakhasiri ini lako. Na mdalasini unaotumika zaidi ni wa kimaskini, watumika sana "majuu" kote kama kiungo cha kuongezea ladha kwenye vinywaji na vyakula vingi. Mdalasini huu wa rahisi watoka Sini (China) na Indonesia, si ule bora wa ghali utokao Siloni (Sirilanka). Kwa hivyo usimimine kijiko baada ya kijiko watafta uzuri wake, laa. Aste aste, nyunyiza kidogo, mfinyo mmoja tu kidogo, si masala haya wayasarasara kwenye embe skuli wakti wa mapumziko ('brek taim'). Cinnamon for Blood Sugar Control

 

70. Wazungu huku "majuu" wakionana, pengine kwenye hafla au kwenye treni, na mwanamume ankuja muhusudisha demu, na demu akiliangalia hili jifala lenye uso kaa uteo lakini linvaa kishefa, hebu nilipe 'smaili' huwenda nkapata mteremko, likintunuku n'kajapata an "izi raid" (easy ride), ni alama ipi ya kwanza jamaa/demu huiangalia ili kutambua jee, huyu aliyemlenga ashachotwa am laa?

(a) Jamaa atatambua akimtizama yule demu alvyovaa, ikiwa anvaa buibui la kizee la Kiswahili huwa ashaolewa zamani huyo, na ikiwa anvaa buibui la koti la matineja wa kileo basi hiyo bado mbiti ana chansi pale. Na akiwa huyo n'kiruka ndia wa 'hit and run' basi atavaa abaya la kushika tu kama Waswahili wetu wayavyaayo wakenda maharusini. Na yule bibi katika atajua kama jamaa ashaowa am bado kwa kuangalia kitambi chake. Ikiwa mwanamume an kitambi kaa mwenye mimba changa basi huyo ashalishwa ma doughnuts mengi (donuts ndizo hizo hizo donasi uziskiazo huko Uswahilini), lakini akiwa kijamaa chembamba kaa ufito, kifefe kisokua na nguvu, basi hajalishwa na bibiye huyo, bachla boi. Huyo ni hot keki, 'smaili' ya mwan dada itazidi kuwa pana, akae ateze teze na mtandio wake, aufunguwe akiufunga saa zote.

(b) Wataangalia kidole chenye kuvalishwa pete ('ring finga'). Pana pete hapo huyo ni "O.P.P." (other person's property), lau hapana atafaya bidii amvike yeye hiyo pete. Na pia pete hiyo yategemea mtu yule yuko nti gani. Nti zilotawaliwa na Muingereza (kama hapa Kanada, Emerika na Ostrelia) watavaa pete hiyo mkono wa kushoto, na nti nyingi zaidi kama makaburu wa Holand, Jermani, Uspanyola, Rashya na India wavaa mkono wa kulia. Na wewe ulpofika Omani uliona ile Left Hand Drive ya kule ni the only complication if life?  O.P.P. Naughty by Nature

 

71. Skukuu ya Krismasi huku "majuu" watu huwa makarimu mno, na wakasalimiana na kupigana pambaja mabarabarani, na majumbani mwao watu wa femeli hujumuika wakala bata mzinga wao na mvinyo wakawa na furaha tele sku zote. Ndivyo ama sivyo?

(a) Hivyo ndivyo ilivyo, swadatkta.

(b) Wasojuana huku "majuu" namba wan kuangaliana barabarani ati mato yakutane ni zii. Ukimuangalia mtu matoni nkama ulorusha mawe polisi, itakua nyoso, mutakundiana ngumi tuu teni babaz. Pili, Mzungu humkuti ati asalimiana na mtu ajnabii asiyemjua kwa roho ya imani. Mambo hayo yako kwenu Afrika tuu. Tatu, pakiwa na mvinyo, salama sku zote huwa hapaa? Hapana. Mtume SAW kasema, "Al Khamr ummul khabaaith." Ulevi ni mama ya machafu yote. Ndimi huwa zinjaa matusi, si ma 'fak yuu' hayo utakayo yaskia. Nne, femeli zisoonana kwa mwaka mzima zikionana ni kama kwetu tu (ata Maskati na Dubei mambo ni haya haya), huwa ni 'woo' kuruka. Vita visokwisha, watu wakashambuliana, huyu akamkejeli mwenziwe, yule akamgoa nduguye, yule... Wengine hushkana mashati na wengine hutiana visu khasaa. Si Waswahili tu wakorofishanao na kuoneana uhasidi na wakatanao vizazi tuu, Wazungu wamo pia, tena wamo sana. Brothers fighting on Christmas

 

72. Sku gani talaka huku "majuu" hutolewa kwa fujo?

(a) Sku zote katika miezi ya majira ya joto - Juni, Julai na Agosti.

(b) Jumaatatu ya Samawati ('bluu mande'). Hii 'blue monday' ni siku ya ijumaatatu ya kwanza watu warudipo kazini mwaka mpya uanzapo. Watu kuteta na kuzozana krismasi washateta na kutiana magumi, hata ifikapo ijumaa tatu ya kwanza ya Nyuu Yaa mtu anrudi kazini amkorogea wakili simu au ampelekea barua pepe aanzishe kesi ya talaka. Kesi za Kizungu za talaka si matezo. Zatukua muda wa pengine miaka 3, hasa kukiwa na ubishi mke amtilie guu mumewe ili asinuowe hawayee kwa haraka, na gharama zake waeza jenga nyumba 10 za Nyali. Alhamdulilahi Waislamu, talaka ni kusema tuu, shahidi mmoja muuza nazi, wa pili ni mteka maji mskitini na wa tatu ni Abuchi mpeleka tuk tuki. New Year Divorce Time

 

73. Hii Karatasi ya Kijani (Green Paper) ni ipi na hii Karatasi Nyeupe (White Paper) ni ipi? Na hizi Blue Print ni zipi?

(a) Unsoma skuli kweli wewe? Kartasi nyeupe ndio ukitaka muandikia mwan dada 'lav leta', wenda dukani kwa Bereki wanunua mafta ya uto mamako alokutuma, na peni mbili wanunua karatasi nyeupe umchoree kopa kibao hapo Shahizanani umwambie mii sili sinwi, bila wewe naona afadhali nife. Lav leta kwenye karatasi nyeupe. Na karatasi ya kijani ni kama 'manila pepa', wee ukenda kwa Salmanji au duka la vitabu lolote jengine hukosi, kanunue huko. Na ama hizi bluu printi ni kanda za ngono. Wajua sku hizi pana hizi sijui zaitwa 'sii dii', zamani palkua na kanda za vidyo, basi 'loo kwaliti' ndio kanda hizi za audhubillahi, wakuta picha ikiteza ina kiza hivi, rangi ya bluu bluu hivi.

(b) Hili jawabu la hapa juu ni la kina Abedi na kina Karama na Ahmedi walosoma Miritini Praimari, Serani Praimari na Albai Panju (ati hii Serani sasa yaitwa 'Serani Akedemi'!). Abedi, hebu skiza. Kartasi ya Kijani (Green Paper) huchapishwa na sirikali ili ilete mjadala kuhusu sheria fulani. Serikali hua yapiga gogo yaskiza mlio. Na wee Karama kazi kujipuli tuu, Kartasi Nyeupe usiandike mashairi ya 'lav yuu lav mii'. Hii pia ni kartasi ichapishwayo na sirkali kuonesha mambo yalozungumzwa humo yapelekwa mbele bungeni ili yapitishwe yawe sheria na kanuni ya nti. Na hizi bluu printi ewe Ahmadi skiza. Uslete mambo ya ngono hapa, hayo yaate Bomani na kule ma Go Downi ya Majengo Sdiria ewe muharibifu wahed. Blue Print ni ile chapa rasmi ya jengo au gari au kifaa inayo chorwa ili mafundi wafahamu vyema kile wanacho kiunda wapate kufuata mfumo mmoja. Ghost Pepper

 

74. Hii ambari ni nini?

(a) Ambari wewe huijui? Harufu nzuri kabisa. Na ukiwa un malavu, wampenda Shakida huoni huskii kwake, basi ata ushuzi wake Shakida huyu kwako wewe huwa wanukia hiyo ambari, swadakta ammi.

(b) Ambari (amber) ni matapishi ya nyangumi wa mshusho (sperm whale). Ukiishika inkaa kama mshumaa hivi, rangi yake ni ya kijivu au nyeusi, na ukiiwasha moto yawashika. Matapishi haya ya nyangumi yanuka mavi kwanza, lakini ukiyawata kwa muda mrefu hivi (miaka 10 hadi miaka 20), ule uvundo wageuka ukanukia aluhudi, ndiyo hiyo ambari uiskiayo. Ambari yatengezwa na ini la nyangumi ili isaidie katika kusaga chakula, kwa hivyo wakti mwengine hupatikana ndani ya matumbo ya nyangumi, na mara nyingi waeza kutembea kwenye ufuo wa bahari ukaiokota. Yatumika katika kushikisha vizuri mkorogo wa manukato, na bei yake yapata dola 10 za Kimarekani kwa kila gramu moja. Ambergris

 

75. Kule Uingereza waeza mkuta jamaa amvua suruali hadharani kama hapo Mwembe Tayari, kisha awapa mgongo halafu awainamia. Kwa nini?

(a) N'shoga hilo, lataka titigwa laanatula Lahi aleyk.

(b) Yaitwa 'mooning' hii. Yapatikana sana Uingereza, lakini ulimwengu wenye kuzungumza Kiingereza kama Emerika na Nyuuzilendi pia wapata ulaanisi huu. Hawa hukuonesha matako na wengine wakajipanua khasaa wakuonesha na dubru ati wawatokoza na kuwafanya nyinyi muoneshwayo hii 'frii shoo' nyoote ni takataka tuu, hakuna lolote. Alhamdulilahi Serani hawakuijua hawa. Drunk Students Mooning

 

76. Ndugu yangu mmoja, kitanda mimba, ankaa kichek bobu, alimlazimu babaetu zamani amnunulie viatu vya mokasini ('mocassin') ili aende skuli jukwaani akateze brek densi na 'atembee mwezini' ('mun wok') kama Maikal Jeksen katika 'skul sketch', buda nae akakubali kukoboka alfu 2. Alfu 2, na mwaka ni 1983 ati akateze brek densi skuli? Baba angekua ni mimi angetezea mbata mpaka akajikojolea! Turudi kwenye hivi viatu vya mokasini. Waeza kuvikuta vina matenvue (ambazo ni kama nyuzi nyuzi hivi). Mikoba ya wanawake ('henbegi') pia waeza kuta yana matenvue. Jee, uko huku "majuu" wataka muuliza mwenzio uwende duka gani ukapate mikoba sampuli hii utamuulizaje ili akuelekeze?

(a) I wanti to baai the bags with Tenvuz.

(b) 'Tenvuz'? Sije ukasema 'Mavvuz' basi. Zaitwa 'teselz' (tassels). Na ukitaka nguo ya vito uliza 'sekwin dres' (sequin dress), na ukitaka kanzu ya rubini ni 'ribon dres' (ribbon dress), na ukitaka suruali ya ndani ya halmaria uliza 'layis andawea' (lace underwear). Ukiwa "majuu" lazma ushtuke kidogo, au utapitwa na mengi. Nlikwenda Dubei nkakikuta kidem kimoja chaitwa Shadya, wenziwe wakimsengenya wamuita "Sha-Mashkir" sababu ana mashkiyo kaa ya popo nyundo, akaniuliza kwa Kizungu (maana wao pale ati woote saa zote wazungumza Kizungu), "Do Muslim women in Toronto wear 'shawalz'?" Shawal ati ndio 'shawl' ambayo Mzungu aitamka 'shool'. Na hii "shawali" ni mtandio kama ule wauvaao waschana wa Kibohora wakienda Burhaniya, wakaa mabegani tu. Huyu "Sha-Mashkir" alkua akusudia hijabu ifungwayo kitwani, si hii yakutandwa mabegani kama feshen tu. Hii ya kitwani huku Wazungu pia waijua yaitwa 'Hijab', na wasoijua kwa jina hili waiita 'head scarf'. Na wanaume wote huku "majuu" (nami nimo) ikifika shitai ('winta') sote huvaa skafu pia, kisawasawa yaitwa 'Nek Skaf', lakini kila mmoja huku aifupisha kwa kuiita 'skaf' tuu. Na ukila pil pil manga (usoila yakuwashiani), yaani ''black pepper'' usiseme 'blek pipa' si pipa la taka, sema 'blek pepa' kama karatasi nyeusi. Ushaskia wewe Tenvuz Mavvuz? Hijab Funny

 

77. Ukiskia Aleks Feguson aliyekua mudiri (meneja) mstaafu wa timu ya Manchesta Yunaited, au mudiri Akhseen Vengaakh wa Asenali vyeo vyao ni 'mudiri', ni kazi gani waifanyayo?

(a) Mudiri si ni mudiri bwana? Yeye ni suti na tai na sanduku la makartasi muhimu, utampata ofisini ankaa kwenye kiti na dawati lake, yuko kwenye simu ya mrango azungumza ya maana pengine anunua mtezaji mpya, au utampata ana mkutano hapo ofisi yake awauliza manaibu wake mbona nyasi hazjakatwa na mpira watezwa saa kumi?

(b) Kazi ya mudiri wa kandanda si wa makartasi ati kuangalia pesa ngapi zimpokewa mlagoni katika uwanda wa Asenali katika mtezo wa jana, laa bwana. Kazi hizo ni za wengineo kama mahasibu (akauntant). Mudiri wa kandanda kazi yake ni kuwa amiri jeshi wa timu yake, awasmamia watezaji mpira na kuwapa mbinu (tektiks) za kushinda wanapo teza na timu nyengine. Utamkuta uwandani watiapo mazoezi akiwaamrisha namna ya kufanya. Timu bingwa lazma iwe na mudiri hodari kwanza au kila ikiteza itakwenda kapa japo ina kina Mesi, Suarez na Ronaldo. Manager Paolo de Canio's Celebrations

 

78. Nchi zote za "majuu" zimeharamisha marungi, na Uingereza hivi yaleta sheria kuyapiga marfuku. Jee, nani aliyae, na nani asheherekeae?

(a) Waraibu wengi wa Kizungu na wenye nadi za miraa Magharibi mwa miji ya Landan, na wanaosheherekea ni mahamali wa kiwanda cha kimataifa cha Hithroo kilicho ubavuni wa mitaa ya huko kama Haunzlo, maana kazi ya kubeba haya majani ya mbuzi yalkua yanzidi, kwa hivyo 'huree!' inkwisha hii beba beba.

(b) Waliao ni wakuuzi wa miraa wa Meru maana watoto wao hawawezi kuwasomesha skuli wala kuwapeleka vyuo vikuu vya nde, na wafuraikao ni Waswahili wa nadi zote za pwani maana bei ya kuchonga itaanguka. UK Miraa Ban

 

79. Zamani tukisomeshwa alfabeti, waskia "Yuu Vii Dabal Yuu, Eks Wai Zeed!" Tukifanya makosa gani pasi na kutambua?

(a) Huku kusoma Kizungu kwanza ni haramu kamwe. Mafunzo ni ya chuoni, sisi twapenda sana huu Uzungu, ukafiri mtupu nakwambia!

(b) Hii 'dabal yuu'. Dabal ni marra teini, mara mbili. 'Yuu' moja yaandikwa hivi, "U", na dabal ya mara mbili yaandikwa hivi "UU". Hawa waalimu wa shule za awali ('nasari') walkua watamke "dablyuu" = "W", SI "dabal yuu". Kenyan Alphabet

 

80. WaChina na MaJapani wakifa?

(a) Walana kama walvyokua wakifanya WaMakonde wa Bongo.

(b) MaJapani wamuabudu Buda. Wakifa, humuosha maiti, wakamziba tundu zote kwa pamba, kisha wakamvisha nguo zao za kimono au saa nyengine wanaume wavishwa suti, kisha wakaelekezwa Kaskazini na watu wakaomboleza hapo. Sku ya pili maiti yachomwa, kisha jivu likapelekwa makaburini likazikwa. WaChina ni mfano huu huu, lakini wanao hudhuria matanga wote wavaa nguo nyeupe maana ndizo nguo za maombolezi. Cremation

 

81. Wee wajua Kiswahili na unjifunza Kizungu, sivyo? Lugha gani itakuwa rahisi mno kwako wewe kuizungumza?

(a) Kiganda. Pata matoke uyatie na nyama ulioichemsha kwa tangawizi, kisha imimine kwenye sfuria ya matoke uitie na tui la nazi halafu uiwate itokote. Utazungumza chiBaganda tuu teni rafki yangu! "Mailo" KiGanda ni 'maili' tuijuwayo sisi au 'mile' aijuwayo Mzungu. Haa, n'nakwambiaje? Haya sasa, lete hilo toke tulile!

(b) KiSpanyola. Pana maneno yalofanana yasopungua alfu 3 baina ya lugha ya Kiingereza na KiSpanyola. Hizi lugha mbili zote ni bin ammi, Wazungu waziita 'Romance language'. Na wee ukiskia 'Romance' ushfkiria Feb. 14 umpelekee akuzuzuwae kadi ya valentaini kisha muingie migombani. Hapana cha busu wala hapana cha shikashika hapa. Romansi ni lugha zitokamanazo na KiLatini. KiLatini ni lugha za kale zilozungumzwa na watu wa Roma na nti ya Mataliani. Kiingereza ni lugha ya mseto (mtanganyiko) kama Kiswahili, inaomba hapa na ikaazima pale. Kiingereza kwa hivyo kinaazima msamiati mkubwa sana wa maneno ya KiRomansi, na lugha za KiRomansi maarufu zaidi leo ni hichi KiSpanyola, KiReno, KiFaransa na KiTaliani.

Na wewe vile wajua Kiingereza, kujifunza KiSpanyola ni kazi rahisi. Na Kiswahili kitakusaidia maana matamshi mengi ya KiSpanyola ni kama ya Kiswahili, kwa mfano neno la "El Niño" (el ninyo) maana yake si ile mvua ilo leta mafuriko kwetu miaka ya nyuma, ni 'mtoto wa kivulana'. Muingereza hii el ninyo na kinyocho hayawezi matamshi haya, mwan ndira nyau wee. Monologo: Momentos terribles (Monologue: Terrible Moments)

 

82. Ulimwengu wa siasa wafuata mfumo gani huku "majuu"?

(a) Kura wampigia mtu wa kabila yako kisha mwaandamana mwasema "Chupa Juu!" au "Ndovu Juu!" (walofuatizia siasa za Msa za miaka ya thamanini wayafahamu haya).

(b) "Majuu" si tafauti hivyo na "matini", amini usiamini. "Matini" ni ukabila dhahiri shahiri. Viongozi wataguliwao wawahudumia kabila lao liliowapigia kura. Ukija "majuu", ukabila uko. Obama ampigiwa kura na Wazungu wengi, lakini Waafrika karibu wote na wengi wa Emerika asli ya kiLatini. Na kama wagombeaji kiti wote ni Wazungu au ni Waafrika watupu, utakuta aghlabu pana vyama viwili vikubwa. Chama kimoja chalemea Upande wa Kulia ('rait wing', ma bwam'badi hawa, wataka sheria na nidhamu, na ni watu mabepari, matajiri watupu) kama 'Ripablikan' hapa jirani Emerika na 'Konsavativz' kule Uingereza. Chama cha pili utakuta siasa zake zalemea Upande wa Kushoto ('left wing', hawa ni watu wa kawaida na maskini ndaa, na watu watakao mabadiliko ya kisiasa au ya kijamii kama kuondosha ubaguzi wa rangi, kuleta nyongeza za mishahara, n.k. Watu wa asli za Kiafrika karibu wote utawapata hapa), kwa mfano 'Demokrats' Emerika na Chama cha Wafanyikazi ('Leba') kule Uingereza. Ukiangalia vizuri, wakuta kila mtu huvutia kwake na kumuumiza mwenziwe, kwa hivyo "majuu" na "matini" kote kuwili siasa ni za kula tuu, mwaangalia tonge lenda wapi, na ukimpa huyu lazma umnyime yule. Kenyan Elections: Funny Moments

 

83. Mwenye kuwaata kuswali?

(a) Basi angalau asiate kufunga.

(b) "Ndiye kafiri wa kweli" tukiskia watu wa Maulidi wakiimba kaswida hii. Ukifungua hadithi zilosajiliwa na Tirmidhi R.A. wakuta Al Buraida alipokea haidthi ya Mtume S.A.W. isemayo, "Kinacho tofautisha baina yetu sisi na makafiri na wanafiki ni kutekeleza swala. Anaye iwata ashakufuru huyo." Maulid Qasidah

 

84. Nlimskia Mswahili aliyeishi Migori akimgoa dadake kule Msa, amwambia, "Umenona kama ng'ombe wa Pasaka". Sherehe hizi za Pasaka ('Istaa' ya Eprili), na hii ya Krismasi ya kesho kutwa, ni:-

(a) Sherehe zenye nguvu sana, kama Idul Adh haa na maulidi.

(b) Wazungu wengi ata hilo kanisa ndani hawalijui linkaaje. Wengi huingizwa humo kwa mara ya kwanza na wao wamo ndani ya jeneza wasomewe kisomo cha mwisho kabla ya kuchomwa au kuzikwa. Wazungu wengi ni makafiri, hawaamini M'ngu wala hawaamini pana kitu chaitwa akhera. Krismasi ni wakti wa kuonana na femeli zao vijijini (ukute miji mikubwa kama Washington DC na London haina mtu, kila mmoja ankwenda zake rizavu kwa wazee wao huko) na ni wakti wa kula bata mzinga na wakanunuliana zawadi. Ndio zile nguo nne mpya muwanunuliazo watoto huko "matini" ikifika skukuu. Kwa hivyo ma shopping huku ukiskia ya Krismasi ni Mzungu katika kujifurahisha roho tuu, atangamane na watu na ajipatie vidudu vipya. Hawa hawaamini kuna Fadha Krismas wala Madha Krismas. Manaswara wa Afrika wao ndio waloshika dini, wakaingia makanisani kwa taadhima utadhani ni jamaa zao kina Kwin Elizabeti. Ma bleki wa huku na wa Emerika wakiingia makanisani kutulia hawatulii. Utawakuta wapiga ngoma na kupiga kofi na kukatisha kwa shangwe na kelele, mpaka wapandwe na pepo wao huku wakiitakidi ndio huyo Roho Mtakatifu (ati Jibril A.S.). White Church vs. Black Church

 

85. Msimu wa shitai pana baridi ya kichizi huku "majuu", nyinyi wa "matini" zidini kutamani barafu ishuke hapo Majengo mutoke muteze kibe mitaani. Sasa, swala ni hili, utavaa saa ya ukanda wa chuma au ya ukanda wa palastiki? Na kama una mbwa, utamvisha nini? Na jua la saa sita mtana huwaje?

(a) Saa utavaa ya chuma, alaa! Uko "majuu" eti, wafkiri utavaa za 'Med in Taiwani' za shilingi 20? Na mbwa avalishwa kitu? Usnambie ati wamvisha nepi (kibinda) sije ati akanya kwenye mabarafu ukalazmishwa na manispaa muyazoe? Na labda ukitoka nae umfunge kamba ya shingoni kama mbuzi wa skukuu, na mkononi una kikoto cha nta sabaa, kaa hasikii wamtia nacho "chwaa". Na jua la saa sita mtana kwani hulijui wewe? Ni lile lilokusmamia utosini, lina kuwaka muwako mkubwa, na kama una upaa na usiuvalie kofia basi kaa ukijua litakukausha bongo.

(b) Saa hutoivaa ya ukanda wa chuma (Wazungu waiita 'breslet woch'), baridi kwanza ukiivaa, na pili,  kila ukitembea yazidi kukunyonya umoto wa mkono wako. Kwa hivyo kuvaa utavaa hiyo hiyo palastiki ya Taiwani. Na kama un dogi, basi utamvisha nguo mgongoni mwake, nayo ni jeket la blangeti maksusi la makelbu tuu, au sivyo basi mbwa wako atafanya pumu na ashikwe na homa na maradhi mengineyo wewe maisha yako hujapata kuyaskia kamwe. Na wauliza hili jua la saa sita likoje? Kaa ukijua haliko juu ya paa huku. Utalikuta ni kama jua la saa kumna moja unusu jioni lilivyo  huko "matini", liko angani lakini kwa kulee tini, karibu na upeo wa mato kule Nguu Tatu. Huwezi kulipata linkusmamia juu ya utosi liko wima kama mlingoti. Na nguvu ya jua lenyewe dhaifu mno, halikaushi suruali wala halikaushi soksi, hata ukaviwata juwani wiki nzima. Dogs Enjoying Winter

 

86. Uko kisiwa kisicho watu. Unzungukwa na bahari na jua lawaka, kiu n'kali. Humalizi siku 3 mista utakua maiti wewe uspopata maji ukanwa. Wapiga skaamish zako na wakuta kibanda, ukiangalia ndani umpata mtungi wa maji lakini unaukuta mkavuu, hauna hata tone moja la maji. Ukichakura kibanda wakuta hapana illa buli la chai, sinia, kikombe, kuni na vibiriti ndani ya kikaka cha kibiriti kinchorwa chapa ya meli ya stima. Sasa basi, ufanyeje angalau upate maji ya kunwa ukate kiu?

(a) Unkua Robinson Kruzo? Haa unkwenda mtafta nani kisiwa kisicho watu wee? Nakuuliza alokutuma n'nani? Stahil yako basi. Na mifano hii ya visiwa vilo na mashetwani tu n'vya nini. Na kwanza nakuuliza, mbona huleti fikra nzuri nzuri, ukantia kwenye jumba la TSS, kisha ukanambia uko kwenye jibarrid la mukayyifu (a/c), naagizia kaka kola n'letewayo na sekretari chuma? OK. Wanlazmisha nkujibu uchali wako. Haya basi. N'tatukua buli n'likojolee, kisha n'washe moto kojo litokote. Likiwa pyuwa lile kojo ntaliata lipoe huku nateza kayamba kwenye hiyo sinia, kisha nlimimine hilo kojo kikombeni nlipigie Bismillahi nilinwe. Jawabu langu ni raiti hili au ni rongi?

(b) Jaza buli maji ya bahari, washa kuni, weka buli juu ya mawe matatu, yachemshe. Mvuke ukitoka, ukinge na ile sinia baridi, mvuke ulogeuka matone ya maji uyakingie kwenye kikombe. Wata yajae kikombeni kisha ukae unwe. Na ukiangalia ndani ya buli wakuta limbakie lina chumvi tupu. Making drinking water from sea water

 

87. Mwakani 2014 tukiwa hai na uzima patarajiwa vifaa vipya vya kiufundi vya matumizi ya kibinafsi kama?

(a) Sasa wewe mbona wantatiza na hiki Kiswahili chako? Ni mafumbo haya au ni somo la methali? Hebu ni transletie basi n'pate kukujibu!

(b) Hivi ni vitu vya 'konzyuma teknolojikal prodakts' ewe Mzungu wa Mkanyageni. Simu za mkononi zitakua:-

- si wima tena bali zitapinda kidogo (curved) ili zikae mkononi vizuri zaidi

- ukitaka ushaziwasha wataka kuzitumia zitagoma mpaka uguse shasha (screen) ili ipatikane alama ya kidole (finger print)

- zatumia mawe (betri) kwa uchache zaidi maana zitakua kama vitabu vya kaharabai (e readers) vyenye wino wa kudumu

- simu za kuvaliwa kama saa zitaenea

Na magari nayo:-

- Yatazidi kutumia nguvu za umeme badala ya mafuta ya petroli

- Na kioo cha mbele cha gari kitakupa wewe dereva taarifa kamili kwa ndia ya maandishi kama hali ya hewa, mwelekeyo (dairekshen) wa kwenda kwa Ali Darani, ramani kamili (map), n.k. Heads up display

Runinga (tv) nazo zitakua na picha kali sana, si HD tena, bali mara 4 ya HD, ili ukiangalia utadhani waangalia nde dirishani, kila kitu safi ova swamli swafi.

Matezo ya runinga kama XBox One sasa utavaa miwani makhsusi uone mielekeo mitatu (3 D au 3 dimenshenz), na moyo ukienda mbio na ukihema chombo cha XBox chakusoma, kwa hivyo imma kikuzidishie kazi katika matezo yako ya ndondi (boxing game) au kikwambie uko hatarini wa moyo kugoma (heart attack) chombo kijizime wenyewe.

Na gari la Volvo litapiga breki wenyewe likiwa lenda barabarani na ukalismamia wewe mbele yake kwa ghafla. Isitoshe, badala ya ile mito ya hewa ('eya begz') imtokee dereva peke yake kama ilivyo leo, mito ya hewa itamtokea na yule mwenye kwenda kwa miguu aliyekusmamia barabarani ghafula, ili yeye pia asiumie. Basi jamaa zetu watafanya inadi, wayazukie magari, ipige breki za ghafla na kutoa hii mito watu wapate kuyalalia kamwe! BMW Headsup Display

 

88. "Majuu" kuna neno moja halimtoki mtu mdomoni, nalo ni?

(a) Furaha (watu wala 'hepi' tupu huku).

(b) Dhiki ('stress'). Can Stress Kill You?

 

89. Mwaka huu wa 2014 teknoloji itakayo anza kwa nguvu na kuleta mapinduzi mapya ya viwanda ('nyuu indastriyal revolushen') ni yapi?

(a) Simu ambayo pia yaweza kuchemsha maji ya moto ukajifanyia chai.

(b) Uchapishaji wa mielekeyo mitatu ('3D printa'). Ati wataka kikaka kipya cha simu ya mrango rangi ya kurumfuli ('pinki')? Fungua kompyuta, ingia kwenye mtandao, pata mpango wake (teknikal plan), washa kichapisha chako ('printa') ujipatie kikaka kipya. Tayari Mzungu achapisha musadas (bastola) ya palastiki yauwa kama musadas ya polisi wowote ulimwenguni. Kwa hivyo sijui gari lataka skrubu huna haja ya kwenda Mwembe Tayari. Ichapishe mwenyewe. 3D Printing of a Gun

 

90. Masupamaket huku "majuu" ni kama Nakumati yenu, majina tuu ni tafauti yaitwa Loblaws, Sobeys, Wal-Mart, Costco, Tesco, na Carrefour. Sasa basi, watakuhadaa vipi mpaka ununuwe usokua na haja navyo? Na vipi kuwaweza?

(a) Nenda supamaket lakini usbebe pesa wala kadi za kudaiwa ('kredit kad'). Nenda katembee tuu, utie raundi, ukichoka urudi nyumbani kwako uje kupumzika. Jawabu hili ndilo mambo yoo? Mambo yote.

(b) Pana ilimu kamili umpangiwa uteteshwe wewe na pesa zako, utoke supamaket na pesa zako zote unwaatia wao. Hizi ni katika baadhi ya abalhakama zao:-

Ukiingia ukimbi wa supamaket, yale marafrafu kwanza ('shelvz') yansongana huko mwanzo, na sababu wewe upunguze kasi. Ukitembea mdogo mdogo utaona mengi yatakayo kuvutia, ununuwe uscho na haja nacho.

Waangalia angalia mwida waskia ndaa, sababu bekri na mikate moto moto yako mbelembele hapa.

Hali ya joto ndani ya supamaket yachungwa vilivyo humu ndani, kama nde kuna jibaridi la shitai utakuta hapa ndani pamoto, na kama nde kuna joto la Swefu basi ndani pana mukayyifu baridi ya burdani.

Vitu vingi vyawekwa katika marafrafu ya upande wa kulia, maana binaadamu zaidi necherali huangalia upande huu wa kulia. Na vitu vya ughali utaekewa katika rafu zilizo lingana sawa na mato yako (eye level), na vitu vya rahisi sku zote utavipata rafu za tini.

Ukienda upande wa kuuzwa saa za ughali na majohari utakuta taa zimpunguzwa muwako na rangi zenyewe ni za mtanganyiko khafifu, na haya yote ni ujihisi hapo ni pahali pa kitajjir, kinyume na uwendapo McDonalds na KFC upate chipsi uwende zako wakuta mataa ya n'gara mno na rangi kutani ni za msingi kama nyekundu na buluu ili ufanye bidii ukishapata kuku wako na chipsi uinuwe chapchapu.

Ukifika sehemu ya kuuza usafiri wa kwenda holidee na taamini ('inshurens') wakuta panfukizwa harufu ya mafuta ya kujipaka mwilini ujianike juani ('san ten loshen'), yanukia nazi kwa mbali.

Na pale sehemu kuuzwapo vitabu pana harufu ya chokleti ili muzidi kuzubaa mununuwe vitabu zaidi.

Na ukiona picha za ilani hapo, au shasha ya TV yakunasihi ununuwe kadhaa wa kadhaa ukiziangalia shauriyo, maana nyingi zakusudia kuuwamsha uume ili ununuwe kitu. Mwanamume akizukwa pata haja zako zote mwandada kabla hajauwa, na wanawake wote wajua jambo hili. Kwa hivyo waeza kuangalia ilani kwenye shasha lakini huku wanfita picha ya mwanamke yuko uchi wala wewe hujui. Filamu zote ni picha kama za Parekhe zitezwazo picha 60 kila sekondi. Wakitia picha ya Lopezi anvaa bikini mbili tatu hapo wewe hutanabahi lakini bongo lako limeona, wajiskia wazukwa na kununua usivyo kuwa na haja navyo pasi na kutaka. Wazungu waziita hizi taarifa za kitintini ('sabliminal mesejez').

Na kabla ya 2018 watakuwa na ilani ukutani zinazowasiliana nawe. Zitakua zikitumia kamera kukutambua wewe ni mke ni mume zikuoneshe jinzi au kikoba cha mkononi, umri wako miaka 20 au 80 ili zikuoneshe kiatu cha juu juu au bakora ya zimmerframe. Na ukitumia kadi supamaket wajua khabari zako zote: - wee n'nani, unzaliwa lini, wakaa wapi, unaowa na una watoto wangapi, na histri yako nzima ya kila ununuacho pale na matawi ya shirika lao kokote ulimwenguni tokea 1989 mpaka dakika ya sasa.

Na hivi leo ukiingia Fesbuku ati u 'Like' hii na ile, au watafta kitu 'Gugal', mwida waona ilani ('advat') hiyo inkujia. Watafta 'Ndovu wa Kenya' mwida ilani hiyo yakuonesha safiri na United Airlines kwa dola 500 kwenda likizo Kenya.

Na unfika mwisho wa safari yako unfunga foleni waboeka wangoja zamu yako ulipe sasa wakuta pana vitu ambavyo hukuvitia hisabuni, kama maua na chokleti umnunulie kipusa chako, na ubani wa kutafuna angalau mdomo unukie vizuri.

Na ati ulikuja supamaket ununue mkate na maziwa tuu uwende zako, na vitu hivi ungevipata mbelembele ungevinyaka ukakitoa, lakini wataalamu wa masupamaket walikuwekea vitu hivi mwisho kulee, kwa hivyo badala ya kununua vitu vya dola 2 ulovijia wakuta unkoboka dola 62 na wala hujui kivipi.

Kwa hivyo kuwa na kadi ya uaminifu ('loyalti kad') ya supa maket hii na ile ukitaka, lakini kaa ukijua ukiwa na hedhi unkwenda nunu pamba ya huko tini ('pedi') wao wajua. Wawashwa na 'huko' unkwenda nunua sijui dawa ya Vagisil wao khabari hiyo wanayo. Sijui mumeyo akoroma unkwenda nunua SnoreStop ndio ushawaarifu. Au sijui mtoto ana mba unkwenda nunua dawa (sisi zamani tukipakwa mafta ya taa na mba ukiondoka) wao ushawaerevusha. Upige shopping ya Ramadhani hapo ununue nyunga na mitele na tende wao wajua wafunga wewe, na Salimu kufunga hafungi maana shopping yake ya Ramadhani na malamtana haina tafauti yoyote, bali annunua na nyama si halali na mtindi pia na akaongeza na mipira ya msekeso, akizungumza kwa simu na wewe mamake Zaituni uko Afrika akwambia, "Ah, wallahi saumu kali leo!" Salimu, utamdanganya M'ngu?!

Kwa hivyo ufanyeje kuziweza hizi ilmu na hikma za Mzungu wa Supamaket? Nenda na orodha yako ushaiandika karatasini, na usitkuwe zaidi ya pesa unazohitajia katika ununuzi wako wa orodha hii ya mahitaji yako uloyaandika. Kumbuka, waganga wa kikwelkweli n'Wazungu, nyinyi endeleeni kudanganyana na muwaendee waganga wa shanga na wa miguu ya kuku ati mwatazamia. Supermarket Tricks

 

91. Ukifanya nini una dhamana ('gerentii') ya kujengewa nyumba Peponi?

(a) Ukimskiza mkeo na kumpuza mamayo.

(b) Hawa watu wa hapo (a) ni watu wa kufululizia motoni moja kwa moja. Mke ni wa "Hewallwa bwana." Haya ya "Hewallwa bibi" ukiyaona yanzidi, wewe un kazi nzuri Nairobi, wamkatia mavyaa yako tikiti ya ndege ukimleta na kumtembeza maLavingtoni na usiku akija kulala nyumbani kwako South Bii ilhali mamako mwenyewe yuko Msa augua kitandani, akuomba mia mbili ende spitali na wewe wampandishia, wawa mkali kaa simba, kisha wamzimia simu, basi jua ya kua unlaanika wewe, na pepo hata paa lake kuliona hulioni rafki yangu.

Ukitaka dhamana ya kuingia kujengewa nyumba peponi, Mtume SAW akwambia uswali raka 12 za sunna baada ya faradhi zako. Ni zipi hizi? Raka 2 kabla ya faradhi ya alfajiri, 4 kabla ya adhuhuri na 2 baada yake, 2 baada ya magharibi, na 2 za mwisho baada ya ishai. Alasiri haina katika sunna hizi, si kabla wala si baada. Mother-in-law vs. Wife

 

92. Watoka Mbuga ya Bahari ya Kisite-Mpunguti, kusini mwa Kenya karibu na mpaka wa Bongo. Uko kwenye kihori cha mashini, kinkuja pigwa na wimbi kinyumbayumba, ukishtuka kimpinduka na kinzama. Ukitizama mbele kule wendako, kama kilomita moja hivi, wakiona kisiwa cha Wasini kilee, na wewe ni mwogeleaji hodari, utafika tu inshallah, ushike mashua kisiwani uvuke Shimoni urudi zako Msa. ukamshike miguu mamako umuombe msamaha kwa kutomskiza saa zote. Swala ni, kuna uwezekano wa kuliwa na papa?

(a) Haa sasa! Uko mbuga ya wanyama ya baharini, kilomita nzima mpaka kisiwa upate salama, na papa baharini n'kwao, una cha salama wewe kweli? Nakuapia hak ya M'ngu huvishwi sanda wewe, n'kitoweo cha papa tuu. Na kama wee n'mwanamke, basi huenda ukageuzwa kitunusi, uonekane baharini daima waogelea tuu, nusu ya juu n'binaadamu na nusu ya tini n'samaki. Nkipata sdiria ya mtumba ntakuletea mwan dada angalau ujistiri.

(b) Yategemea kihori chako kimpinduka wakti gani, maana kila mtu na bakhti yake wakwambia jamaa wote wa maskani, na mashekhe wa miskitini wakwambia yategemea kama sku yako ishafika am laa. Kweli, lakini nikikujibu kielimu, namba wan, papa wa kula watu - taiga shaak na gret wait - hamna papa hawa Kisite-Mpunguti. Hiyo nukta ya kwanza. Na hata kama kuweko wangekua wako, taimu ya papa kuinda kiteweo sana sana ni nyakati mbili, asubuhi mapema ya saa 12 au saa moja hivi, si kitambo kirefu na jua kuchomoza, na nyakati za jioni na kuingia magharibi. Ni kama simba. Kuinda kwao ni nyakati hizi zaidi kuliko nyakati nyengine zozote, au usiku usokua na mbalamwezi (waindwao kuona hawaoni kitu, na simba aona kiasi kwenye kiza, na harufu askia sana). Kwa hivyo, juwa ya kuwa kihori chako kikipinduka mtana, pengine ni saa sita ya mtana hapo, ogelea maana usha see? Usha sevu. Wasini & Kisite Mpunguti

 

93. Hii ni Jenuari, na katika vyombo vyote vya khabari waskia kuna baridi kali inaenea huku kwetu kote, Kanada na Emerika. Waeza kuisifu?

(a) Kila aisifue mvua, imemnyeshea. Na barafu haijashuka kwetu huku kwetu "matini" kwenye vugutu na joto la taharuki. Hebu wee Shaibu ntilie hiyo barafu ndani ya tupa ya chai untumie kwa Posta, na nkiipata ntakusifia ubaridi wake.

(b) Ukitkua maji yamoto yatokotayo huku "majuu", utoke hapo uwani kisha uyarushe juu, yageuka yawa barafu hata hayaja anguka ardhini. Na kwenye magari si pana rediyeta watia maji ili mtambo ('injin') usiwe moto na kugoma ('siizi')? Basi "majuu" lazma utie kemikali kama maji rangi ya kijani ya kuzuia maji yasigeuke yakawa barafu Kizungu yaitwa 'anti-friz'. Basi hii anti-friz yenyewe in 'frizi' (ingeuka barafu)! Boiling Water Frozen Instantly 

 

94. Barakoa la kifo ('death mask') ni nini?

(a) Niulize borohowa n'nini n'takwambia. Barakoa? Labda ulimi wako umpeta. Barakoa barakoa, hio ni kitu gani sasa wewe? Na mambo ya vifo n'kisrani, maneno hayo usiyalete hapa!

(b) Kuna utamaduni wa watu ulimwenguni mtu wao akifa tu, watengeza barakoa la uso wake kwa kutumia udongo, palasta, au kwa kutumia nta ('weks') ya sega la nyuki (colony) ipatkanayo ndani ya mzinga wa nyuki (bee hive). Barakoa hili likikauka basi laeza tiwa palasta au udongo mwengine wakatengeneza sura za yule al marhumu kama zilvyokua alpo ubingo. Watu mashuhuri waliofanyiwa mabarakoa ya vifo ni kiongozi mfupi wa Ufaransa Napleon Bonaparte, mshairi wa Uingereza Shakespiya, na raisi wa Emerika Ibrahimu Linkon. Famous Death Masks

 

95. Ummaliza swala yako, jee, pana umuhimu wa dua ukaomba yako?

(a) Yategemea kama una haja au huna. Na ikiwa wewe ni jitaikuni, M'ngu ankupa kila kitu, huna haja ya dua yoyote, inuka uwende zako.

(b) M'ngu asema, "Dua ndiyo ibada." Yuko atakae ugeukia ukuta wowote barabarani, asmame auomba duwa umpe gari na umpe mke anayemkidhi haja zake zote, kisha ukuta ule wa barabarani umkidhie haja zake mtu huyu? Hakuna. Lakini wangapi katika ulimwengu huu huliomba sanamu limkidhie haja? Wengi. Na wangapi huwenda makaburini wakawaomba mashekhe wao wawakidhie haja zao? Wengi. Na wangapi wenda mizimuni wakawaomba waganga wao na vigango vya uchawi? Ni wengi. Na wangapi wafugao majini wakawanyenyekea wawakidhie haja zao? Ni wengi. Ndio M'ngu Muumba Subhana akasema katika hadithi iliyonukuliwa na At Tirmidhi, "Dua ndiyo ibada."

Na isitoshe, hakuna aliyekamilika. Al kamalu lilahi, waahidul qahhar. Yeye tu ndiye Mkwasi, asiye na haja ya yoyote. Kwa hivyo, uwe ni TSS na uwe ni SST, lazma una haja, imma ni upungufu wa mali au wa swiha, lazma umnyenyekee M'ngu umuombe akunyoshee na akupe. Na hayo n'ya dunia tuu. Pana na ya Akhera, uwende bila ya deni (M'ngu astufishe nayo, amin!), akusamehe madhambi yako, akuepushe na moto na akutie kwenye Rahma yake peponi. Ukae wewe usiombe moja katika haya, wee wauonaje Uislamu wako wewe, kweli unkamilika? Hadithi ya Mtume SAW ilopokewa na At Tirmidhi yasema, "Asiyemumba M'ngu, M'ngu hukasirika nae." M'ngu si rafki yako wa utotoni, muteze kibe kisha muje kukosana, ati mutete mupeane kidole cha mwisho ati mwapeana tovu, na baada ya dakka mbili, ati mupeane kidole cha shahada na cha katikati mugusane ati mushapatana. Omba dua ili M'ngu asikasirike nawe. Flying Lion, Courtesy of an Angry Buffalo

 

96. Stimu za bangi huwaje? Na jee za brauni? Na za kokeni?

(a) Mbona twakoseana hishima? Si kamuulize babako atumiaye tumbaku zote hizi?

(b) Bangi hukufanya ujiskie "airee", na maanake ati ni "flying high like a kite". Tiara tunrusha utotoni, na kuruka kwake hazitumii moshi wa bangi ammi. "Airee" ati ni kupolea, uwe wabarizi maskani, ata nzi aking'og'ona kidonda waona tabu kamwe kumuinulia mkono ili akimbie. Wawa mvivu, mziavu wakutupwa. Na ndio ukawaona waraibu wa mjani hawapendi kujisumbua kwa jambo lolote. Kila kitu chao huwa ni slo dauni, chapungua kasi, si masomo si kazi, si usemi si fikra zao. Ndio anayezichoma hashiki masomo wala hashiki kazi. Na akizitia kisha apeleke gari basi hiyo ni dafrau tupu twasubiri, Mzungu akwambia "an accident waiting to happen." Na mwenye kuzitia pia hazukwi sana, kama mtafunaji gati. Na swiha ya manii yake pia hudhoofika. Na mraibu wa bangi licha ya kua ateza na swiha yake akawa pana hatari kubwa ya kuzibuka akawa mwendawazimu wa kuokota makaratasi, bali pana hatari maradufu ya kupatikana na kensa ya mapafu.

Brauni jee? Ni katika mihadharati yenye hatari zaidi kabisa ulimwenguni. Kila kitu hu slow downi, ukamuona mraibu ankaa barazani mtanaa, jua lawaka lakini mato anyafunga na nyute zamtiririka. Akipiga ova dozi (akitumia kiwango kikubwa kimshinde), bongo lake litasahau kuyaambia mapafu yavute pumzi. Mtamzika kabla swalaa ya Alasiri huyo.

Kokeni yakupeleka spidi ya wan twenti. Mtu mwenye uraibu huu akishatumia vitu vyake wamkuta ana machachari, mteshi mno, na kama hajavipata, ana magazabu na kibabaiko, atafta kiamsho.

Uraibu ni uraibu, wote una madhara. Na wengine wana uraibu wa tundu, waeza kuowa wake wanne, lakini kupisha hawapishi, wenda wakijiaibisha mabarabarani. M'ngu asitutie kwenye kundi lolote katika haya ila kundi la Mtume Muhammad SAW, amina rabi amina, tukae na Amina wetu halali yetu, na tukiongeza iwe ni Asiya na Fatuma, na kama bado kula twataka, tukomee kwa Farashuu tuu, amina Rabi amina, Amina Asiya Fatuma na Farashuu tukomee hapo. Never Do Drugs: Trippin on Meth

 

97. Vitabu Afrika ghali havishkiki, na watu maskini msoto. Suluhisho zuri?

(a) Tutengeze vitabu vya udongo ('tablet') tuvikaushe. Udongo si utele jamani? Bukshopu nazifungwe zote!

(b) Tuwavue watoto wetu mikoba mizito ya hivi vitabu vitutozao pesa tungu nzima. Tutwae vitabu vyote vya kiada ('text books') tuvitie kwa mfumo wa komyuta kisha tuvitie kwenye vifaa vya iKindle. Kifaa cha iKindle kimoja chabeba vitabu alfu naa, na gharama yake ni alfu 4, ikiwa vitatolewa kwa maalfu basi gharama yake itashuka na kuwa shilingi 500 tuu. Nenda Salimanji ukanunue Kamusi tuu, wakuta 500 yako haitoshi.

 

98. "Cheque imaging" ni nini?

(a) Hii ni kutoa fotokopi ya cheki. Labda n'ji koni wewe.

(b) Cheki ya benki mtu ankulipa nayo kwa pengine kumuuzia gari. Badala ya kuipeleka benki mwenyewe, itiwe ndani ya akaunti yako, ungojee sku sabaa, sasa waipiga picha kwa simu yako ya ujanja (smat fon), kisha wairushia benki yako. Pesa zako zitaingia kwenye akaunti yako baada ya sku moja tu. The Dollar Bank Check

 

99. Wanda?

(a) Wapakao ni wanawake, mwanamume hapaki wanda shekhe!

(b) Katika sunna kubwa za Mtume SAW kama zilivyo kupiga msuwaki na kujipaka manukato. Mtume SAW alituhimiza tupake wanda wa 'ithmid' ambao ni meusi ulo na wekundu kidogo, na akatufundisha kufanya hivi kwatia mato nuru na hukuza kope. Party Like An Arab

 

100. Madiba anaubingo juma lilopita. Hivi Ijumaa Pili ijayo atazikwa kijiji chao cha Qunu. Mazishi ya mbari yake nzima kawaida huwa ni siku ya Ijumaa Mosi. Lakini huyu ni Madiba bwana, kwa hivyo wavunda utamaduni wao kwa hishma yake tu. Na huku Qunu ndiko alipokulia na kuteza utotoni mwake na kujawa na furaha kabisa. Hebu skiliza, binaadamu yoyote ni utoto wake bwana. Akiwa na furaha wakti huu, basi furaha hii itamtukua mpaka utu uzima wake. Na akipata kejeli na kusimangwa na mateso na huzuni wakti huu (kama huko kugoana kwenu vyuoni na kuoneana na wengine kufirwa vitotoroni huko Uswahilini, jamani ni wengi waloipata pata), basi binaadamu hukulia na huku anjiinamia tini. Turudi kwa Madiba. Mazishi yake yatakua hapa Qunu inshallah machero au mawiyo. Na umuhimu wake Mandela huyu ni wa nini?

(a) Ata sijui kizaazaa hichi n'cha nini bwana. Mandela huyu si naskia kwanza alkua gaidi akirepua watu? Kisha akafungwa, stahil yake. Na angeuwawa khaswaa, jambazi hili. Haya, sasa si ashakufa? Basi si azikwe mambo yeshe? Na huko endako si kwema, angojewa na virungu vya "Man Rabbuka?"

(b) Mabwamba'adi wetu Uswahilini walileta kufarkiana baina ya binaadamu sisi kwa sisi, twabaguana kwa koto, weupe na upana wa pua. Mandela angekua Mswahili angezuliwa yaliyoko na yasokuwako. Angesingiziwa aharibu watoto wa kiume kamwe. Na angepinga huku kujiboresha kwa mabwanyenye wetu, basi angetaftiwa jini akatupiwa kamwe, ukamuona Mandela apita akiokota makartasi. Kweli si kweli? Mii na wewe twajua hii ni kweli tuputupu.

Turudi kwa Mandela. Yuko mahakamani. Aulizwa ulifanya kadhaa wa kadhaa? Hakuruka futi mia, bali alikiri yote. Na kama ni wewe ungeomba msamaha na kumshumu kadhi mkono, maana wajua kadhi huyu ana uwezo wa kukuhukumu kifo, lakini Mandela alisema, "Msmamo wangu wa kuleta usawa ni huu n'lonao. Na ikibidi, niko tayari kufa kwa msmamo wangu huu." Kwa lugha nyengine, liwalo na liwe! (Mzungu atakwambia, 'Come what may'). Akafungwa miaka 27, akiponda majabali kisiwa-jela cha Robben mtana kutwa anvishwa suruali fupi na miguu chuma (na shitai ya Afrika Kusini pana baridi kali ya barafu), na usiku akilala kwenye jela na upana wa chumba ni misamba 2 tuu. Kulala si kwenye kitanda wala godoro, bali ni tini kwenye smiti, pana kijigunia chembamba tuu hapo. Na alpowatwa huru? Hakupanda pufya na kuapiza na kulaani na kulipiza kisasi, laa. Aliwasamehe wote makaburu waovu, hawa Wazungu vinyang'arika waliomkutisha. Ingekua ni wewe ungeitisha mkia wa taa, na hiyo ni bismillahi tuu. Madiba's "I'm Prepared to Die  Speech

Kwa hivyo "Hongera Madiba" alopigania Mwaafrika apate haki yake, aweze kwenda skuli akasome, aweze kutafuta kazi ajipatie rizki, aweze kumiliki viatu vya kuvaa na ardhi ya kujenga nyumba, angalau Muafrika huyu akichoka aweze kupanda basi tuu bila ya jumuiya bila kukatazwa kwa kuambia hii ni basi ya kina Bin Mzungu peke yao, na aishi popote Afrika Kusini atakapo. Wakili Madiba huyu, shujaa aliyepata tuzo ya Amani ya Nobeli, si yule wakili mwengine aliyepata tuzo hii hii ya Amani raisi Obama atumae sarukhi akiuwa watu isemekanayo ni magaidi, pengine ni kweli na pengine si kweli. Tufahamu ya kuwa maadamu wewe ni wakili basi lazma sheria uijui vizuri kisha sheria hiyo uifuate, sio wewe uwe ni wa kwanza mwenye kuvunda sheria. Mtu akiwa ni mkhalifu lazma umpeleke mahamani akahukumiwe, mtu havishwi tairi akawashwa moto barabarani. Ni wengi wanao uwawa ulimwenguni bila ya kuiona mahakama wala kupatikana na khatia yoyote. Dirty Wars

Kwa hivyo, "Hongera Madiba!" Ndio ukaona pana vitwa vya serikali vya ulimwengu mzima, maraisi na mawaziri wakuu, wa sasa na waliostaafo, miti isopungua 100, wote wenda Qunu kesho kutwa. Madiba ankufa kafiri kweli, hapati rahma mbele ya M'ngu, sote kujua twajua. Lakini kazi yake katika maisha yake yote ni kujitolea kuupinga na kuuondosha mfumo muovu wa kutengana, mfumo wa kibri. Jee, wewe uliyekulia Mbwajumwali na Mkanyageni, ukasoma ukakhitimu vyuo vyote, ujiitae Muisilamu uliyetakata, mbona un'kibri na kujitwaza na kujinaki utadhani kunya hunyi? Una vituko vya Ibilisi vya kujiboresha, kidudumtu wewe ukajitukuza na kujiona ni m'bora kuliko mwenzako aliye ubavuni mwako kama vile Bilisi mooto alivyojiona ati yeye ni muungwana zaidi kuliko Adamu wa mtanga? Na usisahau Bilisi huyu kumkufuru hakumkufuru M'ngu, bali akimjua M'ngu vizuri zaidi kuliko wewe na shekhe wako na ukoo wenu wote. Basi mbona hivi vibri vinkuzidi mwandani, washindwa na huyu kafiri wa Qunu? Hongera Madiba bwana! Lamu Cultural Festival

 

101. Ukiskia msemo "Let me teach you the 101 of ________" kama ni hisabu za aljaabir (aljibra), au karate, au mahamri, maanake ni?

(a) 101 of Mahamri manake n'kufundishe kula mahamri mia moja na surwa nyengine hamri moja jengine. Assalaala, wasema kweli bradha? Yawapi? Hebu yalete nkuoneshe namna ya kuyafutla mbali!

(b) Manake ni n'doo nkufundishe misingi ya somo hilo, mlango ('chepta') ya kwanza kabisa, mlango wa wanagenzi ('biginaz') kabisa. ObamaCare 101

 

Majawabu

Maswala yoote haya 101 ikiwa unjibu jawabu la (b) umpata, na ikiwa unjibu jawabu la (a) unkula huu.

 

Pana maswala 101 mengine katika Karatasi ya Pili. Bofa hapa.

 


 

 

 

 
« StartPrev12345NextEnd »

Page 1 of 5